Były wspólnik może odpowiadać za zaległe podatki

Zakres odpowiedzialności za zaległości podatkowe określony jest w przepisach Ordynacji podatkowej. W przypadku działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki nieposiadającej osobowości prawnej (spółka cywilna oraz spółki osobowe prawa handlowego) za zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego odpowiadać mogą byli wspólnicy takich spółek. Z kolei za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu.

Działalność gospodarcza prowadzona w formie spółek nieposiadających osobowości prawnej polega na tym, że to wspólnicy, a nie spółka rozliczają się indywidualnie w zakresie podatku dochodowego, proporcjonalnie do ich udziału w spółce. Dlatego też odpowiedzialność za zaległości w podatku dochodowym spoczywa na wspólnikach tej spółki, a w przypadku jej rozwiązania na byłych wspólnikach.

Zgodnie z art. 115 Ordynacji podatkowej wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. Regułę tę stosuje się również do odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem, oraz zaległości wymienione w art. 52 Ordynacji podatkowej (m.in. nadpłata, zwrot podatku) powstałe w czasie, gdy był on wspólnikiem. Z kolei za zobowiązania podatkowe powstałe na podstawie odrębnych przepisów, po rozwiązaniu spółki odpowiadają osoby będące wspólnikami w momencie rozwiązania spółki.

Na podstawie tego przepisu organy podatkowe mogą więc wydać decyzję określającą wysokość zaległości podatkowej w stosunku do konkretnych wspólników, bowiem to oni ponoszą całkowitą odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe.

Osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, będące płatnikami lub inkasentami, muszą: wyznaczyć osoby, których obowiązkiem jest obliczanie i pobieranie podatków oraz terminowe wpłacanie organowi podatkowemu pobranych kwot; a także zgłosić właściwemu miejscowo organowi podatkowemu imiona, nazwiska i adresy tych osób. Zgłoszenia należy dokonać w terminie wyznaczonym do dokonania pierwszej wpłaty, a w razie zmiany osoby wyznaczonej w terminie 14 dni od dnia, w którym wyznaczono inną osobę.

W przypadku zaległości podatkowych przepisy Ordynacji podatkowej określają, że za zaległości podatkowe spółki z o.o. czy spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu.

Z taką sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy. Członek zarządu może zostać pociągnięty do odpowiedzialności także wówczas, gdy nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Istotne jest to, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 Ordynacji podatkowej (m.in. nadpłata, zwrot podatku) powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Natomiast gdy spółka z o.o. w organizacji lub spółka akcyjna w organizacji nie posiada zarządu, za zaległości podatkowe spółki odpowiada jej pełnomocnik albo odpowiadają wspólnicy, jeżeli pełnomocnik nie został powołany. Wtedy zakres odpowiedzialności jest taki jak w przypadku członka zarządu spółki z o.o. lub spółki akcyjnej. Przepisy Ordynacji podatkowej określają wprost, że te zasady stosuje się również do byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji.

W przypadku natomiast przekształceń spółek (łączenia i przejęć podmiotów) za zaległości podatkowe osoby prawnej dzielonej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem osoby prawne przejmujące lub osoby prawne powstałe w wyniku podziału (osoby nowo zawiązane). Zasada ta ma zastosowanie jeżeli majątek przejmowany na skutek podziału, a przy podziale przez wydzielenie - także majątek osoby prawnej dzielonej, nie stanowi zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

Co do zakresu odpowiedzialności osób prawnych przejmujących lub osób prawnych nowo zawiązanych (nowo zawiązanych przy podziale przez wydzielenie) to ograniczony jest do wartości aktywów netto nabytych, wynikających z planu podziału (do zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych do dnia wydzielenia).

Organ może również zażądać od wspólników odpowiedniej dokumentacji podatkowej spółki, dlatego po likwidacji spółki byli wspólnicy powinni ją przechowywać do czasu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

W przypadku likwidacji lub rozwiązania spółki kapitałowej lub spółki w organizacji podmiot dokonujący likwidacji lub rozwiązania zawiadamia pisemnie właściwy organ podatkowy. Musi to nastąpić nie później niż w ostatnim dniu istnienia osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, o miejscu przechowywania dokumentów związanych z poborem lub inkasem podatku. Po upływie terminu zobowiązania podatkowego płatnicy i inkasenci muszą przekazać podatnikom dokumenty związane z poborem lub inkasem podatku. Dokumenty podlegają zniszczeniu, jeżeli przekazanie ich podatnikowi jest niemożliwe.

Przepisy Ordynacji podatkowej określają, że w przypadku spółki z o.o., spółki z o.o. w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji za zaległości podatkowe odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie ich zarządu. Nie określają natomiast, czy w celu ustalenia odpowiedzialności członków zarządu organ podatkowy prowadzi postępowanie przeciwko wszystkim członkom zarządu, czy wobec jednego z nich.

Z jednej strony interpretacja przepisów nakazywałaby organom objąć postępowaniem podatkowym dotyczącym odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki wszystkich członków jej zarządu odpowiedzialnych wobec siebie solidarnie za zobowiązanie spółki.

Z drugiej jednak, co potwierdziła część sądów administracyjnych, organ podatkowy może wszcząć postępowanie przeciwko jednemu członkowi zarządu i wydać w stosunku do niego decyzję (zgodnie z cywilistycznym rozumieniem odpowiedzialności solidarnej). Zgodnie z taką interpretacją brak jest tym samym podstaw prawnych do prowadzenia jednego postępowania w stosunku do wszystkich solidarnie odpowiedzialnych członków zarządu spółki kapitałowej, a więc udział w postępowaniu pozostałych członków zarządu powinien być w tej sytuacji dobrowolny.

Z uwagi jednak na spory podatników z organami podatkowymi w kwestii dotyczącej zakresu odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe zarządu spółki Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę 9 marca 2009 r. (sygn. akt I FPS 4/08), w której uznał, że art. 116 Ordynacji podatkowej nakłada na organ podatkowy obowiązek prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność, a więc wszystkich członków zarządu.

Zgodnie z uchwałą prowadzone powinno być jedno postępowanie. Jednocześnie możliwe jest prowadzenie odrębnych postępowań, pod warunkiem że postępowania te obejmą wszystkich członków zarządu.

Nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat

● podatek niezapłacony w terminie płatności,

● zaliczka na podatek niezapłacona w terminie płatności,

● rata podatku niewpłacona w terminie,

● nadpłata, jeżeli w zeznaniu lub w deklaracji została wykazana nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, a organ podatkowy dokonał jej zwrotu lub zaliczenia na poczet zaległości podatkowych bądź bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych,

● zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej lub został on zaliczony na poczet zaległości podatkowej albo bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych, chyba że podatnik wykaże, że nie nastąpiło to z jego winy.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 26, art. 31, art. 32, art. 52, art. 107, art. 115 - 117 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).