Urząd skarbowy zawiesi postępowanie, a następnie podejmie dalsze jego prowadzenie

Przepisy Ordynacji podatkowej wymieniają sytuacje, których wystąpienie umożliwia bądź wręcz obliguje organ podatkowy do zawieszenia postępowania.

Michał Nielepkowicz, menedżer w dziale Postępowań Podatkowych i Sądowych Ernst & Young, wskazuje, że katalog przypadków, których zaistnienie zobowiązuje organ do zawieszenia postępowania, zawarty jest w art. 201 par. 1 Ordynacji podatkowej. Po pierwsze organ podatkowy zawiesza prowadzone postępowanie w razie śmierci strony - jeżeli nastąpiło to po wszczęciu postępowania, a w związku ze śmiercią strony postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Z taką sytuacją będziemy mieć do czynienia m.in., gdy przedmiotem postępowania są uprawnienia lub obowiązki o charakterze osobistym.

- Wówczas organ nie może zawiesić prowadzonego postępowania, lecz powinien je umorzyć - wyjaśnia Michał Nielepkowicz.

Po drugie organ podatkowy zawiesza postępowanie w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony. Rozwiązanie to uzasadnione jest szczególnym charakterem stosunku przedstawicielstwa (opartego na ustawie, a nie woli reprezentowanego). Dlatego też śmierć pełnomocnika procesowego strony - w odróżnieniu do śmierci przedstawiciela ustawowego - nie daje podstaw do zawieszenia postępowania.

Po trzecie - jak dodaje Michał Nielepkowicz - utrata przez stronę lub jej przedstawiciela ustawowego zdolności do czynności prawnych obliguje organ podatkowy do zawieszenia postępowania. Związane jest to z zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym. Osoba pozbawiona zdolności do czynności prawnych nie może bowiem skutecznie brać udziału w postępowaniu.

Niezmiernie istotną w praktyce przesłanką obligatoryjnego zawieszenia postępowania podatkowego jest konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Michał Nielepkowicz podkreśla, że z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia, gdy rozpatrzenie danej sprawy podatkowej i wydanie decyzji uzależnione będzie od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ niż prowadzący postępowanie lub też przez sąd. Chodzi tu o zagadnienie wstępne, które pozostaje w takim związku z postępowaniem podatkowym, że bez jego rozstrzygnięcia nie jest możliwe załatwienie sprawy w postępowaniu podatkowym.

- Na tym tle w praktyce niejednokrotnie dochodzi do sporów podatników z organami podatkowymi - ostrzega nasz rozmówca z Ernst & Young.

Jeżeli organ podatkowy zawiesi postępowanie z tej przyczyny, to zgodnie z art. 203 Ordynacji podatkowej wzywa równocześnie stronę do wystąpienia w oznaczonym terminie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego (chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu). Jeżeli jednak strona nie wystąpiła do właściwego organu lub sądu w wyznaczonym terminie, organ podatkowy z urzędu zwróci się do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego - wskazuje Michał Nielepkowicz.

Zasadą jest również obligatoryjne zawieszenie prowadzonego postępowania w sprawach dotyczących odpowiedzialności osoby trzeciej - do dnia, w którym decyzja stanowiąca podstawę do wszczęcia postępowania w tych sprawach stanie się ostateczna.

- Ostatnią przesłanką obligatoryjnego zawieszenia postępowania jest konieczność wystąpienia, na podstawie ratyfikowanych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Polska, do organów innego państwa o udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia lub określenia wysokości zobowiązania podatkowego - wymienia Michał Nielepkowicz.

Ekspert dodaje, że jeżeli dla załatwienia sprawy konieczne jest wystąpienie do organów podatkowych innego państwa o udzielenie stosownych informacji, organ podatkowy zmuszony będzie zawiesić prowadzone postępowanie.

Ordynacja podatkowa dopuszcza również fakultatywne zawieszenie postępowania podatkowego. Michał Nielepkowicz tłumaczy, że zgodnie z art. 204 Ordynacji podatkowej dotyczyć to może wyłącznie spraw udzielenia ulg w zapłacie zobowiązań podatkowych (tj. odroczenia / rozłożenia na raty czy umorzenia zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę) i następuje wyłącznie na wniosek strony. W tym przypadku zawieszenie postępowania uzależnione jest od tzw. uznania organu podatkowego, a okres zawieszenia nie może być dłuższy niż 3 lata. Jeżeli w tym czasie strona nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane, co powinno obligować organ do umorzenia postępowania. O takim skutku zawieszenia postępowania organ poucza stronę w postanowieniu o zawieszeniu.

- Ordynacja podatkowa dopuszcza również fakultatywne zawieszenie postępowania podatkowego prowadzonego przez organy celne w sprawach dotyczących podatku od towarów i usług i podatku akcyzowego z tytułu importu towarów - podpowiada Michał Nielepkowicz.

Zgodnie z art. 87 prawa celnego, do którego odsyła w tym zakresie Ordynacja podatkowa, organ celny może zawiesić postępowanie w przypadku, gdy w jego toku wystąpił z wnioskiem o pomoc prawną do organu celnego państwa obcego lub innego uprawnionego podmiotu państwa obcego.

Ustąpienie przyczyn uzasadniających zawieszenie postępowania powoduje obowiązek podjęcia przez organ podatkowy zawieszonego postępowania: z urzędu lub na wniosek strony (jeżeli zawieszenie postępowania było obligatoryjne) oraz na wniosek (w przypadku fakultatywnego zawieszenia postępowania). Uzupełnieniem tej regulacji - jak wskazuje Michał Nielepkowicz - jest art. 205a Ordynacji podatkowej, który reguluje, jakie okoliczności należy uznać za ustanie przyczyn zawieszenia postępowania. I tak postępowanie powinno zostać podjęte: w razie śmierci strony - po zgłoszeniu się lub po ustaleniu spadkobierców zmarłego albo po ustanowieniu, w trybie określonym odrębnymi przepisami, kuratora spadku; w razie utraty zdolności do czynności prawnych - po ustanowieniu kuratora; w razie braku przedstawiciela ustawowego - po jego ustanowieniu; gdy rozstrzygnięcie sprawy jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd - w dniu powzięcia przez organ podatkowy wiadomości o uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego to postępowanie.

Michał Nielepkowicz przypomina też, że zawieszenie postępowania wywołuje określone skutki procesowe i materialne. Zgodnie z art. 206 Ordynacji podatkowej zawieszenie postępowania wstrzymuje jedynie bieg terminów procesowych, tzn. pozostaje bez wpływu na bieg terminów przedawnienia zobowiązań podatkowych. Zawieszenie postępowania ma bowiem w szczególności na celu wstrzymanie biegu terminów załatwiania spraw w sytuacji, gdy postępowanie podatkowe nie może się toczyć z przyczyn niezależnych od organu. Z kolei w kontekście materialnych skutków należy wskazać, że w przypadku zawieszenia postępowania z urzędu - nie nalicza się odsetek za zwłokę od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania do dnia doręczenia postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania.

W sprawie zawieszenia postępowania (zawieszenia bądź odmowy zawieszenia) organ podatkowy orzeka w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Postanowienie to organ podatkowy doręcza stronie lub jej spadkobiercom.

W przypadku zawieszenia postępowania z uwagi na okoliczności odnoszące się do braku strony i jej należytej reprezentacji w postępowaniu, organ nie podejmuje żadnych czynności, pod rygorem ich bezskuteczności. Wyjątkiem są czynności, które mają na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie dowodu (np. w odniesieniu do przedmiotów ulegających szybkiemu zepsuciu).

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).