Kiedy wspólny PIT z dzieckiem?

Osoby samotnie wychowujące dzieci na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym mogą określić swój podatek w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów.

Możliwość wspólnego rozliczenia z dzieckiem daje samotnym rodzicom ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT). Mogą z niej skorzystać osoby samotnie wychowujące w roku podatkowym:

● dzieci małoletnie,

● dzieci, bez względu na wiek, na które, zgodnie z odrębnymi przepisami, pobierany był zasiłek pielęgnacyjny,

● dzieci do ukończenia 25 lat uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w przepisach prawa o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów, oprócz dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokości niepowodu- jącej obowiązku zapłaty podatku.

W przypadku ostatniej grupy dzieci (uczących się w wieku do 25 lat) ważne jest, aby dziecko nie uzyskało dochodów podlegających opodatkowaniu. Przy czym na równi z przychodami zwolnionymi traktowany jest dochód dziecka do kwoty 3089 zł (w 2009 roku) opodatkowany na zasadach ogólnych.

Te same zasady i sposób opodatkowania mają zastosowanie do osób, będących nierezydentami, samotnie wychowujących w roku podatkowym dzieci, jeżeli łącznie spełniają następujące warunki:

● mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Polska państwie Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Szwajcarii,

● osiągnęły podlegające opodatkowaniu w Polsce przychody w wysokości stanowiącej co najmniej 75 proc. całkowitego przychodu osiągniętego w danym roku podatkowym,

● udokumentowały certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Przykład 1 Preferencje dla obcokrajowców

Podatniczka samotnie wychowuje dziecko. Nie ma miejsca zamieszkania w Polsce dla celów podatkowych. Uzyskuje tu jednak większość opodatkowanych przychodów. Całkowity przychód podatniczki to równowartość 120 tys. zł. Z tego w Polsce zarabia 100 tys. zł. Stanowi to nieco ponad 83 proc. wszystkich jej przychodów. Z przepisów wynika zaś, że jeżeli podatniczka uzyskała w Polsce co najmniej 75 proc. całkowitych przychodów w roku podatkowym, będzie mogła rozliczyć się wspólnie z dzieckiem. Zasada ta dotyczy osób mających miejsce zamieszkania w innym państwie Unii Europejskiej lub należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo Konfederacji Szwajcarskiej.

Trzeba być samotnym...

Warunkiem niezbędnym do skorzystania ze wspólnego rozliczenia razem z dzieckiem jest posiadanie statusu osoby samotnie wychowującej dzieci. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się: jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, wobec której sąd orzekł separację. Może to być również osoba pozostająca w związku małżeńskim, której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

W odniesieniu do osoby rozwiedzionej samotnie wychowującej dzieci o uprawnieniu do szczególnego sposobu opodatkowania przesądza tytuł prawny, jakim jest orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej.

...i faktycznie wychowywać

Równie ważne jak bycie osobą samotnie wychowującą dziecko jest jego faktyczne wychowywanie. Wychowywać oznacza zapewnić osobie niedorosłej osiągnięcie rozwoju fizycznego i psychicznego oraz opiekę i doprowadzić ją do samodzielności. Dzieckiem małoletnim jest dziecko, które nie ukończyło 18 roku życia. W roku podatkowym, w którym dziecko ukończy 18 lat, osoby samotnie je wychowujące mogą skorzystać z możliwości opodatkowania się razem z małoletnim dzieckiem. Małoletniość dziecka może w roku podatkowym trwać choćby tylko jeden dzień, a i tak osoba je wychowująca może skorzystać z preferencji. Samotne wychowywanie dziecka nie musi trwać cały rok. To samo odnosi się do dzieci, które w danym roku podatkowym kończą 25 lat. Oczywiście muszą być spełnione inne warunki uprawniające do rozliczenia wspólnie z dzieckiem.

Podatnik na ryczałcie

Ustawa o PIT przewiduje jeszcze jeden ważny warunek wspólnego rozliczenia z dzieckiem. Trzeba pamiętać, że istotnym ograniczeniem w stosowaniu opisywanej metody rozliczenia się z podatku jest wykluczenie z niej, co do zasady, podatników, do których ma zastosowanie zryczałtowana forma opodatkowania. Jeżeli więc osoba samotnie wychowująca dziecko lub jej dziecko osiągają przychody podlegające opodatkowaniu ryczałtem, kartą podatkową lub korzystają z opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej przy zastosowaniu liniowej stawki 19-proc., to tracą możliwość rozliczenia się ze wszystkich swoich dochodów według metody przewidzianej dla osób samotnie wychowujących dziecko.

