Skutki stwierdzenia wyboru niewłaściwej formy opodatkowania

Podatnik prowadzący własną firmę ma do wyboru kilka uproszczonych form opodatkowania. Każda z nich dopuszczalna jest jednak po spełnieniu określonych wymogów. Rozliczanie podatku na szczególnych zasadach przez przedsiębiorcę, który nie miał do tego prawa, może mieć przykre konsekwencje.

Dochód z działalności gospodarczej może być opodatkowany: na ogólnych zasadach przy zastosowaniu skali podatkowej, według jednolitej 19-proc. stawki podatku albo w jednej z form zryczałtowanych: ryczałtem ewidencjonowanym lub kartą podatkową. Opodatkowanie według skali jest zasadą i ma zastosowanie, gdy podatnik nie zawiadomił urzędu skarbowego, że będzie obliczał podatek na innych zasadach.

Podatnik, wybierając opodatkowanie według stawki liniowej, opłaca podatek według 19-proc. stawki bez względu na wysokość dochodu. Warunkiem opodatkowania dochodów na takich zasadach jest złożenie stosownego oświadczenia do 20 stycznia roku podatkowego lub przed rozpoczęciem działalności.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych jest uproszczoną formą rozliczenia podatku dochodowego. Może ją wybrać podatnik, który w roku poprzedzającym rok podatkowy uzyskał przychody w wysokości nieprzekraczającej 150 tys. euro. Podatek płaci się od przychodu, bez pomniejszania o koszty jego uzyskania. Wysokość stawki ryczałtu zależy od rodzaju działalności. Warunkiem opodatkowania ryczałtem jest złożenie stosownego oświadczenia o wyborze tego sposobu opodatkowania właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego do 20 stycznia roku podatkowego lub przed rozpoczęciem działalności.

Karta podatkowa przeznaczona jest dla podatników prowadzących ściśle określone rodzaje działalności gospodarczej: usługowej, wytwórczo-usługowej i handlowej wyłącznie na terytorium Polski. Przepisy dotyczące karty podatkowej określają szczegółowo m.in.: zakres i rozmiary poszczególnych rodzajów działalności, warunki, w jakich dana działalność powinna być prowadzona, by możliwe było opodatkowanie w tej formie, a także wysokość stawek karty podatkowej dla poszczególnych rodzajów działalności.

Warunkiem opodatkowania działalności gospodarczej kartą podatkową jest złożenie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego wniosku o opodatkowanie w tej formie (PIT-16) w terminie do 20 stycznia roku podatkowego lub przed rozpoczęciem działalności. Wysokość podatku nie zależy od wielkości uzyskanego przez podatnika faktycznego przychodu (dochodu) z działalności. Małe jest prawdopodobieństwo, że podatnik zgłaszający wybór karty podatkowej może stosować tę formę opodatkowania wbrew przepisom ustawy. Wynika to z tego, że wysokość podatku w formie karty podatkowej na dany rok ustalana jest decyzją naczelnika urzędu skarbowego, według stawek dla poszczególnych rodzajów działalności. Urząd skarbowy, który wydaje decyzję o wysokości podatku na dany rok, niejako poświadcza, że dana działalność gospodarcza prowadzona w określonym wymiarze może być objęta tą formą opodatkowania.

Podatnik, który rozlicza podatek na szczególnych zasadach bez zawiadomienia o tym urzędu skarbowego, nie ma do tego prawa. Także podatnik, który nie zmieścił się w limicie obrotów przewidzianych dla ryczałtu ewidencjonowanego, nie może kontynuować zryczałtowanej formy opodatkowania. Istotne ograniczenia w wyborze podatku liniowego lub ryczałtu dotyczą osób, które świadczą usługi na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy. W praktyce dotyczy to podatników, którzy rezygnują z pracy na etacie i przechodzą na tzw. samozatrudnienie. Opodatkowania w formie ryczałtu ewidencjonowanego nie stosuje się do podatników rozpoczynających działalność samodzielnie lub w formie spółki, jeżeli podatnik lub co najmniej jeden ze wspólników, przed rozpoczęciem działalności w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym rok podatkowy, wykonywał w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności podatnika lub spółki.

Podobne ograniczenia obowiązują w przypadku opodatkowania podatkiem liniowym. Zostały one jednak złagodzone ustawą z 18 marca 2010 r., która wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Zgodnie z nowelizacją ograniczenie w wyborze liniowej stawki podatku będzie dotyczyło wyłącznie osób wykonujących pracę w roku, w którym rozpoczynają prowadzenie samodzielnej działalności gospodarczej.

Opłacanie podatku na szczególnych zasadach wbrew ustawowym zakazom lub ograniczeniom może podatnika drogo kosztować. Jeżeli podatnik w ogóle nie miał prawa do opodatkowania na zasadach szczególnych, będzie musiał wpłacić skorygowane zaliczki obliczone według zasad ogólnych od początku roku wraz z odsetkami. Jeżeli opodatkowanie w niewłaściwej formie stwierdził organ podatkowy w trakcie czynności sprawdzających czy też kontroli lub postępowania podatkowego, a podatnik rozliczający się w niewłaściwej formie naraził Skarb Państwa na uszczuplenie, grozi mu odpowiedzialność karna skarbowa.

Podatnik, który cały rok opłacał podatek w niewłaściwej formie i złożył już roczne zeznanie podatkowe w podatku liniowym lub ryczałcie (PIT-36L lub PIT-28), będzie musiał złożyć jeszcze jedno zeznanie właściwe do rozliczenia podatku z działalności na ogólnych zasadach (PIT-36). Ponieważ należało się rozliczyć na innym formularzu, nie można uznać, że podatnik dopełnił obowiązku złożenia rocznego zeznania. Zwykle w takim przypadku właściwa deklaracja zostanie złożona już po terminie. W tej sytuacji nie można mówić o korekcie zeznania podatkowego, skoro tak naprawdę rozliczenie składane na właściwym druku będzie składane po raz pierwszy. Za złożenie zeznania po terminie podatnikowi grożą kary z kodeksu karnego skarbowego.

Podatnik, który mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania nie składa w terminie organowi podatkowemu deklaracji, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie. Kara grzywny za przestępstwa skarbowe w 2010 roku może wynosić od 439 zł do 12 643 200 zł. Jeżeli jednak kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza tzw. ustawowego progu, czyli kwoty granicznej między przestępstwem a wykroczeniem, stosowana jest kara za wykroczenie skarbowe. W 2010 roku ustawowy próg wynosi 6585 zł. Granice kary grzywny za wykroczenie w tym roku wynoszą natomiast od 131,7 zł do 26 340 zł. Jeżeli kara nakładana jest mandatem karnym, może wynosić do 2634 zł.

Kary można jednak uniknąć, dobrowolnie przyznając się do błędu i składając tzw. czynny żal. Zgodnie z kodeksem karny skarbowym nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu. Wyłącznie odpowiedzialności na skutek złożenia czynnego żalu może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym.

Podatnik powinien zatem jak najszybciej złożyć PIT-36 wraz z czynnym żalem i jednocześnie dopłacić podatek wynikający z prawidłowego zeznania.

Kary za błędny wybór formy opodatkowania można uniknąć, składając tzw. czynny żal

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307).

Ustawa z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.).