Tylko wykorzystując tryb nadzwyczajny można wzruszyć ostateczną decyzję fiskusa

Każdy z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji oparty jest na odmiennych przesłankach warunkujących jego zastosowanie, dlatego nie mają one charakteru konkurencyjnego.

Anna Pęczyk-Tofel, starszy konsultant w Zespole Postępowań Podatkowych i Sądowych Ernst & Young, wyjaśnia, że instytucja wznowienia postępowania ma na celu umożliwienie ponownego przeprowadzenia postępowania i podjęcie ponownego rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej ostateczną decyzją, w sytuacji gdy postępowanie podatkowe było dotknięte kwalifikowanymi wadami wymienionymi w art. 240 par. 1 Ordynacji podatkowej.

- Postępowanie wznowieniowe nie ma bowiem na celu dokonania merytorycznej kontroli decyzji, lecz wyłącznie stwierdzenie wystąpienia zarzucanych przez podatnika naruszeń postępowania podatkowego uprawniających do ponownego rozstrzygnięcia jego sprawy - podkreśla Anna Pęczyk-Tofel.

Dodaje również, że postępowanie zakończone decyzją ostateczną zgodnie z art. 240 par. 1 Ordynacji podatkowej wznawia się np. jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi wydającemu decyzję, bądź też decyzja została wydana na podstawie przepisów, o których niezgodności z konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny, czy też orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma wpływ na treść wydanej decyzji.

- Pełny katalog przesłanek wznowienia postępowania podatkowego zawiera art. 240 par. 1 Ordynacji podatkowej - podpowiada Anna Pęczyk-Tofel.

Wznowienie postępowania następuje co do zasady zarówno na wniosek podatnika, jak i z urzędu. Anna Pęczyk-Tofel zwraca uwagę, że w razie stwierdzenia dopuszczalności wznowienia postępowania organ podatkowy, który rozstrzygał sprawę w ostatniej instancji, z wyjątkiem sytuacji gdy przyczyną wznowienia jest działanie tego organu, wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania, stanowiące podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego organ podatkowy wydaje decyzję, w której uchyla dotychczasową decyzję, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub umarza postępowanie w sprawie bądź odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, jeżeli nie stwierdzi istnienia przesłanek enumeratywnie określonych w art. 240 par. 1 Ordynacji podatkowej.

- Organ podatkowy może również odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części pomimo stwierdzenia wystąpienia przesłanek wznowieniowych, jeżeli w wyniku uchylenia mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja rozstrzygająca istotę sprawy tak jak decyzja dotychczasowa bądź też wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przedawnienia zobowiązania podatkowego lub terminu na wydanie decyzji - wyjaśnia Anna Pęczyk-Tofel.

Drugim nadzwyczajnym trybem wzruszenia decyzji organu podatkowego jest stwierdzenie jej nieważności, w szczególności w sytuacji gdy została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, bez podstawy prawnej, z naruszeniem przepisów o właściwości, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały.

- Postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, podobnie jak w przypadku wznowienia postępowania, wszczynane są co do zasady na wniosek strony lub z urzędu - tłumaczy Anna Pęczyk-Tofel.

Wyjaśnia jednocześnie, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia. Organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub też sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy żądanie stwierdzenia nieważności oparte jest na przesłance występowania w sprawie wcześniejszej decyzji rozstrzygającej ją co do istoty. Rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w formie decyzji.

Trzecim obok stwierdzenia nieważności oraz wznowienia postępowania nadzwyczajnym trybem wzruszenia ostatecznego rozstrzygnięcia organu podatkowego jest uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej. Anna Pęczyk-Tofel wyjaśnia nam, że przepisy uzależniają zasady uchylania lub zmiany ostatecznej decyzji organu podatkowego od tego, czy na ich podstawie podatnik nabył prawa. Zgodnie bowiem z art. 253 par. 1 Ordynacji podatkowej decyzja ostateczna, na mocy której strona nie nabyła prawa, może być uchylona lub zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes podatnika.

- Natomiast decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony - argumentuje nasza rozmówczyni z Ernst & Young.

Ekspert wskazuje, że nie wszystkie decyzje ostateczne mogą zostać zmienione lub uchylone, gdyż nie podlegają temu nadzwyczajnemu trybowi wzruszenia tzw. decyzje wymiarowe, tj. decyzje ustalające albo określające wysokość zobowiązania podatkowego, decyzje o odpowiedzialności podatkowej płatników lub inkasentów, o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, określające wysokość należnych odsetek na zwłokę, o odpowiedzialności spadkobiercy oraz określające wysokość zwrotu podatku.

Decyzja ostateczna, ustalająca lub określająca wysokość zobowiązania podatkowego na dany okres, może być, jak wynika z art. 254 Ordynacji podatkowej, zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, wyłącznie jeżeli po jej doręczeniu nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych mających wpływ na ustalenie lub określenie wysokości zobowiązania, a skutki wystąpienia tych okoliczności zostały uregulowane w przepisach prawa podatkowego obowiązujących w dniu wydania decyzji. Ten przepis - jak podpowiada Anna Pęczyk-Tofel - ma zastosowanie w odniesieniu do podatków, w których zobowiązanie podatkowe jest określane w formie decyzji wymiarowej, w której organ określa kwotę należnego podatku na dany okres. W taki sposób powstaje m.in. zobowiązanie podatkowe w stosunku do osób fizycznych w podatku od nieruchomości.

Przykładem przepisu, z którego wynika wpływ zmiany okoliczności faktycznych na wysokość zobowiązania podatkowego za dany okres, jest art. 6 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, który przewiduje zmianę wysokości podatku od nieruchomości, jeżeli w trakcie roku podatkowego zaistniało zdarzenie mające wpływ na wysokość opodatkowania w tym roku, a w szczególności zmiana sposobu wykorzystania przedmiotu opodatkowania lub jego części. Anna Pęczyk-Tofel dodaje, że postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej może zostać wszczęte, jeżeli wniosek w tej sprawie został wniesiony przed upływem 5 lat od daty doręczenia decyzji podatnikowi.

Nie wszystkie decyzje ostateczne mogą zostać zmienione lub uchylone. Temu nadzwyczajnemu trybowi wzruszenia nie podlegają tzw. decyzje wymiarowe, tj. decyzje ustalające albo określające wysokość zobowiązania podatkowego, decyzje o odpowiedzialności podatkowej płatników lub inkasentów, o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, określające wysokość należnych odsetek na zwłokę, o odpowiedzialności spadkobiercy oraz określające wysokość zwrotu podatku.

W ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie dochodzi do ponownego rozpoznania merytorycznego sprawy z uwagi na fakt, że jego przedmiotem jest wyłącznie ustalenie występowania jednego z naruszeń wymienionych w art. 247 par. 1 Ordynacji podatkowej.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).