Jak sprzedać udziały albo wycofać zyski ze spółki bez podatku

@RY1@i02/2009/189/i02.2009.189.086.011a.101.jpg@RY2@

Tomasz Piekielnik, doradca podatkowy, partner w spółce doradztwa podatkowego Piekielnik i Partnerzy we Wrocławiu

doradca podatkowy, partner w spółce doradztwa podatkowego Piekielnik i Partnerzy we Wrocławiu

Zasadniczo sprzedaż udziałów oraz akcji podlega opodatkowaniu PIT w wysokości 19 proc. Podstawą opodatkowania jest dochód (tj. przychód minus koszt jego uzyskania), który jednak nie podlega łączeniu z dochodami opodatkowanymi według skali. Ustalenie kosztu uzyskania przychodów przy takiej transakcji uzależnione jest od trybu nabycia udziałów lub akcji, a oblicza się go na podstawie art. 22 ust. 1f lub art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT.

A więc przychodem jest kwota uzyskana ze sprzedaży udziałów czy akcji, a kosztem np. wydatki poniesione przez podatnika w przeszłości na ich nabycie. Gdy różnica pomiędzy przychodami a historycznymi kosztami jest wysoka, można spodziewać się wysokiego podatku przy wycofaniu kapitału zainwestowanego w udziały czy akcje.

Istnieje jednak wiele sposobów umożliwiających optymalizację opodatkowania takiego dochodu - można tego dokonać np. z wykorzystaniem zagranicznych jurysdykcji podatkowych, przekazując np. w drodze aportu udziały/akcje spółce z siedzibą w kraju o łagodnym reżimie podatkowym. W takim przypadku zagraniczna spółka dokonuje sprzedaży udziałów/akcji polskiego podmiotu. Konieczne jest tu jednak w kolejnym kroku umiejętne przetransferowanie takiego zysku do Polski, aby nie wygenerować podatku.

Istnieją też nieco mniej znane struktury, które z jednej strony bazują na przepisach wyłącznie polskiego prawa podatkowego i wymagają od doradców podatkowych większej kreatywności, z drugiej zaś są ze swej istoty prostsze i tańsze we wdrożeniu.

Jeśli znaleźliśmy już potencjalnego zainteresowanego kupnem naszych udziałów bądź też intencją naszą jest zakończenie inwestycji i transfer zysków spółki kapitałowej do majątku prywatnego, możemy tego dokonać w podatkowo optymalny sposób i do tego bez korzystania z niekiedy drogich w utrzymaniu struktur optymalizacyjnych wykorzystujących raje podatkowe.

Przykładowo, jednym z mniej kosztochłonnych sposobów na taką optymalizację jest zbycie udziałów spółce w celu ich umorzenia - gdy zamierzamy wycofać się z inwestycji. Jeśli natomiast nasze udziały lub akcje chcemy sprzedać innej osobie, nasza spółka może dokonać emisji nowych udziałów/akcji po lub przed umorzeniem naszych. Ostateczny efekt będzie wówczas identyczny, jak w przypadku zwykłej sprzedaży - po prostu inna osoba stała się udziałowcem (akcjonariuszem) zamiast nas.

Aby jednak osiągnąć korzyść podatkową, transakcję umorzenia należy poprzedzić wcześniejszym przekazaniem (darowizną) udziałów/akcji na rzecz innej osoby (najbliższego członka rodziny). Umiejętne zaplanowanie takiego przekazania pozwoli dokonać tego również bez podatku. Zbycie udziałów spółce w celu ich umorzenia dokonane zostanie przez tę właśnie osobę, która osiągnie w związku z tym odpowiednie przychody. Aby uniknąć konieczności obniżania kapitału zakładowego, takie umorzenie może być dokonane np. z czystego zysku spółki.

Podkreślić trzeba jednak, że aby prawidłowo wdrożyć tę procedurę, należy tego dokonać ze wsparciem doradcy podatkowego posiadającego stosowne doświadczenie w realizacji tego typu transakcji.

