Czy warto podważać decyzje fiskusa

Tomasz Nierobisz

menedżer dział doradztwa podatkowego Deloitte

Wszystko zależy od podatku. W przypadku podatników podatku akcyzowego przedmiotem zainteresowania kontrolujących mogą być podmioty dokonujące np. obrotu olejem opałowym i olejem żeglugowym (w kontekście możliwości jego odbarwiania i dalszej odsprzedaży jako oleju napędowego), obrotu olejem opałowym ciężkim (pod kątem możliwości jego mieszania z innymi komponentami i sprzedaży jako oleju napędowego) czy obrotu gazem płynnym propan-butan (pod kątem przepompowywania gazu przeznaczonego do celów gospodarczych z butli i sprzedaż jako gazu do celów napędowych). W przypadku podatku dochodowego wydaje się, że w pierwszej kolejności kontroli mogą być poddani podatnicy wykazujący, zwłaszcza w sposób ciągły, straty podatkowe oraz podatnicy dokonujący transakcji z podmiotami powiązanymi. Na baczności powinny się mieć oddziały zagranicznych osób prawnych zarejestrowanych w Polsce. Mogą być kontrolowani pod kątem uznania ich za zakład w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych lub na podstawie odpowiedniej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania Także podatnicy, którzy wykazują dochód zwolniony z opodatkowania, powinni być przygotowani na wizytę urzędników. W szczególności weryfikacji może podlegać dochód uzyskany ze źródeł położonych za granicą pod kątem, czy faktycznie spełnia on warunki zwolnienia. Jak zawsze skontrolowani mogą być także podatnicy PIT rozliczający się na zasadach ogólnych, którzy dokonują przerzucania dochodów na podatników korzystających ze zryczałtowanych form opodatkowania. Co się zaś tyczy VAT obawiać może się każdy. Na kontrolę powinni być przygotowani jednak głównie podatnicy dokonujący obrotu złomem, tekstyliami, tzw. małą elektroniką (telefony komórkowe, akcesoria komputerowe), jak również kupujący usługi budowlane oraz usługi doradcze, marketingowe, reklamowe.

Priorytetem pozostaje podatek od towarów i usług. Wynika to z faktu, iż podatek ten jest głównym źródłem dochodów budżetu państwa. Kontrole w zakresie VAT są nakierowane przede wszystkim na zwalczanie nieprawidłowości dotyczących oszustw w obrocie wewnątrzwspólnotowym oraz wyłudzania VAT poprzez fikcyjne faktury. Organy podatkowe badają zasadność stosowania stawki 0 proc. VAT w przypadku wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów. Nieuprawnione korzystanie z zerowej stawki w obrocie wewnątrzwspólnotowym, np. w przypadku gdy nie było faktycznego przemieszczenia towarów do innego kraju UE, a pomiędzy podatnikami z różnych krajów UE krążą jedynie faktury, naraża bowiem budżet na znaczne straty. Wyłudzanie VAT w związku z wprowadzeniem do obrotu fikcyjnych faktur przybiera różne formy, począwszy od tych mniej skomplikowanych polegających na zakupie przez przedsiębiorcę jednej lub kilku fikcyjnych faktur w celu zmniejszenia obciążeń podatkowych, a skończywszy na tworzeniu zorganizowanych struktur przestępczych, których celem jest w głównej mierze wyłudzanie nienależnych zwrotów VAT.

Przed kontrolą warto zgromadzić odpowiednią dokumentację. W wypadku gdy podatnik dokonuje transakcji z podmiotami powiązanymi, konieczne jest posiadanie dokumentacji cen transferowych, o której mowa w art. 9a ustawy o CIT oraz art. 25a ustawy o PIT. W przypadku natomiast gdy podatnik dokonuje znaczących zakupów usług o charakterze niematerialnym, dobrze mieć w pierwszej kolejności sporządzoną w formie pisemnej umowę. Warto zadbać również o odpowiednie dowody potwierdzające fakt wykonania usług (opracowania, raporty, prezentacje, korespondencja). W trakcie kontroli podatkowej kontrolowanemu przysługuje wiele uprawnień, z których należy korzystać. W szczególności jest to: prawo do wyznaczenia osoby fizycznej upoważnionej do zastępowania w trakcie kontroli podatkowej; prawo uczestniczenia w czynnościach kontrolnych (m.in. udział w czynności przesłuchania świadka, dokonywaniu oględzin, dowodu z biegłego); prawo do przedstawiania wyjaśnień, wniosków, własnego stanowiska w sprawie; prawo do żądania przesłuchania świadka, przeprowadzenia dowodu; prawo do przedkładania opinii ekspertów z zakresu prawa podatkowego. Zwracam również uwagę na konieczność odpowiedniej organizacji firmy podczas kontroli. W trakcie kontroli należy bowiem unikać rozbieżności pomiędzy wyjaśnieniami udzielanymi przez różne osoby na różnych etapach kontroli. Udzielając wyjaśnień, pamiętajmy również, by odpowiadać wyłącznie na pytania kontrolujących.

Przebieg kontroli podatkowej udokumentowany jest w protokole. Protokół kontroli zawiera w szczególności opis dokonanych ustaleń faktycznych oraz ocenę prawną sprawy będącej przedmiotem kontroli. W protokole kontroli mogą być zawarte również ustalenia dotyczące badania ksiąg, tj. czy księgi są prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy. Kontrolowany, który nie zgadza się z ustaleniami protokołu, może w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedstawić zastrzeżenia lub wyjaśnienia, wskazując równocześnie stosowne wnioski dowodowe (np. dowód z dokumentu, przesłuchania świadka, z opinii biegłego). Kontrolujący jest obowiązany rozpatrzyć zastrzeżenia i w terminie 14 dni od dnia ich otrzymania zawiadomić kontrolowanego o sposobie ich załatwienia. Natomiast w przypadku gdy kontrolowany zgadza się z ustaleniami kontrolujących, powinien złożyć korektę zeznania lub deklaracji. Prawo do złożenia korekty jest zawieszone w trakcie kontroli podatkowej. Niemniej z chwilą doręczenia kontrolowanemu protokołu kontroli kontrola uważana jest za zakończoną. Wówczas odżywa prawo do złożenia korekty zeznania lub deklaracji.

Z ostatniej informacji o wynikach kontroli podatku dochodowego opublikowanej przez NIK wynika, że kontrole są dość skuteczne. NIK zbadała skuteczność pracy 18 urzędów skarbowych w latach 2006–2007 i pierwszym półroczu 2008 roku. W urzędach tych przeprowadzono 1610 kontroli, z czego 1051 zakończyło się stwierdzeniem nieprawidłowości. Daje to skuteczność 65 proc. Zwracam jednak uwagę, że pomimo dużej liczby nieprawidłowości wydano tylko 253 decyzje. Ciekawe jest, że sami podatnicy, w następstwie kontroli, samodzielnie skorygowali zeznanie podatkowe aż w 459 przypadkach.

Trudno jednoznacznie ocenić, czy odwołanie ma sens, tj. czy przyniesie efekt korzystny dla podatnika. Wszystko zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Niemniej złożenie odwołania trzeba zawsze rozważyć. Nie jest dobrym rozwiązaniem aprobowanie z góry decyzji organów I instancji. Podobnie ma się sprawa ze skargami do sądu administracyjnego.