Emerytury w Portugalii są opodatkowane według skali PIT

System emerytalny funkcjonujący w Portugalii składa się, podobnie jak w Polsce, z trzech podstawowych filarów.

Marcin Rogalski, doradca podatkowy w PricewaterhouseCoopers, tłumaczy, że pierwszy filar, posiadający charakter publiczny i obowiązkowy dla uczestników, ma charakter repartycyjny (funkcjonuje na zasadzie tzw. systemu pay-as-you-go) i jest finansowany przez składki opłacane przez ubezpieczonych i pracodawców oraz transfery z budżetu państwa. Opiera się na zasadach: powszechności (dostęp dla wszystkich obywateli), jednolitości (jednakowe zasady dla wszystkich) oraz ekwiwalentności (wysokość świadczeń zależy od wysokości zarobków i stażu ubezpieczeniowego).

Drugi filar obejmuje dobrowolne pracownicze programy emerytalne organizowane przez pracodawców. Chociaż nie stanowią jeszcze dominującej formy oszczędzania na emeryturę w Portugalii, ich znaczenie ciągle rośnie.

Pracodawcy tworzący pracownicze fundusze emerytalne w ramach drugiego filara - jak podkreśla Marcin Rogalski - mogą korzystać z ulgi podatkowej polegającej na zaliczeniu niektórych wydatków z tego tytułu do kosztów uzyskania przychodów (do wysokości 15 proc. rocznego wynagrodzenia za każdego pracownika), pod warunkiem że spełnione są następujące wymogi:

● zapewnienie dostępu do uczestnictwa w funduszu dla ogółu pracowników zatrudnionych na stałe u danego pracodawcy,

● określenie obiektywnych i jednolitych dla wszystkich pracowników zatrudnionych przez danego pracodawcę kryteriów opłacania składek,

● wypłata co najmniej 2/3 wszystkich świadczeń z funduszu w postaci miesięcznej renty z tytułu dożycia wieku emerytalnego lub innych zdarzeń określonych w umowie z pracownikiem (z tytułu inwalidztwa oraz przeżycia),

● przestrzeganie portugalskich regulacji prawnych w zakresie wieku emerytalnego i innych kryteriów przyznawania świadczeń z funduszu, oraz

● administrowanie środkami funduszu zgodnie z portugalskimi regulacjami prawnymi.

- Na trzeci filar składają się, podobnie jak w Polsce, różne dobrowolne formy oszczędzania na emeryturę (indywidualne plany emerytalne i oszczędnościowe) proponowane przez różnorodne podmioty funkcjonujące na rynku finansowym (głównie firmy ubezpieczeniowe, otwarte fundusze emerytalne i inne instytucje finansowe) - wyjaśnia Marcin Rogalski.

Publiczny system ubezpieczeń społecznych obejmuje oprócz zabezpieczenia emerytalnego także zabezpieczenie na wypadek inwalidztwa (renty inwalidzkie), śmierci (np. świadczenia rentowe dla wdów i sierot), macierzyństwa, bezrobocia czy ubóstwa.

- W ramach pierwszego filaru składki na ubezpieczenia społeczne pokrywane są zarówno przez pracowników, jak i pracodawców - podkreśla Marcin Rogalski.

Ekspert dodaje, że wysokość obowiązkowej składki na ubezpieczenie społeczne pracowników wynosi 34,75 proc. wynagrodzenia brutto, z czego 11 proc. finansuje pracownik, a 23,75 proc. pracodawca. Składki opłacane są od faktycznego wynagrodzenia brutto, przy czym nie istnieje ograniczenie podstawy wymiaru składek. Pokrywają one wszystkie wymienione typy zabezpieczenia społecznego.

- Od wskazanych zasad istnieją liczne wyjątki. Przykładowo składki dla członków organów zarządzających osób prawnych będących pracownikami wynoszą łącznie 31,25 proc., z czego 10 proc. finansuje pracownik, a 21,25 proc. pracodawca - wylicza Marcin Rogalski.

Dla osób samozatrudnionych wysokość obowiązkowych składek wpłacanych do pierwszego filaru systemu wynosi, w zależności od charakteru samozatrudnienia, od 23,75 do 25,4 proc. Podstawa wymiaru jest kalkulowana jako wielokrotność wskaźnika IAS (od 1,5- do 12-krotności tego wskaźnika).

- Osoby nieobjęte obowiązkowym systemem ubezpieczeń społecznych mogą przystąpić do niego dobrowolnie - podpowiada ekspert PricewaterhouseCoopers.

Według niego w przypadku ubezpieczeń społecznych pracowników obowiązek opłacania składek spoczywa na pracodawcach. W przypadku osób samozatrudnionych obowiązek opłacania składek spoczywa na tych osobach. Składki na ubezpieczenia społeczne mogą być odliczane od dochodu dla celów podatkowych w Portugalii.

Zgodnie z portugalskimi przepisami w zakresie ubezpieczeń społecznych osoba ubiegająca się o uzyskanie świadczenia emerytalnego w Portugalii musi spełnić łącznie następujące warunki:

● osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat oraz

● okres opłacania składek do systemu ubezpieczeniowego w wysokości co najmniej 15 kwalifikowanych lat kalendarzowych (z zachowaniem ciągłości lub bez jej zachowania).

- Za kwalifikowany rok kalendarzowy uważa się rok kalendarzowy, w którym składki były opłacane przez co najmniej 120 dni - wyjaśnia Marcin Rogalski.

Dodaje, że w przypadku, gdy w danym roku okres składkowy nie przekroczył 120 dni, istnieje możliwość sumowania dni składkowych z innym rokiem kalendarzowym w celu uzyskania niezbędnego minimum 120 dni. Z kolei w przypadku przekroczenia 120 dni składkowych w danym roku kalendarzowym, nadwyżka dni składkowych nie przechodzi na kolejne lata.

Dodatkowo portugalski system emerytalny umożliwia także wcześniejsze przejście na emeryturę przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego, jeśli spełnione są łącznie następujące warunki:

● osiągnięcie wieku 55 lat oraz

● posiadanie okresu opłacania składek obowiązkowych do systemu ubezpieczeniowego w wysokości 30 lat kalendarzowych (przed osiągnięciem wieku 55 lat).

Z kolei przejście na emeryturę po osiągnięciu wieku 65 lat uprawnia do ubiegania się o podwyższoną emeryturę, przy czym wskaźnik, o jaki zostanie ona podwyższona, zależy od całkowitego stażu ubezpieczeniowego osiągniętego do momentu złożenia wniosku o emeryturę.

Marcin Rogalski podkreśla, że wysokość emerytury z pierwszego filaru zależy przede wszystkim od wysokości składek zgromadzonych w systemie przez ubezpieczonego, przy czym państwo gwarantuje wypłatę minimalnych emerytur.

W portugalskim systemie emerytalnym brak jest ograniczeń dotyczących łączenia pobierania emerytury z dalszą pracą zarobkową (nie dotyczy to jednak emerytur przyznanych w drodze konwersji rent z tytułu inwalidztwa oraz wcześniejszych emerytur opisanych powyżej).

Polaków wykonujących pracę w krajach Unii Europejskiej, a więc także w Portugalii, obowiązuje generalna zasada koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych w ramach UE.

Oznacza ona - jak wyjaśnia Marcin Rogalski - że kraje wchodzące w skład UE podlegają wspólnym regulacjom unijnym co do zakresów zabezpieczenia społecznego. Pomimo wprowadzenia wspólnych przepisów w zakresie ubezpieczeń społecznych każde państwo wchodzące w skład UE posiada jednak odrębny system emerytalny, co w konsekwencji powoduje, że proces nabywania świadczeń z tego systemu jest odrębny dla każdego z nich.

Generalną zasadą dotyczącą ubezpieczeń społecznych jest obowiązek ich opłacania w kraju wykonywania pracy. Co do zasady więc Polak wykonujący pracę na terytorium Portugalii będzie podlegać ubezpieczeniom społecznym w tym kraju. Od tej zasady jest odstępstwo w przypadku osób czasowo oddelegowanych do pracy w Portugalii przez polskiego pracodawcę.

- Osoby takie, jeżeli chcą pozostać w polskim systemie ubezpieczeń społecznych, mogą nie podlegać portugalskim przepisom ubezpieczeniowym pod warunkiem posiadania tzw. certyfikatu A1 (poprzednio E 101) wydanego przez polski Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po uprzedniej zgodzie wydanej przez portugalskie władze ubezpieczeniowe - podpowiada Marcin Rogalski.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl