Jakie skutki podatkowe wiążą się z zawarciem umowy użyczenia

@RY1@i02/2011/223/i02.2011.223.18300150e.822.jpg@RY2@

W opisanej sytuacji podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) nie będzie pobrany. Mimo że umowa użyczenia jest umową cywilnoprawną, to jej zawarcie nie powoduje obowiązku uiszczenia tego podatku. Trzeba bowiem pamiętać, że katalog zdarzeń cywilnoprawnych, których wystąpienie rodzi obowiązki podatkowe w PCC jest zamknięty. Ustawa regulująca przedmiot i zasady opodatkowania tym podatkiem nie odnosi się do umów użyczenia.

Art. 1 ust. 1 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/223/i02.2011.223.18300150e.823.jpg@RY2@

Umowa użyczenia jest jedną z umów nazwanych, regulujących zasady używania rzeczy. Zawierając taką umowę, użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony na bezpłatne używanie przedmiotu umowy. Istotą użyczenia, w odróżnieniu np. od najmu czy dzierżawy, jest jego bezpłatny charakter. W praktyce zatem biorący w używanie nie ma obowiązku dokonywania żadnych świadczeń i opłat na rzecz dającego do bezpłatnego używania. Nie oznacza to jednak, że taka umowa nie rodzi konsekwencji podatkowych. Jeszcze do końca 2008 r. obowiązki względem fiskusa obciążały obie strony umowy. Obecnie ograniczają się one do biorącego w użyczenie. Powstanie u niego przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia. Ustala się go według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu takiego miejsca postojowego (można posiłkować się np. ofertami prasowymi dotyczącymi najmu nieruchomości z okresu objętego umową użyczenia). Przychód podatkowy nie powstaje natomiast po stronie użyczającego miejsce postojowe.

Art. 710 - 719 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 11 ust. 2a pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/223/i02.2011.223.18300150e.824.jpg@RY2@

Spółka cywilna nie jest podatnikiem PIT. Podatnikami są osoby fizyczne będące wspólnikami takiej spółki. Przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną, ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy lub praw majątkowych u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa w udziale w zysku oraz łączy się z pozostałymi przychodami ze źródeł, z których dochód podlega opodatkowaniu według skali.

Wartość otrzymanych nieodpłatnych świadczeń będzie stanowiła dla pozostałych wspólników spółki przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości równej wartości czynszu, jaki byłby należny w sytuacji zawarcia umowy najmu tej nieruchomości, z uwzględnieniem udziału w zyskach przysługującego każdemu wspólnikowi proporcjonalnie do prawa ich udziału w zysku.

Art. 11 ust. 2a pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/223/i02.2011.223.18300150e.825.jpg@RY2@

Od 1 stycznia 2009 r. uchylony został art. 16 ustawy o PIT regulujący zasady ustalania przychodu po stronie użyczającego nieruchomość. Niestety nie oznacza to, że taki przychód po stronie użyczającego lokal nigdy nie wystąpi. Potwierdzają to organy podatkowe w wydawanych interpretacjach. Wynika z nich, że jeżeli świadczenia związane z utrzymaniem lokalu (np. czynsz administracyjny, opłaty za energię elektryczną) zgodnie z umową ma regulować podmiot biorący w użyczenie, to po stronie użyczającego powstaje przychód z innych źródeł. (np. interpretacje dyrektora izby skarbowej w Warszawie: z 10 czerwca 2011 r., nr IPPB1/415-342/11-2/JB, z 8 czerwca 2011 r., nr IPPB1/415-334/11-2/JB).

Organy podatkowe podkreślają, że przychodami w rozumieniu ustawy o PIT są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Mając na uwadze istnienie wielu form rozliczeń, fiskus uznaje, że otrzymane pieniądze to nie tylko wypłacona gotówka, lecz także środki pieniężne, którymi regulowane są zobowiązania podatnika, np. zapłacony przez biorącego w używanie czynsz. W takim wypadku opodatkowaniu PIT podlega dochód uzyskiwany w wyniku określonych czynności faktycznych i prawnych, w następstwie których mamy do czynienia z przyrostem mienia, osiągniętym przysporzeniem majątkowym mającym konkretny wymiar finansowy. Ponieważ biorący w używanie lokal płaci czynsz, to zwalnia z długu użyczającego. W konsekwencji kwota czynszu opłacanego przez biorącego w użytkowanie lokal, tj. fundację, stanowi dla użyczającego przychód z innych źródeł i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych.

Art. 11 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/223/i02.2011.223.18300150e.826.jpg@RY2@

Użyczenie ruchomości, podobnie jak nieruchomości, skutkuje powstaniem przychodu u osoby, która z rzeczy korzysta. Nieodpłatne korzystanie z auta przez przedsiębiorcę w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej będzie przychodem z tej działalności. Wysokość przychodu należy określić na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnieniu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia. Przedsiębiorca ustala zatem przychód w kwocie, którą musiałby zapłacić, gdyby zdecydował się na wynajem (wypożyczenie) samochodu w warunkach rynkowych. Należałoby zatem ustalić ceny stosowane przy odpłatnym udostępnianiu samochodów tej samej marki, modelu, standardzie wyposażenia oraz stopniu zużycia, z uwzględnieniem czasu trwania użyczenia i miejsca udostępnienia (konkretnej miejscowości).

Art. 11 ust. 2a pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/223/i02.2011.223.18300150e.827.jpg@RY2@

W tym przypadku wprawdzie powstaje przychód podatkowy, ale faktycznie podatek do zapłaty nie wystąpi, gdyż osoba biorąca w użyczenie skorzysta ze zwolnienia podatkowego. Przepisy ustawy o PIT wyraźnie wskazują, że z podatku dochodowego zwolniona jest wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, jeżeli pochodzą one od osób zaliczonych do I lub II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn. W I grupie znajdują się: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki itd.), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie. Z kolei II grupą podatkową są objęci: zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych.

Oznacza to, że przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia powstały w związku z zawarciem umowy użyczenia między rodzeństwem zwolniony jest z podatku dochodowego od osób fizycznych.

Art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy z 26 lipca 1991 r. ustawy o podatku dochodowym o osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/223/i02.2011.223.18300150e.828.jpg@RY2@

Jeśli podatniczka posiada faktury dokumentujące zakup materiałów budowlanych w związku z remontem, to może złożyć do urzędu skarbowego wniosek o zwrot części VAT, który zawarty był w cenie zakupów. Do złożenia takiego wniosku uprawniona jest osoba, która posiada tytuł prawny do remontowanego lokalu. Sporządzona i podpisana przez strony umowa użyczenia jest dowodem potwierdzającym, że podatniczka tytuł prawny do zajmowanego lokalu posiada. Może zatem ubiegać się o zwrot. Kopię umowy (wraz z kopiami faktur) należy dołączyć do składanego wniosku.

Art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 5 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 2005 r. o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (Dz.U. nr 177, poz. 1468 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl