Stratę ze sprzedaży wierzytelności można ująć w kosztach

Bardzo wielu przedsiębiorców prowadzących niewielkie firmy rozlicza się na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT). Duża popularność tego rodzaju rozliczeń spowodowana jest m.in. tym, że umożliwiają one uwzględnienie w kosztach prowadzonej działalności gospodarczej rozmaitych wydatków. Przepisy wspomnianej ustawy umożliwiają bowiem odliczanie wszelkich kosztów, które przyczyniły się do uzyskania przychodów. Jeżeli więc ci przedsiębiorcy nie uzyskują płatności od swoich kontrahentów i decydują się na sprzedaż swoich wierzytelności po cenie niższej niż rzeczywista wartość faktur, to mogą zaliczyć do kosztów podatkowych powstałą z takiego tytułu stratę.

Dla uzyskania przychodów

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o PIT kosztami uzyskania przychodów są te, które poniesiono w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia ich źródła. Wyjątkiem są tylko koszty wymienione w art. 23 tej ustawy. Z kolei stosownie do art. 23 ust. 1 pkt 34 ustawy o PIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat z odpłatnego zbycia wierzytelności - chyba że wierzytelność ta uprzednio na podstawie art. 14 została zarachowana jako przychód należny.

Jak z tego wynika, żeby było możliwe zaliczenie straty ze sprzedaży wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów, podatnik musi uprzednio zarachować wierzytelność do przychodów należnych. Zwrócono na to uwagę w interpretacji indywidualnej dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 12 marca 2012 r. (sygn. ITPB1/415-1267/11/WM). Jak zaznaczono, w myśl art. 14 ust. 1 ustawy o PIT za przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.

Ważny wymóg: brak przedawnienia

Przy kwalifikacji straty z tytułu sprzedaży wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów należy również mieć na uwadze treść art. 23 ust. 1 pkt 17 ustawy o PIT. Według tej regulacji nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako przedawnione. Logiczną konsekwencją tego przepisu jest brak możliwości zaliczenia ich do kosztów podatkowych.

Jeżeli zatem przedsiębiorca zbywa wierzytelności własne, zaliczone uprzednio do przychodu należnego, a nie są one przedawnione, to stratą z ich sprzedaży będzie różnica między ceną określoną w zawartej umowie sprzedaży (ceną sprzedaży) a kwotą zaliczoną do przychodu należnego.

Przykład: Za cenę niższą niż wartość faktur

Pan Adam prowadzi działalność gospodarczą polegającą na handlu materiałami budowlanymi. Przedsiębiorca ten rozlicza się na zasadach określonych w ustawie o PIT. Ostatnio wielu kontrahentów nie zapłaciło mu za dostarczone materiały budowlane mimo upływu terminu na uregulowanie należności. Najpierw wysyłał więc swoim kontrahentom zalegającym z płatnościami monity, czyli pisma przypominające o należnościach. Robił to listami poleconymi, a także w formie elektronicznej. Złożył również monity bezpośrednio u dłużników, uzyskując odpowiednie potwierdzenie na kopii danego pisma. Każdy kolejny monit różnił się w treści, głównie co do stanowczości sformułowań i formalnego uprzedzenia kontrahenta o możliwości wszczęcia postępowania sądowego. Duża część kontrahentów na to nie zareagowała. W tej sytuacji przedsiębiorca postanowił sprzedać wierzytelności zalegających z płatnościami. Sprzedaż nastąpiła po cenie niższej niż rzeczywista wartość faktur. Oznacza to, że pan Adam poniósł z tego tytułu stratę. Sprzedał on własne wierzytelności, zaliczone uprzednio do przychodu należnego i nieprzedawnione. Stratę może ująć w kosztach uzyskania przychodów.

Z VAT, czyli korzystniej

Kwestią, która wzbudzała wątpliwości, było to, czy stratę powstałą w związku ze sprzedażą własnych wierzytelności trzeba rozliczać z VAT, czy też bez tego podatku. Dla przedsiębiorców zbywających swoje wierzytelności poniżej ich wartości korzystniejszym rozwiązaniem w takiej sytuacji było uwzględnianie VAT. W praktyce jednak powstawały spory między przedsiębiorcami a organami podatkowymi. Sprawy trafiały do sądów administracyjnych, a wyroki zapadały niejednolite. W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w wydanej 11 czerwca 2012 r. uchwale uznał, że stratę powinno się ustalać z uwzględnieniem VAT (sygn. akt I FPS 3/11). Ministerstwo Finansów przygotowało jednak projekt, który w pierwotnej wersji przewidywał, że strata ze zbycia wierzytelności miałaby być rozpoznawana jedynie w kwocie netto, czyli bez VAT. W czasie konsultacji nad projektem propozycję tę oceniono negatywnie. W efekcie nie znalazła się w projekcie, który skierowano do Sejmu. Z Ministerstwa Finansów uzyskaliśmy informację, że nie przewiduje się prowadzenia dalszych prac legislacyjnych nad przepisem nakazującym rozliczanie straty ze zbycia wierzytelności tylko w kwocie netto, czyli bez VAT.

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl