Zasady zabezpieczenia zobowiązań przed terminem płatności

Zgodnie z przepisami decyzje o zabezpieczeniu mają rygor natychmiastowej wykonalności z mocy prawa. Uprawnienie organów podatkowych do zabezpieczania zobowiązań podatkowych jeszcze przed terminem ich płatności wynika wprost z ustawy. Dotyczy to sytuacji, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane. W szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję, to zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim także na majątku wspólnym.

Zabezpieczenia można dokonać również w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, przed wydaniem decyzji:

● ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego;

● określającej wysokość zobowiązania podatkowego;

● określającej wysokość zwrotu podatku.

Ustawodawca posługuje się w tym przypadku pojęciami bardzo ogólnymi i niedookreślonymi. Dla podatników takie zabezpieczenie na czas trwającego postępowania podatkowego często bywa bardzo uciążliwe. Zwłaszcza że do czasu wydania decyzji wymiarowej kwoty zabezpieczenia są tylko przypuszczalne. Aby uniknąć wykonalności decyzji o zabezpieczeniu, można wystąpić do organu podatkowego o przyjęcie wskazanego poręczenia majątkowego. Gdy organ przyjmie zabezpieczenie, nie może egzekwować decyzji o zabezpieczeniu. Jest to wyjątek od zasady.

Zabezpieczenie wykonania decyzji następuje przez przyjęcie przez organ podatkowy zabezpieczenia w określonej formie. Następuje to na wniosek. Po wprowadzeniu przepisów dopuszczających zabezpieczenie na wniosek podatnika w praktyce pojawiały się poważne trudności. Organy podatkowe często nie przejmowały się wnioskami o przyjęcie zabezpieczenia i wszczynały egzekucję. Powód był prosty. Po pierwsze nie było przepisów, które by im tego zabraniały. Po drugie, przyjęcie zabezpieczenia nie wpływało na bieg przedawnienia. Dlatego organy podatkowe z obawy przed przedawnieniem wolały wszcząć egzekucję.

Teraz te problemy zostały rozwiązane przez ustawodawcę. W razie złożenia wniosku o zabezpieczenie egzekucja w zakresie nim objętym może nastąpić dopiero po wydaniu postanowienia o odmowie przyjęcia zabezpieczenia. Ponadto jeżeli podatnik złożył wniosek po ustanowieniu zabezpieczenia egzekucyjnego i organ przyjmie zabezpieczenie, to w takim zakresie organ uchyli lub zmieni zabezpieczenie przymusowe (egzekucyjne). Inaczej mówiąc, w miejsce zabezpieczenia przyjmie zabezpieczenie dobrowolne wskazane przez podatnika.

Podatnik może dowolnie wybrać formę lub formy zabezpieczenia. Jednak jeśli chodzi o gwarancje i poręczenia, to gwarantem lub poręczycielem może być tylko osoba wpisana do specjalnego wykazu gwarantów. W przypadku przyjęcia zabezpieczenia podatnik zawsze może wystąpić o przedłużenie terminu przyjętego zabezpieczenia.

W zakresie przyjęcia zabezpieczenia i przedłużenia jego zastosowania organ wydaje postanowienie. Podatnik może wnieść od niego zażalenie.

Trzeba pamiętać, że z chwilą doręczenia postanowienia o przyjęciu zabezpieczenia bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego zostaje zawieszony.

Zasadniczo ostateczne decyzje podlegają wykonaniu. W razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego możliwe jest dalsze wstrzymanie jej wykonania. Organ podatkowy I instancji wstrzyma jej wykonanie aż do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w dwóch przypadkach: na wniosek podatnika, po przyjęciu zabezpieczenia. Możliwe jest też wstrzymanie z urzędu po prawomocnym wpisie hipoteki przymusowej lub wpisie zastawu skarbowego korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia.

Podatnik może wnioskować o przyjęcie zabezpieczenia w formie:

● gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej,

● poręczenia banku,

● weksla z poręczeniem wekslowym banku,

● czeku potwierdzonego przez krajowy bank wystawcy czeku,

● zastawu rejestrowego na prawach z papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski - według ich wartości nominalnej,

● uznania kwoty na rachunku depozytowym organu podatkowego,

● pisemnego, nieodwołalnego upoważnienia organu podatkowego, potwierdzonego przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, do wyłącznego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku lokaty terminowej.

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

Art. 33d oraz rozdział 16 a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).