W jakiej sytuacji urząd skarbowy nie wstrzyma wykonania decyzji

Przez długi czas otrzymanie decyzji wymiarowej z urzędu skarbowego oznaczało natychmiastową konieczność zapłaty dodatkowego podatku. Nie miało znaczenia, czy podatnik kwestionował stanowisko fiskusa, czy nie. Co do zasady decyzje organu I instancji podlegały od razu wykonaniu. W praktyce oznaczało to tyle, że podatnik, który nie chciał ryzykować dodatkowymi kosztami, musiał najpierw zapłacić sporny dług, a potem odwoływać się od decyzji.

Obecnie te zasady się zmieniły. Decyzje nieostateczne nie podlegają wykonaniu, ale ustawodawca przewidział od tej zasady wyjątki.

Decyzja nieostateczna, która nakłada na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności (przepisy dotyczące wykonania decyzji stosuje się też odpowiednio do postanowień).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, jakich decyzji to dotyczy. Inaczej mówiąc: kiedy decyzja staje się ostateczna. Decyzja ostateczna to taka, od jakiej nie przysługuje przewidziany prawem środek zaskarżenia. W przypadku decyzji podatkowej organu I instancji podatnikowi przysługuje odwołanie do jednej instancji (postępowanie podatkowe tak jak inne postępowania administracyjne są w Polsce dwustopniowe). Decyzja organu I instancji jest nieostateczne, jeśli:

● podatnik wniósł od niej odwołanie - do czasu wydania i doręczenia decyzji organu odwoławczego;

● podatnik nie wniósł odwołania - do czasu upływu terminu do jego wniesienia, tj. 14 dni od doręczenia decyzji organu I instancji.

Należy zwrócić uwagę, że wstrzymanie decyzji nieostatecznych z mocy prawa przysługuje stronie. Ustawodawca posługuje się więc pojęciem bardzo szerokim.

Przepis o wstrzymaniu odnosi się do decyzji podlegających wykonaniu w trybie egzekucji w administracji. Egzekucji administracyjnej podlegają m.in.:

● podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się dział III Ordynacji podatkowej;

● należności przypadające od jednostek budżetowych, wynikające z zastosowania wzajemnego potrącenia zobowiązań podatkowych z zobowiązaniami tych jednostek;

● należności z tytułu VAT, akcyzy, podatku od dochodu lub od majątku.

Wstrzymanie wykonania decyzji oznacza, że podatnik nie musi jej wykonywać, czyli płacić należności, która z niej wynika. Organ podatkowy nie może zaś skorzystać z możliwości, jakie daje mu postępowanie egzekucyjne i nie może przymusowo jej wyegzekwować.

Wstrzymanie wykonania decyzji z mocy prawa nie oznacza jednak, że interes państwa nie jest zabezpieczony. Przede wszystkim wstrzymanie wykonania decyzji nie ma wpływu na naliczanie odsetek za zwłokę. Oznacza to, że podatnik nie musi płacić podatku, ale w przypadku ewentualnej przegranej będzie musiał zapłacić odsetki od zaległości od samego początku, tj. od upływu terminu do zapłaty wynikającego z decyzji organu I instancji. Ponadto organ podatkowy może zarządzić natychmiastowe wykonanie decyzji.

Decyzja nieostateczna zostanie jednak wykonana, jeżeli organ podatkowy nada jej rygor natychmiastowej wykonalności. Rygor natychmiastowej wykonalności może być nadany w czterech sytuacjach:

● gdy organ podatkowy posiada informacje, z których wynika, że wobec strony toczy się postępowanie egzekucyjne w zakresie innych należności pieniężnych,

● strona nie posiada majątku o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy, które korzystałyby z pierwszeństwa zaspokojenia,

● strona dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku znacznej wartości,

● okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż trzy miesiące.

Podstawą nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jest uzyskanie przez organ podatkowy informacji o postępowaniu windykacyjnym dotyczącym innych należności. Chodzi o postępowanie egzekucyjne w administracji, a nie dotyczące np. spraw cywilnych czy gospodarczych przeprowadzanych przez komornika sądowego. Windykowanie prywatnych długów podatnika nie wpłynie więc na wykonanie decyzji. Jednak egzekucja administracyjna nie musi dotyczyć tylko podatków. Podlegają jej też np. grzywny czy mandaty.

W praktyce możliwe jest nadanie decyzji podatkowej rygoru natychmiastowej wykonalności w związku z tym, że organ podatkowy dowie się o egzekucji mandatu za przekroczenie prędkości.

Zgodnie z przepisem organ podatkowy może nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Oznacza to, że nawet przy spełnieniu przesłanek do wykonania decyzji organ podatkowy nie musi nadawać decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Niemniej jednak należy uznać, że w większości przypadków fiskus może skorzystać ze swojego uprawnienia. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż trzy miesiące. W przypadku tej przesłanki należy się spodziewać, że organy będą domagały się wykonania decyzji. Przy tak krótkim terminie do przedawnienia zobowiązania organy podatkowe nie będą chciały ryzykować. Zastosowanie środka egzekucyjnego pozwoli na skuteczne przerwanie biegu przedawnienia. Przerwanie biegu przedawnienia oznacza, że zacznie on biec na nowo od początku.

Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji nadawany jest przez organ podatkowy pierwszej instancji w drodze postanowienia. Na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności służy zażalenie. Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania decyzji. Oznacza to, że pomimo toczącego się postępowania w sprawie zasadności zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzja zostanie wyegzekwowana. Jednak nadanie rygoru wykonalności nie skraca terminu płatności, wynikającego z decyzji lub przepisu prawa. Za wykonanie decyzji nie zostanie uznane ustanowienie hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego.

Organy podatkowe nie mogą nadać rygoru natychmiastowej wykonalności w przypadku decyzji związanych ze zmianą interpretacji. Dokładniej chodzi o decyzję ustalającą lub określającą wysokość zobowiązania podatkowego, wysokość zwrotu podatku lub wysokość odsetek za zwłokę albo orzekającej o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, osoby trzeciej albo spadkobiercy, w zakresie objętym wnioskiem podatnika o zastosowanie zwolnienia (art. 14m par. 3 Ordynacji podatkowej).

Co to oznacza w praktyce? Przypomnijmy, zasadniczo zastosowanie się do interpretacji, która została zmieniona lub nie została uwzględniona w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej, powoduje zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku w zakresie objętym interpretacją.

Na wniosek podatnika, który zastosował się do interpretacji, w decyzji określającej lub ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego organ podatkowy określa również wysokość podatku objętego zwolnieniem. W przypadku uiszczenia podatku w zakresie objętym tym zwolnieniem organ na wniosek określi wysokość nadpłaty.

Spod rygoru natychmiastowej wykonalności wyłączona jest ta część decyzji związanej ze zmianą lub nieuwzględnieniem interpretacji, w jakiej podatnik korzysta z ochrony.

Wykonana nie zostanie decyzja w części, w jakiej organ określił wysokość zwolnienia, będącego konsekwencją zastosowania się przez podatnika do udzielonej mu interpretacji.

Stroną w postępowaniu podatkowym jest przede wszystkim podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także określone osoby trzecie, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy

Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności stosuje się, tylko jeżeli organ podatkowy uprawdopodobni, że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane. Organ nie musi tego udowodnić, ale tylko uprawdopodobnić

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

Rozdział 16a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).