Przykład 2 Wspólne rozliczenie ryczałtowca

Podatnik w 2009 roku wybrał sposób rozliczeń prowadzonej firmy ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Firma nie prowadziła jednak działalności i podatnik nie uzyskał żadnych opodatkowanych w tej formie przychodów. Czy podatnik może w takim przypadku rozliczyć się wspólnie z samotnie wychowywanym dzieckiem, czy też aby skorzystać z rozliczenia dla samotnych rodziców, trzeba zrezygnować z ryczałtu?

Negatywną przesłanką skorzystania z możliwości obliczenia podatku według zasad przewidzianych dla samotnych rodziców jest sam fakt podlegania przepisom ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Gdy podatnik zryczałtowanego podatku dochodowego nie zlikwidował działalności gospodarczej, dochodzi do przyjęcia przez ustawodawcę fikcji prawnej, że podatnik ten nadal prowadzi działalność opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Dotyczy to także sytuacji, gdy podatnik nie uzyskuje dochodów z tytułu tej działalności. Przyjęcie takiego założenia przez ustawodawcę wyklucza z kolei zastosowanie zasady opodatkowania przewidzianej dla samotnych rodziców.

Dla dochodów opodatkowanych ryczałtem ewidencjonowanym ustawodawca przewidział jeden wyjątek. Prawo do łącznego opodatkowania dochodów zachowają podatnicy osiągający opodatkowane ryczałtem przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, jeżeli umowy te nie są zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Kłopoty z konkubinatem

Osoby pozostające w niesformalizowanych związkach (konkubinat) mogą mieć problem z rozliczeniem się na prawach samotnego rodzica. Zdaniem resortu finansów, podatnicy, którzy żyją w nieformalnych związkach i wspólnie wychowują dzieci, nie mają prawa do rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodziców. Spełnienie tylko kryterium stanu cywilnego nie daje im prawa do preferencyjnego rozliczenia PIT. Podstawową przesłanką do stosowania tej formy opodatkowania jest samotne wychowywanie dziecka, a nie cywilnoprawny status osoby wychowującej dzieci - podkreśliło Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na pytanie DGP.

Fiskus swoje stanowisko argumentuje tym, że w ustawie PIT wymieniono osoby, którym przysługuje status osób samotnie wychowujących dzieci, odwołując się zarówno do ich stanu cywilnoprawnego, jak i do tego, że osoba ta musi faktycznie wychowywać dzieci samotnie, tj. bez wsparcia drugiego z rodziców.

Przykład 3 Znaczenie stanu cywilnego

Podatniczka chciałaby rozliczyć się jako matka samotnie wychowująca dziecko. W trakcie 2009 roku rozwiodła się z mężem, ale przez większość roku dziecko wychowywał ojciec. Czy może rozliczyć się z dzieckiem?

Otóż, nie jest to wystarczające. Aby skorzystać z preferencyjnego rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodziców, podatnik musi nie tylko mieć określony stan cywilny, lecz także wychowywać samotnie dziecko. Z treści przepisów jednoznacznie wynika, że ustawodawcą kierował taki sposób rozliczenia tylko do tych osób, które samotnie troszczyły się o codzienne zaspokajanie potrzeb dziecka, nie zaś do każdego rodzica, który miał władzę rodzicielską i jednocześnie był stanu wolnego.

Zgodnie z ustawą o PIT, dla skorzystania przez podatnika ze wspólnego rozliczenia się z dzieckiem konieczne jest równoczesne spełnienie dwóch przesłanek: statusu cywilnoprawnego osoby wychowującej dziecko (panna, kawaler, wdowa, wdowiec, rozwódka, rozwodnik, osoba pozostająca w separacji) oraz faktycznego samotnego wychowywania dziecka. Co ważne, to na podatniku ciąży obowiązek spełnienia przesłanek uprawniających do preferencyjnego rozliczenia, a fiskus może badać ich prawdziwość.

Tylko na wniosek

Aby skorzystać z opodatkowania przewidzianego dla osoby samotnie wychowującej dziecko, trzeba złożyć odpowiedni wniosek. Jest to wniosek składany do organu podatkowego w zeznaniu rocznym. Sprowadza się on do zaznaczenia stosownego kwadratu na formularzu podatkowym.

Po złożeniu takiego wniosku podatek określa się w zeznaniu rocznym w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci, z uwzględnieniem art. 7 ustawy o PIT.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 6 i 6a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).