Terminowe zgłoszenie zachowku zwalnia z podatku od spadków i darowizn

W 2006 roku zmarł ojciec podatniczki, pozostawiając testament, z którego wynikało, że majątek pozostawia synowi, jednocześnie wydziedziczając dwie córki, w tym podatniczkę. W drodze postępowania sądowego wydziedziczenie uznane zostało za niezasadne. Na podstawie ugody sądowej brat do 20 marca 2010 r. miał przekazać na rzecz podatniczki po zmarłym ojcu zachowek w wysokości 440 tys. zł. Przedmiotowe środki wpłynęły na rachunek bankowy podatniczki 19 marca 2010 r. Czy otrzymana kwota zachowku podlega opodatkowaniu?

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768) podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terenie Polski lub praw majątkowych wykonywanych w Polsce, tytułem:

1. dziedziczenia, zapisu, dalszego zapisu, polecenia testamentowego;

2. darowizny, polecenia darczyńcy;

3. zasiedzenia;

4. nieodpłatnego zniesienia współwłasności;

5. zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;

6. nieodpłatnych: renty, użytkowania oraz służebności.

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Przy nabyciu tytułem zachowku powstaje on z chwilą zaspokojenia roszczenia lub jego części.

Wysokość zachowku kształtuje się w wysokości dwóch trzecich lub połowy wartości udziału spadkowego, który by przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, a to w zależności od wymienionych w powołanym przepisie przymiotów osoby uprawnionej do zachowku. Otrzymanie należnego zachowku może nastąpić w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, powołania do spadku bądź też w postaci zapisu. Jeżeli zaś uprawniony nie otrzymał zachowku w żadnej z wymienionych postaci, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Momentem nabycia rzeczy i praw majątkowych tytułem zachowku jest natomiast chwila jego wykonania, czyli moment przeniesienia własności tych rzeczy lub praw majątkowych. Oznacza to, że w opisanym przypadku zastosowanie znajdą przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn w brzmieniu obowiązującym w 2010 roku, ponieważ to w tym roku doszło do nabycia przez podatniczkę środków pieniężnych tytułem zachowku.

W sytuacji więc, gdy w terminie sześciu miesięcy od dnia nabycia środków pieniężnych tytułem zachowku podatniczka zgłosi ten fakt właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, wówczas przedmiotowe nabycie korzystać będzie ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

opracowała Ewa Matyszewska