Dla osoby zbywającej udziały/akcje na rzecz spółki w celu ich umorzenia, otrzymane kwoty stanowią przychody z kapitałów pieniężnych (dochód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych) i podlegają opodatkowaniu w sposób ryczałtowy, 19-proc. stawką podatku. W przypadku opodatkowania w sposób ryczałtowy zasadą ogólną jest, że podatnik nie ma możliwości uwzględnienia kosztów uzyskania przychodów.

Jednak warto dodać, że zbycie udziałów w szczególnym trybie zmierzającym do ich umorzenia przez spółkę nie stanowi kategorii przychodów, jakim jest odpłatne zbycie udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych - jak to ma miejsce w przypadku normalnej sprzedaży udziałów czy akcji. Kwoty otrzymane w związku z realizacją takiej transakcji stanowią natomiast przychód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, do których zalicza się m.in. (podlegające opodatkowaniu bez uwzględnienia kosztu uzyskania przychodów) dywidendy.

Nie. Jest możliwość realizacji przedmiotowej transakcji w sposób umożliwiający rozpoznanie kosztu uzyskania przychodów. Trudno się dziwić takiej możliwości, gdyż mimo że ustawodawca zaliczył przedmiotowe przychody do podlegających opodatkowaniu ryczałtowemu, to jednak sprowadzają się one w istocie rzeczy do transakcji sprzedaży. Intuicyjnie zaś każdy stwierdzi, że w przypadku transakcji sprzedaży opodatkowaniu powinna podlegać jedynie różnica pomiędzy tym, co otrzymuje, a tym, co zostało wydane przez podatnika w przeszłości na zakup przedmiotu sprzedaży. Tak też jest zasadniczo w przypadku zbycia udziałów/akcji osobie trzeciej lub nawet spółce w celu ich umorzenia.

Co jednak istotne, przepisy ustawy o PIT umożliwiają w szczególnych okolicznościach uwzględnienie kosztu uzyskania przychodów w wysokości wyższej niż wynoszą faktycznie poniesione w przeszłości wydatki na nabycie udziałów/akcji. W myśl przepisów ustawy o PIT (tj. rozdziału 5: Szczególne zasady ustalania dochodu), koszt ten może być ustalony w wysokości wartości rynkowej zbywanych udziałów/akcji z dnia przekazania udziałów innej osobie przed ich umorzeniem. Podkreślić należy jednak, że nie będzie tak w każdym przypadku czy też np. normalnej transakcji zbycia udziałów.

Mimo więc, że historycznie podatnik mógł wydać istotnie niższe kwoty od bieżącej wartości rynkowej udziałów/akcji, właśnie ta wartość rynkowa z dnia ich przekazania przed umorzeniem będzie determinować wysokość kosztu uzyskania przychodów (u osoby otrzymującej udziały przed umorzeniem).

Opisane rozwiązanie optymalizacyjne umożliwia dokonanie umorzenia udziałów z uwzględnieniem kosztu uzyskania przychodów równego wartości rynkowej udziałów/akcji. Dzięki temu opodatkowanie może w ogóle nie wystąpić, bądź też podatek będzie symboliczny.

W ujęciu biznesowym ekonomiczny efekt tej struktury sprowadza się do możliwości neutralnego podatkowo zrealizowania następujących przedsięwzięć:

1) dystrybucji zysków spółki zgromadzonych na kapitale rezerwowym lub zapasowym do jej udziałowca/akcjonariusza będącego osobą fizyczną,

2) zbycia udziałów w spółce kapitałowej,

3) obniżenia kapitału zakładowego.

Warto wskazać, że pierwsze z przedsięwzięć można było zrealizować do końca ubiegłego roku również w drodze przekształcenia spółki kapitałowej w osobową. Jednak od początku 2009 roku dochodem z udziału w zyskach osób prawnych jest również wartość niepodzielonych zysków w spółkach kapitałowych w przypadku przekształcenia tych spółek w spółki osobowe.

Not. Ewa Matyszewska

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).