Radca prawny jako wspólnik spółki sam nie świadczy pomocy z urzędu

Osobiste wykonywanie czynności zawodowych przez radcę prawnego nie może przesądzać o jego statusie jako podatnika. Jeżeli pomoc prawną świadczy radca prawny wykonujący zawód w ramach spółki osobowej, usługodawcą jest spółka osobowa.

Podatnik jest radcą prawnym i wspólnikiem w spółce osobowej, tj. kancelarii. Jest to jedyna forma wykonywania zawodu. Podatnik nie prowadzi samodzielnej działalności gospodarczej. Zapytał, czy przychody z przyszłej działalności w zakresie pomocy prawnej z urzędu stanowią przychody z działalności gospodarczej (art. 14 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, t.j. Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm., dalej: ustawa o PIT.), a także czy sąd lub inny organ władzy publicznej wypłacający wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej z urzędu ma prawo, jako płatnik, pomniejszać wynagrodzenia o kwotę zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Organ podatkowy uznał, że przychody radców prawnych z tytułu świadczenia pomocy prawnej z urzędu na zlecenie sądu należy kwalifikować jako przychody z działalności wykonywanej osobiście. W konsekwencji tego na sądzie spoczywa obowiązek płatnika.

Ostatecznie interpretacją zajął się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który uwzględnił skargę radcy prawnego. Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 13 pkt 6 ustawy o PIT za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się m.in. przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności. W przypadku świadczenia pomocy prawnej z urzędu przez radcę prawnego sąd nie zleca wykonania określonych czynności ani w cywilistycznym rozumieniu zlecenia, ani zlecenia rozumianego jako nakaz, polecenie. Sąd w celu realizacji konstytucyjnego prawa do sądu w ramach przyznanej pomocy prawnej umożliwia stronie postępowania, która nie ma środków finansowych na opłacenie fachowej pomocy prawnej, skorzystanie z takiej pomocy. Ustanowienie przez sąd radcy prawnego powoduje powstanie obowiązków i uprawnień okręgowej izby radców prawnych w zakresie wyznaczenia konkretnej osoby pełnomocnika z urzędu. Sąd zwraca się do okręgowej izby radców prawnych przez doręczenie odpisu postanowienia o ustanowieniu radcy prawnego. Taką możliwość daje sądowi ustawowe ukształtowanie samorządu zawodu zaufania publicznego.

Jak podkreślił WSA, ustawodawca, dając możliwość kreowania samorządów zawodowych, wyznacza im określoną rolę publiczną. Członkowie korporacji, świadcząc pomoc prawną z urzędu, wypełniają obowiązek o charakterze publicznoprawnym. Z charakteru zastępstwa procesowego z urzędu wynika inny aniżeli w przypadku zastępstwa umownego sposób regulowania przez państwo zasad wynagradzania pełnomocnika. Koszty pomocy prawnej z urzędu ponosi bowiem Skarb Państwa. Państwo, uznając za celowe zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia ciężarów związanych z określonym postępowaniem czy dokonaniem czynności, przejęło na siebie ryzyko pokrycia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zdaniem sądu forma organizacyjna, w jakiej radca prawny wykonuje zawód, decyduje również o relacji radca prawny - klient. Decyduje ona bowiem o tym, czy osoba korzystająca z usług prawnych jest klientem radcy prawnego czy spółki, w ramach której radca prawny wykonuje zawód, a także o statusie radcy prawnego, w sferze prawnopodatkowej. Jeżeli pomoc prawną świadczy radca prawny wykonujący zawód w ramach spółki osobowej, usługodawcą jest spółka osobowa. W takiej sytuacji bez znaczenia pozostaje, czy pomoc jest świadczona na podstawie umowy z klientem, czy też jest świadczona z urzędu. Nie ma też znaczenia to, że radca prawny osobiście udziela pomocy prawnej.

opracowała Aleksandra Tarka