Nie każde zeznanie jest dowodem

W postępowaniu podatkowym obowiązuje otwarty katalog dowodów, przy czym granicą dopuszczalności środków dowodowych jest ich zgodność z przepisami prawa. Nie można zatem dopuścić jako dowodu w postępowaniu podatkowym np. zeznań świadków co do faktów objętych tajemnicą spowiedzi. Obowiązek prowadzenia i zakres postępowania dowodowego wynika z przepisów Ordynacji podatkowej. Dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe. Dokumentem, którego przepisy nie wymieniają, a który może stanowić dowód w postępowaniu podatkowym, będzie np. dowód wewnętrzny, w rozumieniu przepisów o prowadzeniu podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Księgi podatkowe to: księgi rachunkowe, podatkowa księga przychodów i rozchodów, ewidencje oraz rejestry, do których prowadzenia, do celów podatkowych, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązani są podatnicy, płatnicy lub inkasenci. Księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów. Mimo że stanowią dokument prywatny, mają taką samą moc dowodową jak dokumenty publiczne. Organ podatkowy nie uzna jednak za dowód ksiąg prowadzonych nierzetelnie lub w sposób wadliwy, chyba że wady nie mają istotnego znaczenia dla sprawy. W zależności od zakresu nieprawidłowości ksiąg możliwe są różne rozwiązania. Najdalej idące jest nieuznanie zapisów całej księgi. Możliwe jest również zakwestionowanie zapisów księgi w części dotyczącej danego okresu lub danej części księgi. Organ podatkowy może np. zakwestionować księgę tylko za wybrane miesiące, lub tylko w pewnym zakresie, np. określenia kosztów uzyskania przychodów. W takich sytuacjach w pozostałym zakresie księga zachowuje swoją moc dowodową. Odrzucenie ksiąg podatkowych, jako dowodu może spowodować ustalenie podstawy opodatkowania na podstawie oszacowania w zakresie, w jakim organ odmówił wiarygodności księgom.

Dowód stanowią również deklaracje złożone przez stronę. Deklaracje te mogą mieć zróżnicowany charakter. Jeżeli przepisy prawa podatkowego nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji, a zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa, podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem do zapłaty. Moc dowodową będą też miały deklaracje stanowiące podstawę do wydania decyzji wymiarowej, np. w podatku od nieruchomości, podatku od spadków i darowizn.

Przez deklaracje należy też rozumieć zeznania, wykazy oraz informacje, do których składania obowiązani są podatnicy, płatnicy i inkasenci na podstawie przepisów prawa podatkowego.

Osoba fizyczna powołana w postępowaniu podatkowym w celach dowodowych jest świadkiem. Zeznanie świadka stanowiące dowód to jego wypowiedź na temat faktów badanych w toku postępowania podatkowego. Świadkami w postępowaniu podatkowym nie mogą być:

● osoby niezdolne do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;

● osoby obowiązane do zachowania tajemnicy państwowej lub służbowej na okoliczności objęte tajemnicą, jeżeli nie zostały, w trybie określonym obowiązującymi przepisami, zwolnione od obowiązku zachowania tej tajemnicy;

● duchowni prawnie uznanych wyznań - co do faktów objętych tajemnicą spowiedzi.

Zasadą jest, że nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka. Wyjątek dotyczy małżonka, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

W przypadku, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ podatkowy może powołać na biegłego osobę dysponującą takimi wiadomościami, w celu wydania opinii.

Powołanie biegłego może nastąpić na wniosek lub z urzędu (jeżeli opinii biegłego wymagają przepisy prawa podatkowego). Podatnik powinien być zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, opinii biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem. Może on także brać udział w przeprowadzaniu dowodu, zadawać pytania świadkom i biegłym oraz składać wyjaśnienia.

Organ podatkowy w razie potrzeby może przeprowadzić oględziny. Polegają one na bezpośrednim zbadaniu osoby, nieruchomości czy rzeczy ruchomej lub miejsca. Jeżeli przedmiot oględzin znajduje się u osób trzecich, osoby te są zobowiązane - na wezwanie organu podatkowego - do okazania tego przedmiotu. Dokonanie oględzin daje organowi podatkowemu możliwość dokonania własnych, bezpośrednich obserwacji, aby jednak taka czynność miała moc dowodu, powinna zostać utrwalona w sporządzonym przez organ podatkowy protokole. Organ podatkowy powinien umożliwić podatnikowi udział w oględzinach, w szczególności poprzez zadawanie pytań oraz zgłaszanie własnych spostrzeżeń do protokołu oględzin.

Warto wiedzieć, że organ podatkowy, za zgodą podatnika, może dokonać oględzin lokalu mieszkalnego lub części tego lokalu, jeżeli jest to niezbędne do zweryfikowania zgodności stanu faktycznego z danymi wynikającymi ze złożonej przez podatnika deklaracji oraz z innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków na cele mieszkaniowe.

Organy podatkowe mogą jednak posługiwać się nie tylko dowodami zgromadzonymi w samym postępowaniu podatkowym. Dowodami mogą być również: inne dokumenty zgromadzone w toku czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej, a ponadto materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.

Ustalenie stanu faktycznego przez organ podatkowy możliwe jest zatem również na podstawie dowodów przeprowadzonych przez inny organ w innym postępowaniu (zasada pośredniości w postępowaniu dowodowym). Nie wyklucza to jednak prawa podatnika do żądania bezpośredniego przeprowadzenia dowodu w postępowaniu podatkowym. Gwarantuje mu to przede wszystkim jedna z naczelnych zasad tego postępowania, jaką jest obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

W przypadku czynności sprawdzających oraz kontroli podatkowej dowodami mogą być wyłącznie zgromadzone w ich toku inne dokumenty (urzędowe bądź prywatne). Dowodu w postępowaniu podatkowym nie będą zatem stanowiły np. zeznania świadków złożone w trakcie kontroli. Ponadto dowodami w postępowaniu podatkowym nie będą:

● dokumenty z czynności kontrolnych dokonanych z naruszeniem obowiązku doręczenia w odpowiednim terminie upoważnienia do wszczęcia kontroli,

● dokumenty dotyczące czynności kontrolnych dokonanych po upływie terminu wskazanego w upoważnieniu, chyba że został wskazany nowy termin zakończenia kontroli,

● materiały i informacje zebrane w toku oględzin oraz przeszukania pomieszczeń lub rzeczy, w przypadku odmowy zatwierdzenia protokołu z tych czynności przez prokuratora.

Natomiast dowodami w postępowaniu podatkowym co do zasady mogą być wszystkie materiały zgromadzone w postępowaniu karnym albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.

Organ podatkowy, za zgodą podatnika, może dokonać oględzin lokalu mieszkalnego lub części tego lokalu, jeżeli jest to niezbędne do zweryfikowania zgodności stanu faktycznego z danymi wynikającymi ze złożonej przez podatnika deklaracji oraz z innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków na cele mieszkaniowe.

Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki. Nie może to jednak być później niż w ciągu miesiąca, a w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 180-200, art. 284a par. 3, art. 284b par. 3 i art. 288 par. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).