Od wszczęcia postępowania zależą dalsze czynności urzędu skarbowego i podatnika

Ordynacja podatkowa przewiduje dwa sposoby wszczęcia postępowania: z urzędu - w formie postanowienia - oraz na wniosek strony. Jak podkreśla Wojciech Pławiak, ekspert w Ernst & Young, zasadą jest wszczynanie postępowań przez organ podatkowy. Jednak sama Ordynacja wprowadza wiele trybów postępowania wszczynanych z inicjatywy podatników (np. w sprawie ograniczenia poboru zaliczek bądź udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych).

Sposób wszczęcia postępowania determinuje datę jego wszczęcia.

- W przypadku postępowania z urzędu jest to dzień doręczenia stronie postanowienia w przedmiocie wszczęcia. Natomiast postępowanie na żądanie strony jest wszczęte w dniu doręczenia żądania organowi podatkowemu (dodatkowo w przypadku żądań wniesionych elektronicznie wszczęcie następuje w momencie otrzymania żądania przez jednostkę informatyczną obsługi administracji) - tłumaczy Wojciech Pławiak.

Ekspert wskazuje również, że art. 165 Ordynacji przewiduje w par. 6 i 7 także rozwiązania o charakterze hybrydowym, gdy postępowanie wszczynane jest z urzędu, ale za datę jego wszczęcia przyjmuje się datę złożenia określonego dokumentu (np. deklaracji w podatku od spadków i darowizn) przez podatników.

W odniesieniu do postępowań wszczynanych z urzędu w wypadkach przewidzianych w Ordynacji (np. w sprawie zabezpieczenia wykonania decyzji organu podatkowego) wszczęcie postępowania następuje bez wydawania w tym przedmiocie postanowienia. Natomiast - jak stwierdza Wojciech Pławiak - w zakresie postępowań wszczynanych na wniosek istotne jest zawiadomienie pozostałych, poza wnioskodawcą, osób będących stroną w sprawie (np. współwłaścicieli nieruchomości, jeżeli jeden z nich złożył wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości). Obowiązek jest o tyle znaczący, że brak udziału strony w postępowaniu bez jej winy stanowi podstawę do jego wznowienia. Należy również pamiętać, że nie każdy wniosek podatnika powoduje automatycznie obowiązek prowadzenia postępowania przez organy podatkowe.

- W sytuacji bowiem, gdy żądanie zostanie wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania - przypomina Wojciech Pławiak.

Szczególne ograniczenia czasowe w zakresie wszczęcia postępowania na podstawie nieprawidłowości ujawnionych w toku kontroli podatkowej przewiduje art. 165b Ordynacji podatkowej. Wojciech Pławiak tłumaczy, że postępowanie podatkowe w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, wszczyna się nie później niż w terminie 6 miesięcy od zakończenia kontroli (tj. dnia doręczenia protokołu kontroli). Regulacja ma charakter gwarancyjny.

- Zapewnia bowiem, że okres oczekiwania podatnika co do dalszych działań organu podatkowego jest ograniczony, a po jego upływie prawidłowość rozliczeń podatkowych objętych kontrolą nie może być co do zasady zakwestionowana - zapewnia nasz rozmówca z Ernst & Young.

Dodaje też, że ustawodawca zastrzegł uprawnienie organów podatkowych do wszczęcia postępowania po kontroli podatkowej, jeżeli podatnik po skorygowaniu rozliczeń zgodnie z ustaleniami kontroli dokona ponownej korekty rozliczeń, która nie będzie już uwzględniać tych ustaleń, lub gdy podstawą wszczęcia są inne niż ujawnione w toku kontroli nieprawidłowości (informacje od innych organów). Wszczęcie postępowania po upływie wskazanego terminu jest dopuszczalne również w przypadku, gdy złożone przez podatnika wyjaśnienia lub zastrzeżenia do protokołu kontroli zostaną w całości uwzględnione.

W niektórych sytuacjach dopuszczalne jest wszczęcie, a następnie prowadzenie jednego postępowania podatkowego dotyczącego kilku odrębnych spraw podatkowych. Ma to miejsce zgodnie z art. 166 par. 1 Ordynacji wtedy, gdy prawa i obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwość przysługuje temu samemu organowi podatkowemu.

- Przykładem takiej sytuacji jest połączenie w jednym postępowaniu spraw dotyczących wymiaru podatku od spadków i darowizn w stosunku do wszystkich dziedziczących po jednym spadkodawcy - podaje Wojciech Pławiak.

W sprawie połączenia spraw wydawane jest postanowienie, na które służy zażalenie. Odrębną regulację w zakresie połączenia spraw przewidziano w odniesieniu do postępowania przed organami celnymi w sprawach podatku od towarów i usług oraz akcyzy z tytułu importu towarów - w tym zakresie w miejsce art. 166 Ordynacji podatkowej stosuje się art. 90 prawa celnego.

W zakresie postępowań wszczynanych na żądanie strony żądanie wszczęcia przybiera formę podania, którego tryb wniesienia oraz minimalna treść są uregulowane w art. 168 Ordynacji podatkowej. Jak podpowiada Wojciech Pławiak, podanie zasadniczo wnoszone jest na piśmie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego. Wnoszone podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adres, a także co do zasady podpis. Organ podatkowy na żądanie wnoszącego zobowiązany jest potwierdzić wniesienie podania.

- Co istotne, wskazany w podaniu zakres żądania może podlegać, pod pewnymi warunkami, modyfikacjom w toku postępowania - ostrzega Wojciech Pławiak.

Cytuje w tym miejscu art. 167 par. 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym do czasu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji strona może wystąpić o rozszerzenie zakresu żądania lub zgłosić nowe żądanie. W takim jednak przypadku termin na załatwienie sprawy zaczyna swój bieg na nowo. W razie odmowy uwzględnienia zmiany zakresu postępowania organ podatkowy wydaje postanowienie, a nieuwzględnione żądanie wszczyna odrębne postępowanie podatkowe. Dodatkowo, choć przepisy tego wprost nie przewidują, dopuszczalne jest ograniczenie zakresu pierwotnego żądania.

Jeżeli podanie zostało wniesione do niewłaściwego organu, organ przekazuje podanie organowi właściwemu.

- Co istotne, wniesienie podania do organu niewłaściwego nie powoduje niekorzystnych skutków prawnych - jeżeli podanie wniesiono do organy niewłaściwego przed upływem terminu, to uznaje się, że termin został zachowany - mówi Wojciech Pławiak.

Wszczęcie postępowania następuje jednak od momentu doręczenia podania organowi właściwemu i od tego dnia rozpoczyna bieg termin załatwienia sprawy. Nieco inne skutki wiążą się z wniesieniem podania dotyczącego kilku spraw podlegających załatwieniu przez inne organy, jeżeli choć jedna z nich podlega właściwości organu, do którego wniesiono podanie. W takim przypadku, pod pewnymi warunkami, nie dochodzi do skrócenia terminu załatwienia sprawy.

Inna norma reguluje sytuację, gdy podanie wniesiono do organu niewłaściwego, jednak organu właściwego nie można ustalić bądź z podania wynika, że właściwy jest sąd. W takim przypadku organ wydaje postanowienie w przedmiocie zwrotu podania, na które służy zażalenie. W związku z tym rozstrzygnięciem wnoszący podanie nie korzysta z ochrony w postaci uznania, że wniósł podanie w terminie.

W niektórych sytuacjach dopuszczalne jest wszczęcie, a następnie prowadzenie jednego postępowania podatkowego dotyczącego kilku odrębnych spraw podatkowych

W przypadku gdy podanie zawiera braki formalne (np. brak podpisu, niedołączenie dokumentu pełnomocnictwa), organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia tych braków w terminie 7 dni. Wyjątkiem jest brak adresu, gdyż organ nie ma możliwości komunikowania się z wnoszącym podanie - w tym przypadku pismo pozostawiane jest bez rozpatrzenia i bez wzywania do uzupełnienia jego braków. Pozostawienie podania bez rozpatrzenia następuje również w przypadku nieuzupełnienia braków pisma w terminie 7 dni.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Art. 165 - 171 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).