W postępowaniu tryb wymiarowy przeplata się z interpretacyjnym na kilku płaszczyznach

Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej o wątpliwości podatkowe możemy pytać tylko wówczas, jeśli w zakresie zagadnienia, o które chcielibyśmy zapytać, nie toczy się kontrola ani postępowanie podatkowe. Agnieszka Tałasiewicz, partner w Zespole Postępowań Podatkowych i Sądowych Ernst & Young, zwraca uwagę, że przepis wymaga nawet, żeby wnioskujący o wydanie interpretacji indywidualnej złożył oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, że elementy stanu faktycznego objęte wnioskiem o wydanie interpretacji w dniu złożenia wniosku nie są przedmiotem toczącego się postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, postępowania kontrolnego organu kontroli skarbowej oraz że w tym zakresie sprawa nie została rozstrzygnięta co do jej istoty w decyzji lub postanowieniu organu podatkowego lub organu kontroli skarbowej.

- W razie złożenia fałszywego oświadczenia wydana interpretacja indywidualna nie wywołuje skutków prawnych - zastrzega Agnieszka Tałasiewicz.

Skąd tak restrykcyjne podejście do tego, żeby dwa tryby - tryb wymiarowy i interpretacyjny - się nie przeplatały?

Rozwiązanie takie przyjęto, gdyż niecelowe jest przy tożsamości sprawy podatkowej orzekanie w formie interpretacji, skoro sprawa ta jest lub będzie rozstrzygnięta w formie decyzji podatkowej. Według Agnieszki Tałasiewicz nie chodzi jednak tylko o to, żeby nie dublować wysiłków urzędników - chodzi przede wszystkim o stojącą za interpretacjami podatkowymi ochronę podatnika, który się do nich stosuje. Hipokryzją byłoby bowiem twierdzenie, że podatnik zastosował się do interpretacji, jeśli otrzymał ją w trakcie toczącej się kontroli czy postępowania, a niewątpliwie sprawy sporne w takim zakresie pojawiałyby się nagminnie.

W tym miejscu - zdaniem naszej rozmówczyni - warto jeszcze podkreślić, co mamy na myśli, mówiąc o tożsamości sprawy podatkowej - a mianowicie jest to ten sam stan faktyczny, tożsamość podmiotowa oraz ten sam stan prawny.

Agnieszka Tałasiewicz podkreśla, że niekiedy przyjmuje się, że spełnienie tych trzech kryteriów w różnych latach podatkowych również wyłącza możliwość starania się o interpretację podatkową (np. gdy u podatnika toczy się postępowanie dotyczące podatku dochodowego za 2006 rok, może się zdarzyć, że organy podatkowe odmówią mu wydania interpretacji, nawet jeśli pytanie dotyczyć będzie rozliczenia za 2008 rok, ale taka sama transakcja miała miejsce w kontrolowanym roku).

- Jest to podejście dość konserwatywne, z którym można by polemizować i które eliminuje możliwość pytania w sprawach, które są powtarzalne - ocenia Agnieszka Tałasiewicz.

Wszczęcie postępowania po dacie złożenia wniosku nie stanowi przeszkody do wydania interpretacji. Na ten aspekt zwraca uwagę Michał Goj, doświadczony menedżer w Zespole Postępowań Podatkowych i Sądowych Ernst & Young, który tłumaczy, że jeśli postępowanie podatkowe zostanie nawet wszczęte w wyniku samego złożenia przez podatnika wniosku o interpretację (co nie powinno mieć miejsca, bo stanowiłoby to naruszenie zasady zaufania podatnika do organów podatkowych, które najpierw powinny umożliwić podatnikowi zastosowanie się do interpretacji, a dopiero potem ewentualnie w sposób władczy ukształtować zobowiązanie podatkowe), to organ i tak taką interpretację powinien wydać.

- O ile decyzja lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty stanowi przeszkodę do wystąpienia z wnioskiem o interpretację stanów faktycznych objętych takimi decyzjami, o tyle przeszkody takiej nie stanowi protokół kontroli czy też specyficzny akt wydawany przez organy kontroli skarbowej w przypadku złożenia przez podatnika korekty - tj. tzw. wynik kontroli - podpowiada Michał Goj.

