Warto odwoływać się od niekorzystnych rozstrzygnięć organów podatkowych

Odwołanie służy zaskarżeniu decyzji wydawanych przez organy pierwszej instancji, natomiast zażalenie przysługuje podatnikom w stosunku do postanowień wydawanych przez organy podatkowe w toku postępowania. Anna Pęczyk-Tofel, ekspert w Ernst & Young, podkreśla, że o ile odwołanie przysługuje podatnikowi w stosunku do każdej decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, o tyle podatnik ma możliwość wniesienia zażalenia jedynie w przypadku, gdy przepisy Ordynacji podatkowej wprost przewidują taką możliwość.

Od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Anna Pęczyk-Tofel tłumaczy, że w praktyce oznacza to, że decyzja organu odwoławczego nie może zostać zaskarżona w drodze odwołania, lecz w drodze skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Odwołanie cechuje pewien formalizm.

- Odwołanie powinno zawierać zarzuty przeciw skarżonej decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie - wylicza Anna Pęczyk-Tofel.

Tak więc - jak dodaje nasza rozmówczyni - odwołanie nie może być prostym wyrazem niezadowolenia podatnika z wydanego przez organ podatkowy rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności podatnik powinien sformułować zarzuty w stosunku do skarżonej decyzji, tj. wskazać, jakich uchybień/nieprawidłowości zdaniem podatnika dopuścił się organ w prowadzonym postępowaniu. W praktyce zarzuty dzielą się na procesowe i materialne.

- Zarzuty procesowe dotyczą naruszenia przez organ przepisów postępowania, np. nieprzeprowadzenia istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy dowodu, którego przeprowadzenia żądał podatnik - wskazuje Anna Pęczyk-Tofel.

Z kolei zarzuty materialne mają na celu wykazanie błędnej wykładni przepisów prawa stanowiących podstawę wydanej decyzji lub też nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a więc oparcie rozstrzygnięcia na regulacji prawnej, która nie ma zastosowania w odniesieniu do stanu faktycznego będącego przedmiotem postępowania.

Drugim obok zarzutów obowiązkowym elementem odwołania jest istota i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania, a więc oczekiwania podatnika co do rozstrzygnięcia organu drugiej instancji. Anna Pęczyk-Tofel podkreśla, że sformułowane przez podatnika żądanie nie jest wiążące dla organu odwoławczego. W tym zakresie należy oprzeć się na przewidzianych w Ordynacji podatkowej możliwych rozstrzygnięciach organu drugiej instancji i na ich podstawie sformułować żądanie odwołania.

Anna Pęczyk-Tofel wymienia, że po pierwsze podatnik może żądać uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości lub części i orzeczenia co do istoty sprawy, np. w przypadku dokonania przez organ pierwszej instancji jedynie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Po drugie podatnik może wnieść o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, w sytuacji gdy postępowanie jest bezprzedmiotowe. Po trzecie w ramach żądania odwołania podatnik może sformułować wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, w sytuacji gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości lub rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia przez organ drugiej instancji postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części.

Należy pamiętać, że podatnik może zaskarżyć zarówno całość decyzji, jak i jej część, dlatego też sformułowane przez niego żądanie w odwołaniu powinno się pokrywać z zakresem dokonanego przez podatnika zaskarżenia. Dla przykładu - jak mówi Anna Pęczyk-Tofel - w przypadku zaskarżenia wyłącznie części decyzji podatnik nie może żądać jej uchylenia w całości, gdyż decyzja w części niezaskarżonej przez podatnika stała się już ostateczna i nie podlega rozpoznaniu w ramach postępowania odwoławczego. W sytuacji gdy odwołanie podatnika nie zawiera któregokolwiek z obligatoryjnych elementów odwołania, organ pierwszej instancji powinien wezwać podatnika do jego uzupełniania pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia.

Odwołanie powinno zostać wniesione w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji podatnikowi.

- Za złożone w terminie uznaje się odwołanie, które zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego przed upływem 14-dniowego terminu liczonego od dnia doręczenia decyzji - tłumaczy nasza rozmówczyni z Ernst & Young.

Jej zdaniem ta zasada nie znajduje zastosowania w odniesieniu do prywatnych operatorów pocztowych. W celu posiadania potwierdzenia dochowania tego terminu odwołanie powinno zostać nadane przesyłką poleconą. Zarówno ze złożeniem odwołania, jak i z negatywnym rozstrzygnięciem odwołania przez organ podatkowy nie wiąże się obowiązek uiszczenia jakichkolwiek opłat.

- Istotne znaczenie praktyczne ma również sam tryb wnoszenia odwołania, które wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał skarżoną decyzję - podpowiada Anna Pęczyk-Tofel.

Odwołanie złożone z zachowaniem 14-dniowego terminu bezpośrednio do organu podatkowego drugiej instancji jest skuteczne i będzie podlegało rozpoznaniu. Odwołanie złożone do organu niewłaściwego podlega niezwłocznemu przekazaniu do organu właściwego, z jednoczesnym zawiadomieniem o tym podatnika wnoszącego odwołanie.

Organ podatkowy, który wydał zaskarżoną decyzję, ma możliwość uwzględniania złożonego przez podatnika odwołania w trybie samokontroli, bez konieczności jego przekazywania do organu drugiej instancji. Skorzystanie ze wskazanej możliwości występuje wyłącznie w przypadku, gdy organ podatkowy uzna odwołanie podatnika za zasługujące na uwzględnienie w całości. W takiej sytuacji organ pierwszej instancji uchyla lub zmienia zaskarżoną decyzję.

- W przypadku nieuwzględnienia odwołania przez organ pierwszej instancji w trybie samokontroli odwołanie powinno zostać przekazane bez zbędnej zwłoki wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania odwołania - cytuje przepisy Anna Pęczyk-Tofel.

Organ, który wydał zaskarżoną decyzję, jest zobowiązany ustosunkować się do zarzutów przedstawionych przez podatnika w odwołaniu. Pismo zawierające ustosunkowanie się do zarzutów podatnika jest przekazywane zarówno organowi odwoławczemu, jak i podatnikowi. - Organ odwoławczy powinien rozpoznać odwołanie w terminie dwóch miesięcy od dnia jego otrzymania - przypomina Anna Pęczyk-Tofel.

Zwraca również uwagę, że podatnik jest uprawniony do cofnięcia odwołania przed wydaniem decyzji przez organ drugiej instancji. Organ odwoławczy może jednak odmówić uwzględnienia cofnięcia odwołania, jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo pozostawienia w mocy decyzji wydanej z naruszeniem przepisów, co uzasadnia jej uchylenie lub zmianę. W przypadku uwzględnienia cofnięcia odwołania organ drugiej instancji powinien umorzyć postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe.

Zasady dotyczące odwołań znajdują zastosowanie w stosunku do zażaleń. Najistotniejszą różnicą jest jednak termin na skuteczne wniesienie zażalenia, który jest o połowę krótszy w porównaniu do odwołania i wynosi 7 dni od daty doręczenia decyzji.

Trzecim obligatoryjnym elementem odwołania są dowody uzasadniające żądanie odwołania, pod warunkiem że wyłączną przyczyną zaskarżenia nie jest błędna wykładnia przepisów prawa lub też ich nieprawidłowe zastosowanie. W takim bowiem przypadku podatnik nie jest zobowiązany do przywoływania dowodów.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).