Fiskus nie może określać stosunków prawnych

W praktyce stosowania prawa podatkowego częstym problemem jest ustalenie prawidłowego kształtu stosunków cywilnoprawnych podatników. Jak podkreślają eksperci z Ernst & Young zagadnieniem spornym może być zarówno określenie faktycznej treści stosunków prawnych (np. interpretacja zawartych umów), jak i ustalenie samego ich istnienia. Rozwiązaniem tej drugiej sytuacji zajął się ostatnio NSA.

W sprawie analizowanej przez NSA organy podatkowe - wbrew oświadczeniom samych stron - uznały, że obok stosunku wekslowego, strony zawarły również umowę pożyczki i opodatkowały ją 2-proc. podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC). Jak wyjaśnił nam Marek Gizicki, menedżer z Ernst & Young, podatnik - w celu uzyskania finansowania na realizację operacji giełdowej - wystawił weksel in blanco. Organy przyjęły m.in., że skoro weksel tego typu jest wykorzystywany zwykle do zabezpieczenia zobowiązań, a przekazanie środków pieniężnych i ich zwrot spełniają warunki umowy pożyczki, to uprawnione jest nałożenie na strony PCC.

Omawiany wyrok jest istotny z punktu widzenia prawidłowej interpretacji art. 199a Ordynacji podatkowej, określającego zakres kompetencji organów podatkowych w przedmiocie określenia stosunków cywilnoprawnych podatników na potrzeby postępowań podatkowych.

Na ten aspekt zwraca uwagę Agnieszka Tałasiewicz, partner w Ernst & Young, która tłumaczy nam, że dotychczas NSA przyjmował, że organy podatkowe są uprawnione m.in. do badania okoliczności wykonania umów, oceny ich ważności, a także dokonywania kwalifikacji czynności na gruncie prawa cywilnego. Przedmiotowa sprawa jest precedensowa. NSA uznał, że jej okoliczności wypełniają hipotezę art. 199a par. 3 Ordynacji podatkowej i sprzeciwił się samodzielnemu ustaleniu przez organ istnienia stosunku prawnego.

menedżer z Ernst & Young

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w jednym z wyroków uznał, że organy władne są do interpretacji zdarzeń między podatnikami. NSA w wyroku z 20 stycznia 2008 r. (sygn. akt II FSK 1351/07) uchylił zaskarżony wyrok WSA. Stwierdził, że organy podatkowe nie mogą samodzielnie ustalić istnienia stosunku prawnego, gdyż materia ta należy do kompetencji sądów powszechnych. W przedmiotowym postępowaniu tylko wyrok takiego sądu mógł przesądzić o zawarciu (lub nie) umowy pożyczki.

partner w Ernst & Young

Omawiane orzeczenie wyznacza granice kompetencji organów podatkowych w określeniu relacji pomiędzy podmiotami prawa cywilnego, na potrzeby określenia zobowiązań podatkowych. Wyrok ten będzie istotnym orężem w obronie praw podatników w sprawach, gdzie kluczowe jest ustalenie istnienia stosunku prawnego. W szczególności dotyczy to spraw, gdzie wbrew konsekwentnym zapewnieniom stron, organ wmawia im zawarcie jakiejś umowy albo odmawia uwzględnienia faktu, że dana umowa została zawarta.