Podatnik odliczy zagraniczne składki zdrowotne od dnia akcesji

Zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego zobowiązuje sąd krajowy do stosowania prawa wspólnotowego i do odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów krajowych, nie tylko o randze ustaw, ale i przepisów konstytucyjnych, jeżeli te uregulowania nie zapewniłyby pełnej skuteczności prawu wspólnotowemu. Dotyczy to także przypadku, gdy prawo wspólnotowe pozbawione zostałoby bezpośredniego skutku tylko w określonym przedziale czasowym, np. z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego określający inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Podatnik prowadzi działalność gospodarczą na terenie Holandii jako wspólnik spółki osobowej mającej tam siedzibę i podlegającej prawu holenderskiemu, o strukturze organizacyjnej odpowiadającej polskiej spółce jawnej. Sam podatnik podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu od całości osiągniętych dochodów. Na terenie Holandii zapłacił natomiast przypadające na niego składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W tych okolicznościach zapytał, czy możliwe jest odliczenie w Polsce od podatku zapłaconych w Holandii składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Organy podatkowe uznały, że składki opłacane na podstawie przepisów holenderskich nie mogą pomniejszyć obliczonego w Polsce podatku dochodowego od osób fizycznych. W ich ocenie podatnik odprowadzał składki na terenie Holandii i nie działał na podstawie polskich przepisów ubezpieczeniowych. W związku z tym poniesione z tego tytułu wydatki nie mogą być odliczone od podatku jako składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Ostatecznie spór trafił na wokandę sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skierował sprawę do Trybunału Sprawiedliwości UE. Trybunał wyrokiem z 19 listopada 2009 r., w sprawie C-314/08, orzekł, że polskie przepisy naruszają prawo unijne. Ponadto zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego zobowiązuje sąd krajowy do stosowania prawa wspólnotowego i do odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów krajowych, niezależnie od wyroku krajowego sądu konstytucyjnego, który odracza utratę mocy obowiązującej tych przepisów, uznanych za niekonstytucyjne.

W tych okolicznościach WSA uwzględnił skargę podatnika. Sąd uznał, że stanowisko zajęte przez organy podatkowe w kwestionowanych rozstrzygnięciach nie odpowiada wymogom z art. 91 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. W tej sytuacji zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego zobowiązuje sąd krajowy do stosowania prawa wspólnotowego i do odstąpienia od stosowania sprzecznych z nim przepisów krajowych, nie tylko o randze ustaw, ale i przepisów konstytucyjnych, jeżeli te uregulowania nie zapewniłyby pełnej skuteczności prawu wspólnotowemu. Dotyczy to także przypadku, gdy prawo wspólnotowe pozbawione zostałoby bezpośredniego skutku tylko w określonym przedziale czasowym, np. z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego określający inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W ocenie WSA w sprawie nie może stanowić przeszkody do uwzględnienia naruszenia prawa wspólnotowego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 listopada 2007 r. (K 18/06), w którym orzeczono niezgodność przepisu art. 27b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z art. 32 w związku z art. 2 Konstytucji RP, i jednocześnie odroczono utratę jego mocy. Sąd zauważył, to na gruncie krajowego porządku prawnego podatnik do 30 listopada 2008 r. nie mógłby korzystać z prawa do odliczeń od podatku. Jednak wskutek obowiązywania zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego może korzystać ze stosownych odliczeń już od 1 maja 2004 r. (data akcesji WE).

opracowała Aleksandra Tarka