Poradnia podatkowa

● W jakich sytuacjach odszkodowanie wypłacone w związku z chorobą zawodową może być zwolnione z PIT

● Pod jakimi warunkami świadczenia związane z podnoszeniem kwalifikacji żony wspólnika mogą być kosztem

● W jakiej wysokości można odliczyć podatek naliczony z faktury, na której wykazano opłatę reprograficzną

● Kiedy należność związana z nabyciem nieruchomości przez zasiedzenie ulega przedawnieniu

● Podatnik odziedziczył po zmarłej w 2008 roku matce akcje pracownicze otrzymane nieodpłatnie na podstawie ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Spadek był w całości zwolniony z podatku. W tym roku podatnik zamierza sprzedać akcje. Ich wartość w momencie nabycia spadku była wyższa niż obecnie. Czy będzie musiał zapłacić podatek od dochodu uzyskanego ze sprzedaży?

Kwota uzyskana ze zbycia akcji będzie przychodem podatnika z kapitałów pieniężnych. Podatek w takim wypadku wynosi 19 proc. i pobiera się go od dochodu, czyli po pomniejszeniu przychodu o koszty jego uzyskania. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT za koszty uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a więc również akcji, uważa się wydatki poniesione na ich objęcie lub nabycie. Obecne przepisy nie zezwalają na to, aby uznać za koszt odpłatnego zbycia odziedziczonych akcji wydatków na ich nabycie poniesionych przez spadkodawcę. Wprawdzie w Sejmie jest projekt ustawy, który ma to zmienić, ale nie znajdzie on zastosowania w opisanej sytuacji. Wynika to z tego, że spadkodawczyni otrzymała akcje pracownicze nieodpłatnie, na podstawie ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Nie poniosła więc żadnych kosztów ich nabycia.

Ustawa o PIT przewiduje jednak inną preferencję podatkową dla spadkobierców. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 105 tej ustawy zwolniony z opodatkowania jest dochód m.in. ze zbycia akcji w części odpowiadającej kwocie zapłaconego podatku od spadków i darowizn.

Z pytania wynika, że podatnik odziedziczył akcje w 2008 roku, a więc w roku, w którym obowiązywało już pełne zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla członków najbliższej rodziny. Przewiduje je art. 4a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.). Skoro spadkobierca podatku od odziedziczonych akcji nie zapłacił, to nie istnieje kwota, która podlega zwolnieniu z PIT. W praktyce oznacza to, że cały dochód uzyskany ze zbycia odziedziczonych akcji podlegać będzie opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Na zasadach ogólnych podatnik może jednak uwzględnić ewentualne koszty związane np. z obsługą rachunku przez biuro maklerskie, jeżeli poniósł takie koszty.

Dochodu z kapitałów pieniężnych opodatkowanego według 19-proc. stawki PIT nie łączy się z dochodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych. Do jego wykazania służy odrębny formularz zeznania rocznego PIT-38. Składa się go w urzędzie skarbowym do 30 kwietnia następnego roku podatkowego. Jeśli więc akcje zostaną sprzedane w 2013 roku, zeznanie trzeba będzie złożyć do końca kwietnia 2014 roku. W tym samy terminie trzeba wpłacić należny podatek wynikający z zeznania.

Podstawa prawna

Art. 17 ust. 1 pkt 6, art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 30b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

● Pracownica zakładu produkcyjnego nabawiła się choroby zawodowej. Wystąpiła do sądu o odszkodowanie. Ostatecznie z byłym już zakładem pracy udało jej się podpisać pozasądową ugodę. Na jej podstawie podatniczce ma być wypłacona kwota 15 tys. zł. Czy odszkodowanie wypłacone przez byłego pracodawcę będzie zwolnione z podatku dochodowego?

Niestety, trzeba będzie rozliczyć się z fiskusem, gdyż żadne ze zwolnień podatkowych nie ma tu zastosowania. Wyjaśnijmy, że co do zasady podatku nie trzeba płacić od odszkodowań, których wysokość lub zasady ustalania wynikają z przepisów szczególnych. Wyjątki dotyczą m.in. odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż sądowe (art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT). Wolne od podatku są także inne odszkodowania (niż takie, których wysokość lub zasady ustalania wprost określają akty prawne) otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości w nich określonej, z wyjątkiem tych związanych z działalnością gospodarczą oraz dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT).

