Z ulgi uczniowskiej korzysta się na zasadzie praw nabytych

Podatnicy, którzy nabyli prawo do ulgi uczniowskiej, mogą z niej skorzystać na zasadzie praw nabytych, ale jedynie obniżając swój podatek dochodowy. Nie ma obecnie możliwości zwrotu wydatków na rachunek bankowy.

Podatnik wnioskiem z września 2011 r. zwrócił się do naczelnika urzędu skarbowego o wypłatę w formie pieniężnej kwoty 100 tys. zł z tytułu nabytego prawa do ulgi w podatku za wyszkolenie uczniów. Kwotę z ulgi podatnik zamierzał wykorzystać na sfinansowanie remontu zakładu cukierniczego. Naczelnik urzędu skarbowego odmówił jednak wypłaty 100 tys. zł.

Spór w sprawie dotyczył tego, czy organy podatkowe mogły odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty w formie pieniężnej niezrealizowanej części ulgi uczniowskiej. Zgodnie z art. 165 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 20, postępowanie podatkowe może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych przyczyn nie może być wszczęte. Przepis ten - wyjaśnił sąd - stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 165 par. 3 Ordynacji podatkowej zasady, że postępowanie na żądanie strony zostaje wszczęte z datą doręczenia organowi żądania. Sąd stwierdził więc, że nie w każdym przypadku złożenie wniosku przez podatnika spowoduje wszczęcie postępowania podatkowego.

WSA powołał się na poglądy komentatorów przepisów oraz orzecznictwa, którzy twierdzili, że jedną z przyczyn odmowy wszczęcia postępowania jest brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia żądania w sposób merytoryczny. Innymi słowy, jeśli nie ma przepisu, który dotyczy żądania sformułowanego przez podatnika we wniosku o wszczęcie postępowania, to organ podatkowy odmawia wszczęcia.

Sąd zgodził się, że w omawianej sprawie nie ma możliwości zrealizowania prawa do ulgi z tytułu wyszkolenia uczniów poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego. WSA przypomniał, że ulgi z tytułu wyszkolenia uczniów uregulowane były w przepisach, które już nie obowiązują (zostały uchylone 1 stycznia 2004 r.). Chodziło o art. 27c ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 53 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Oba przepisy określały sposób korzystania z ulgi uczniowskiej. Zgodnie jednak z nowelizacjami obu ustaw z ulgi uczniowskiej, na zasadzie praw nabytych, mogą korzystać podatnicy, którzy nabyli prawo do ulgi przed 1 stycznia 2004 r., a odliczenia nie miały pokrycia w podatku dochodowym i zryczałtowanym podatku dochodowym obliczonym za lata poprzedzające rok 2004 na zasadach określonych w ustawach w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r. Sąd wyjaśnił, że po 1 stycznia 2004 r. podatnicy, którzy nabyli wcześniej prawo do ulgi uczniowskiej i jej nie wykorzystali, mogą z niej skorzystać, jedynie obniżając swój podatek dochodowy. Nie ma już możliwości zwrotu wydanych kwot na szkolenie uczniów na rachunek bankowy.

W konsekwencji, w omawianej sprawę opisany w przepisach mechanizm realizacji ulgi uczniowskiej pozwalał organowi postąpić w ten sposób, że odmówił wszczęcia postępowania.

Oprac. Łukasz Zalewski

z 29 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 27/12, nieprawomocny.