Ordynacja podatkowa

Obowiązujące od początku roku zmienione przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa) sprawiają, że fiskus szerzej może stosować klauzulę generalną przeciwko unikaniu opodatkowania. Przede wszystkim nie ma już limitu korzyści podatkowej w wysokości 100 tys. zł, od którego dotychczas można było stosować klauzulę. Oznacza to, że organy mogą zastosować ją obecnie też do mniejszych podatników.

Zostali nią objęci również płatnicy. Ministerstwo Finansów uzasadniało tę zmianę koniecznością wprowadzenia możliwości kwestionowania schematów optymalizacyjnych, które pozwalają unikać w Polsce podatku u źródła od zagranicznego dochodu. Mowa o sytuacjach, gdy usługodawca z zagranicy otrzymuje wynagrodzenie wypłacane z Polski (np. za świadczenie usług prawnych, doradczych itd.). W takiej sytuacji polska firma powinna potrącić daninę według stawki 20 proc. (jeśli kontrahent nie prześle certyfikatu rezydencji) albo niższej (jeśli w grę wchodzą postanowienia międzynarodowej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania). Zdarza się jednak, że podatek nie zostaje potrącony (albo zostaje pobrany według zaniżonej stawki), a urzędnicy nie mają możliwości prowadzenia postępowania przeciwko zagranicznemu odbiorcy wynagrodzenia. Przepis znajdzie jednak zastosowanie znacznie szerzej, np. wobec firm skuszonych outsourcingiem pracowniczym.

!Nie obowiązuje już limit 100 tys. zł korzyści przy zastosowaniu klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.

Nowe przepisy znacząco też rozszerzają zakres sytuacji objętych klauzulą. Dotychczas mogła być stosowana do czynności zrealizowanych jedynie lub przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej (gdy sposób działania był sztuczny). Po zmianach będzie dotyczyć również działań, których jednym z głównych celów była korzyść podatkowa. Ta zmiana może spowodować, że klauzula może być teraz znacznie częściej stosowana. Dotychczas w zasadzie klauzula była traktowana jak straszak. Od wprowadzenia do polskiego systemu podatkowego klauzuli (czyli od 15 lipca 2016 r.) wszczętych zostało bowiem zaledwie sześć postępowań w tej sprawie. Dwa zostały zakończone decyzją umarzającą ze względu na złożenie przez podatnika korekty deklaracji uwzględniającej w całości ustalenia szefa KAS i wpłacenie podatku wraz z odsetkami, cztery są nadal w toku. Natomiast 22 sprawy są analizowane pod kątem zastosowania klauzuli.

opinia eksperta

Izabela Ścierska-Kulma doradca podatkowy, senior manager w Enodo Advisors

Zmiany w klauzuli obejścia prawa są bardzo niekorzystne dla podatników, ponieważ spowodują poszerzenie zakresu jej stosowania i wzrost niepewności wynikający ze zwiększenia uznaniowości przy jej stosowaniu. Wystarczy bowiem, by uzyskanie korzyści podatkowej było jednym z głównych celów, a nie głównym celem, jak dotychczas. Zmiany te powodują, że obrona przed zarzutami organów podatkowych będzie jeszcze trudniejsza. Podobne skutki będzie miała zmiana dotycząca tego, w jaki sposób należy rozumieć działanie sztuczne. Zmiany te wpisują się w trend, który objął wszystkie ostatnie zmiany w podatkach, czyli uszczelnianie systemu za wszelką cenę. Skutek – bardzo istotny wzrost poziomu niepewności przy podejmowaniu normalnych, regularnych działań gospodarczych. Już teraz klienci pytają, czy komfort zapewni tylko i wyłącznie zapłacenie najwyższego możliwego podatku, jaki można sobie wyobrazić.

• Dodatkowe zobowiązanie podatkowe

Niekorzystne dla podatników jest także wprowadzenie do ordynacji podatkowej przepisów dotyczących dodatkowego zobowiązania podatkowego. Organy podatkowe będą mogły je wymierzyć podatnikom i płatnikom wszystkich podatków, jeśli wydadzą wobec nich decyzję na podstawie klauzuli generalnej lub klauzul szczególnych.

Gdy decyzja będzie dotyczyć CIT lub PIT, to dodatkowa sankcja wyniesie 10 proc. sumy nienależnie wykazanej lub zawyżonej straty podatkowej i niewykazanego w całości lub w części dochodu do opodatkowania. Oznacza to, że fiskus nałoży dodatkowe zobowiązanie w podatku dochodowym niezależnie od tego, czy na skutek decyzji organu u podatnika powstanie zaległość podatkowa, czy określona zostanie jedynie niższa strata podatkowa.

W przypadku innych podatków dodatkowe zobowiązanie wyniesie 40 proc. korzyści podatkowej.

• Raportowanie schematów optymalizacyjnych

Nowelizacja ordynacji wprowadziła od 2019 r. obowiązek raportowania schematów optymalizacyjnych m.in. przez doradców podatkowych, radców prawnych, adwokatów i innych tzw. promotorów. Jest to związane z wymogami dyrektywy DAC6 (Dz.Urz. UE z 2018 r. L 139, s. 1). Nakazuje ona, aby fiskus dowiedział się o schematach wdrażanych już po 25 czerwca 2018 r. Zmiany zakładają, że trzeba to zrobić w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie nowelizacji, czyli do końca czerwca 2019 r. Dziewięć miesięcy natomiast mają podatnicy, którzy sami przekażą informacje szefowi Krajowej Administracji Skarbowej.

Szefa KAS trzeba będzie poinformować nie tylko o schematach transgranicznych, które miały miejsce po 25 czerwca br. Obowiązek ten dotyczy także krajowych schematów, ale rozpoczętych po 1 listopada 2018 r.

Co należy rozumieć pod pojęciem „schemat podatkowy”, jest wyjaśnione w art. 86a par. 1 pkt 10 ordynacji podatkowej. Jest to uzgodnienie, które:

• spełnia kryterium głównej korzyści oraz posiada ogólną cechę rozpoznawczą,
• posiada szczególną cechę rozpoznawczą lub
• posiada inną szczególną cechę rozpoznawczą.

Jednak tak sformowany przepis budzi problemy interpretacyjne. Nie wiadomo bowiem, czy ze schematem podatkowym mamy do czynienia, gdy jest spełniony jeden z tych warunków, czy też nie.

Ministerstwo Finansów w sprawie zgłaszania schematów optymalizacyjnych szykuje objaśnienia podatkowe, które zamierza opublikować w połowie stycznia. Projekt objaśnień został opublikowany na stronie resortu. Do 7 stycznia można zgłaszać do niego uwagi.

Ważne!

O schematach trzeba raportować również wstecz.