Ekspert dodaje, że w okresie między zakończeniem kontroli podatkowej a wszczęciem postępowania podatkowego podatnik może więc kierować wnioski do ministra finansów, nawet jeśli wcześniej organ podatkowy wypowiedział się co do takiej sprawy w protokole kontroli (np. przedstawiając negatywną ocenę prawną działań podatnika). Nie zawsze wystąpienie z pytaniem do ministra będzie najlepszą strategią, ale w niektórych sytuacjach można takie rozwiązanie rozważyć. Co ciekawe - jak dodaje Michał Goj - sporadycznie zdarza się, że same organy podatkowe namawiają podatników, aby wystąpili o wydanie pisemnej interpretacji po zakończeniu kontroli. Sześciomiesięczny okres po zakończeniu kontroli, w jakim może zostać wszczęte postępowanie, gwarantuje, że interpretacja zostanie wydana jeszcze przed upływem terminu na wszczęcie postępowania.

Kolejna kwestia, którą warto przedstawić w tym miejscu, to kilka uwag o stosowaniu do trybu interpretacyjnego regulacji występujących w postępowaniu podatkowym. Agnieszka Tałasiewicz podkreśla, że doprecyzowanie trybu interpretacyjnego i jego budowanie na podstawie przepisów dotyczących postępowania podatkowego było dość długim procesem legislacyjnym. Kolejne nowelizacje przynosiły w tym zakresie coraz szersze odesłanie do przepisów Działu IV Ordynacji podatkowej. Dzisiaj istnieje już dość szeroki katalog przepisów postępowania podatkowego, które stosuje się w postępowaniu interpretacyjnym.

- Jest jednak ciągle kilka przepisów, które do interpretacji nie znajdą zastosowania. Przykładowo jest to art. 215, który mówi, że organ podatkowy może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy rachunkowe oraz inne oczywiste pomyłki w wydanej przez ten organ decyzji, ale też - m.in. na żądanie strony - wyjaśniać wątpliwości co do jej treści - przypomina Agnieszka Tałasiewicz.

Z kolei Michał Goj zaznacza, że oczywiście, należałoby oczekiwać, że akt służący objaśnianiu treści przepisów w celu realizacji zasady pewności prawa sam w sobie będzie wolny od niejasności czy innego rodzaju niedopowiedzeń. Niestety, nie zawsze to jest regułą, a podatnikowi, który ma wątpliwości co do treści interpretacji, pozostaje albo zaufanie do własnej interpretacji tego, co zostało napisane, albo skierowanie sprawy na tory sądowe, aby uzyskać prawidłową interpretację, albo wreszcie wystąpienie z nowym wnioskiem o interpretację.

- Niestety, żadne z tych rozwiązań nie jest optymalne, bo niesie ryzyko prowadzenia sporu lub znacznego opóźnienia np. w procesie, którego przeprowadzenie uzależnione jest od wyjaśnienia jego skutków podatkowych - uważa Michał Goj.

I na koniec jeszcze kilka słów o innej regulacji, która ma istotne znaczenie w sferze wyjaśnienia wątpliwości. Jest to art. 121 par. 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem - jak wskazują nasi rozmówcy z Ernst & Young - organy podatkowe w postępowaniu podatkowym są zobowiązane udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego po- zostających w związku z przedmiotem tego postępowania.

Ta regulacja ma oczywiście inny charakter niż przepisy dotyczące interpretacji z art. 14 i dalszych Ordynacji podatkowej. Tryb przewidziany w art. 121 nie jest tak sformalizowany, a zakres ewentualnego zapytania jest ograniczony do przepisów pozostających w związku z toczącym się postępowaniem. Co ciekawe, w porównaniu z bardzo szerokim wykorzystaniem interpretacji z art. 14 Ordynacji podatkowej możliwość przewidziana w art. 121 par. 2 jest wykorzystywana bardzo rzadko.

Zgodnie z art. 14d Ordynacji podatkowej interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego wydaje się bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wniosku. Do tego okresu nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).