Podatniczka otrzymała odszkodowanie od byłego zakładu pracy w związku z chorobą zawodową. Podstawą jego wypłaty ma być jednak ugoda pozasądowa. Z tego powodu nie korzysta ono ze zwolnienia przewidzianego w powołanych przepisach, a co za tym idzie stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Mimo że w momencie wypłaty odszkodowania podatniczka nie jest już pracownicą zakładu pracy, to jednak jego przyznanie związane jest bezpośrednio z umową o pracę łączącą strony wcześniej. Z tego powodu uzyskane świadczenie należałoby potraktować jako przychód ze stosunku pracy, o którym mowa w art. 12 ustawy o PIT. Potwierdzają to organy podatkowe i sądy administracyjne (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 86/11). W praktyce oznacza to, że pracodawca wypłaci umówioną kwotę po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy. Zakład pracy pełni bowiem w tej sytuacji funkcję płatnika zobowiązanego do obliczenia, pobrania i odprowadzenia zaliczki na podatek. Ponadto powinien on wykazać kwotę odszkodowania łącznie z innymi dochodami ze stosunku pracy w przesłanej podatniczce informacji PIT-11.

Podstawa prawna

Art. 12 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 3 i 3b, art. 31, art. 32, art. 38 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

● Przedsiębiorca jest wspólnikiem spółki cywilnej. W spółce tej na umowę o pracę zostanie zatrudniona jego żona. Będzie musiała odbyć szkolenie niezbędne do wykonywania pracy na tym stanowisku. Ponieważ szkolenie odbędzie się poza siedzibą firmy, na jego koszt składa się nie tylko opłata, lecz także wydatek na nocleg i dieta. Czy wydatki na szkolenie żony wspólnika będzie można zaliczyć do kosztów podatkowych spółki?

Kosztami podatkowymi mogą być zarówno te pozostające w bezpośrednim związku z przychodami, jak i te, których powiązanie z konkretnym przychodem nie jest możliwe, ale ich poniesienie ma znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania firmy. W art. 23 ust. 1 ustawy o PIT, który zawiera katalog wydatków wyłączonych z kosztów uzyskania przychodów, wymieniona została m.in. wartości własnej pracy podatnika, jego małżonka i małoletnich dzieci, a w przypadku prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej lub osobowej spółki handlowej - także małżonków i małoletnich dzieci wspólników. Chodzi o wartość wszelkiego rodzaju pracy świadczonej przez wymienione w tym przepisie osoby na rzecz zatrudniających je przedsiębiorców. Przepis w szczególności dotyczy wypłacanego np. małżonkowi wynagrodzenia. Pojęcie - wartość pracy nie obejmuje jednak innych należności, które obciążają pracodawcę w związku z zatrudnieniem małżonka lub małoletnich dzieci, w tym opłat za szkolenia czy kursy, w których oni uczestniczą. Wydatki związane z podnoszeniem kwalifikacji nie są więc wyłączone z kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 10 ustawy o PIT. Także w pozostałych punktach tego przepisu takiego rodzaju wydatki nie zostały wymienione. Nie jest to jednak wystarczające, aby uznać je za koszt podatkowy. Konieczne jest bowiem, aby wydatek przyczyniał się do osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu spółki oraz by był prawidłowo udokumentowany.

Trzeba pamiętać, że wydatki na podnoszenie kwalifikacji pracowniczych - aby mogły stanowić koszt uzyskania przychodu dla pracodawcy - muszą mieć ścisły związek z zakresem obowiązków pracownika wynikającym ze stosunku pracy oraz charakterem działalności pracodawcy. Jeśli ten warunek będzie spełniony, nie ma przeszkód, aby wartość szkolenia zatrudnionej w spółce cywilnej żony jednego ze wspólników uznać za koszt.

Jeśli chodzi o wydatki z tytułu podróży związanej z udziałem w szkoleniu, to zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 52 ustawy o PIT nie uznaje się za koszt uzyskania przychodów wartości diet z tytułu podróży służbowych osób prowadzących działalność gospodarczą i osób z nimi współpracujących - w części przekraczającej wysokość diet przysługujących pracownikom, określoną w odrębnych przepisach. Chodzi tu o rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. poz. 167). Zatem osoby prowadzące działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej mają prawo zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wartość wydatków związanych z podróżami służbowymi małżonków zatrudnionych w tej spółce do wysokości nieprzekraczającej wysokości diet w podróży krajowej określonej w przepisach rozporządzenia.

Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o PIT, wspólnicy spółki cywilnej będą mogli zaliczyć do kosztów podatkowych wydatki na szkolenie oraz związaną z nim podróż służbową żony jednego z nich zatrudnionej w tej spółce, w takiej proporcji, w jakiej posiadają udziały w zysku spółki.

Podstawa prawna

Art. 8 i 22, art. 23 ust. 1 pkt 10 i pkt 52 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

● Przedsiębiorca będący podatnikiem VAT prowadzi punkty ksero. Z tego tytułu zobowiązany jest do ponoszenia opłaty reprograficznej na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi. Podatnik otrzymuje od tej organizacji faktury dokumentujące wysokość opłaty z naliczonym VAT. Czy ma prawo do jego odliczenia?

W katalogu usług podlegających opodatkowaniu VAT mieszczą się również takie przypadki, gdy podatnik, działając we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, bierze udział w świadczeniu usług (art. 8 ust. 2a ustawy o VAT). Zasadniczo dane czynności podlegają opodatkowaniu jedynie wtedy, gdy zostały wykonane odpłatnie.

Ministerstwo Finansów, a w ślad za nim organy podatkowe, stoją na stanowisku, że przedsiębiorca uiszczający opłatę reprograficzną na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania powinien być traktowany jako podmiot, który za pośrednictwem tej organizacji nabywa generalne prawo do reprodukcji utworów i przedmiotów praw pokrewnych objętych polskim prawem autorskim.

Mamy tu więc do czynienia z czynnościami, o których mowa w art. 8 ust. 2a ustawy o VAT. Opłata reprograficzna jest wynagrodzeniem za usługę świadczoną przez organizację zbiorowego zarządzania na rzecz twórców, artystów. Usługa taka stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu VAT, a jako taka powinna być udokumentowana fakturą VAT.

Natomiast prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje wyłącznie podatnikowi VAT od zakupów towarów i usług wykorzystywanych do dokonywania czynności opodatkowanych. Oznacza to, że można odliczyć w całości podatek naliczony, który związany jest z transakcjami opodatkowanymi podatnika. W opisanej sytuacji przedsiębiorca ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Nabywa on usługi, które zgodnie z interpretacjami organów podatkowych podlegają opodatkowaniu. Uiszczana przez niego opłata reprograficzna będąca wynagrodzeniem za świadczoną usługę związana jest bezpośrednio z działalnością punktów ksero, w których powielane są utwory będące przedmiotem prawa autorskiego. Takie stanowisko (w odniesieniu do podatnika zajmującego się sprzedażą kserokopiarek) zajął np. dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 2 sierpnia 2013 r. (nr IPPP1/443-462/13-2/ISZ).

Podstawa prawna

Art. 8 i 86 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

● Podatnik na mocy postanowienia sądu z 1 października 2013 r. nabył w drodze zasiedzenia działkę 1 lutego 2006 r. Postanowienie jest prawomocne. W którym dniu należy rozpoznać moment powstania przychodu: czy w dacie uprawomocnienia się wyroku, czy też wskazanej w postanowieniu jako data nabycia prawa własności przez zasiedzenie?

Zdaniem organów podatkowych wartość działki nabytej przez zasiedzenie należy traktować jak wartość otrzymanej nieodpłatnie rzeczy. Jest to przychód zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT. Wartość takiego przychodu określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania. W opisanej sytuacji wątpliwości budzi moment nabycia własności.

Zgodnie z art. 172 kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od 20 lat jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Po upływie 30 lat posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Oznacza to, że nabycie następuje z mocy prawa na skutek upływu określonego czasu. Orzeczenie sądu stwierdzające nabycie własności w drodze zasiedzenia ma jedynie charakter deklaratoryjny i stanowi podstawę wpisu nowego właściciela do księgi wieczystej.

W opisanej sytuacji nabycie własności nieruchomości nastąpiło więc w 2006 roku. Wartość nieruchomości stanowiła przychód podatkowy, mający wpływ na dochód podatnika za ten właśnie rok.

Zgodnie z przepisami ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Podatnik był zobowiązany złożyć zeznanie podatkowe o wysokości dochodu za 2006 rok do końca kwietnia 2007 roku i w tym terminie wpłacić należny podatek. Zatem zobowiązanie podatkowe za 2006 rok przedawniło się z upływem 2012 roku (o ile nie wystąpiły żadne okoliczności skutkujące zawieszeniem bądź przerwaniem biegu przedawnienia).

Podstawa prawna

Art. 11 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Art. 70 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska