Jak wybrać formę opodatkowania

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn.zm.; dalej ustawa o PIT) wśród źródeł przychodów wymienia pozarolniczą działalność gospodarczą oraz najem (z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą). Oznacza to, że wynajem składników majątkowych, niezwiązanych z działalnością gospodarczą, stanowi odrębne od działalności gospodarczej źródło przychodów. W konsekwencji wynajem takich składników majątkowych przez osobę fizyczną nie wiąże się z koniecznością rejestracji pozarolniczej działalności gospodarczej.

Sposób postępowania przy wyborze formy opodatkowania na 2010 rok zależy od tego, czy dopiero rozpoczynamy wynajem, czy też kontynuujemy tego rodzaju działalność zarobkową. Otóż obowiązujące obecnie przepisy przewidują, że dochody osiągane przez podatników z najmu (z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą) są opodatkowane na zasadach określonych w ustawie o PIT (czyli na tzw. zasadach ogólnych, przy których podatek opłacany jest według skali podatkowej), chyba że podatnicy złożą właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego pisemne oświadczenia o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, na zasadach określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym (o tym więcej w następnej części opracowania).

@RY1@i02/2010/009/i02.2010.009.055.0002.001.jpg@RY2@

Wzór oświadczenia o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu

Jeśli podatnik nieprowadzący działalności gospodarczej osiąga dochody z najmu i nie wybierze ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych jako formy rozliczeń z fiskusem (czyli gdy nie złoży oświadczenia), będzie miał obowiązek opłacania podatku dochodowego od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Podatek będzie trzeba płacić według progresywnej skali podatkowej ze stawkami 18 i 32 proc.

@RY1@i02/2010/009/i02.2010.009.055.0002.003.jpg@RY2@

Wzór oświadczenia o zrzeczeniu się opodatkowania w formie ryczałtu

Istnieje jeszcze jedna możliwość, ale dotyczy ona tylko podatników zajmujących się najmem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Jeśli najem jest jednym z przychodów firmy, podatnik ma możliwość wybory liniowej, 19-proc. stawki PIT. Również sam najem może być w niektórych przypadkach traktowany jak działalność gospodarcza.

Nie ma natomiast możliwości opodatkowania stawką liniową PIT najmu prywatnych nieruchomości.

Co ważne, aby móc opłacać ryczałt ewidencjonowany od przychodów z najmu, konieczne jest powiadomienie o tym fakcie naczelnika urzędu skarbowego we właściwym czasie. W tym celu należy złożyć pisemne oświadczenie o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według miejsca zamieszkania podatnika nie później niż do dnia 20 stycznia roku podatkowego.

Natomiast podatnik rozpoczynający działalność gospodarczą w trakcie roku podatkowego - oświadczenie takie powinien złożyć do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu. Warto przy tym zwrócić uwagę, że chodzi tu o dzień uzyskania pierwszego przychodu, nie zaś o dzień, w którym przychód taki stanie się należny. Jeżeli zatem minie termin płatności, a wpłata nie nastąpi, nadal jest jeszcze czas na dokonanie wyboru sposobu opodatkowania tej wpłaty.

I jeszcze jedna istotna informacja. Z ustawy o podatkach zryczałtowanych wynika, że jeżeli do dnia 20 stycznia roku podatkowego podatnik nie zgłosił likwidacji działalności gospodarczej lub nie dokona wyboru innej formy opodatkowania, uważa się, że nadal prowadzi działalność opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

Oznacza to, że gdy raz już złożyliśmy oświadczenie o wyborze formy opodatkowania i formy tej zmieniać nie chcemy, nie musimy ponownie składać oświadczenia. Zwyczajnie płacimy podatek dalej w takiej formie, w jakiej rozliczaliśmy go rok wcześniej.

Przykład: Wybór formy opodatkowania w trakcie roku

Podatnik będzie uzyskiwał przychody z najmu, które chciałby opodatkować ryczałtem. Umówił się z najemcami, że zacznie im wynajmować mieszkanie od 15 marca 2010 r.

Strony umówiły się, że tego samego dnia podatnik otrzyma pierwszy czynsz. W związku z tym właściciel lokalu musi złożyć pisemne oświadczenie o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych w urzędzie skarbowym nie później niż do 15 marca 2010 r.

Jeżeli zapomni o tym obowiązku, to nie będzie miał prawa do opodatkowania przychodów z najmu w 2010 roku w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Zmuszony będzie płacić podatek według skali podatkowej. Z ryczałtu będzie mógł skorzystać dopiero w 2011 roku, a i to pod warunkiem, że złoży wymagane przez ustawę oświadczenie do 20 stycznia 2011 r.

Ustawa o PIT przewiduje, że przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną, ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy lub praw majątkowych u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa w udziale w zysku oraz łączy się z pozostałymi przychodami ze źródeł, z których dochód podlega opodatkowaniu według skali. W przypadku braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku są równe.

@RY1@i02/2010/009/i02.2010.009.055.0002.002.jpg@RY2@

Wzór oświadczenia o wyborze opodatkowania przez małżonków

Zasady te mają również zastosowanie do małżonków, między którymi istnieje wspólność majątkowa, osiągających z najmu przychody ze wspólnej własności, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy, chyba że złożą pisemne oświadczenie o opodatkowaniu całości dochodu osiągniętego z tego źródła przez jednego z nich.

Oświadczenie takie należy złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego najpóźniej do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został otrzymany pierwszy w roku podatkowym przychód z najmu, ze wspólnej własności, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy (czyli np. ze wspólnie wynajętego mieszkania).

Wybór zasady opodatkowania całości dochodu przez jednego z małżonków wyrażony w oświadczeniu, obowiązuje przy zapłacie zaliczek za cały dany rok podatkowy oraz składaniu zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), chyba że w wyniku rozwodu albo orzeczenia przez sąd separacji nastąpił podział majątku wspólnego małżonków i przedmiot umowy przypadł temu z małżonków, na którym nie ciążył obowiązek zapłaty zaliczek i składania deklaracji.

Przykład: Wybór formy opodatkowania przez małżonków

Małżeństwo ma zamiar wynająć w 2010 roku jedno z posiadanych mieszkań. W związku z tym małżonkowie chcieliby skorzystać z opodatkowania ryczałtem. Chcieliby też, aby podatek był opłacany tylko przez jednego z małżonków.

Aby stało się to możliwe, podatnicy muszą do 20 stycznia 2010 r. złożyć oświadczenie, w którym po pierwsze należy zadeklarować chęć opłacania podatku w formie ryczałtu.

Po drugie zaś złożyć oświadczenie o tym, że podatek będzie opłacany tylko przez jednego małżonka, którego w oświadczeniu tym należy wskazać. Jak widać, wyboru formy opodatkowania dokonuje się w takim przypadku w tym samym oświadczeniu, w którym wskazuje się małżonka zobowiązanego do rozliczania przed fiskusem przychodów z najmu.

Niemal identyczne zasady obowiązują tych podatników, którzy zdecydowali się na opłacanie podatku w formie ryczałtu. Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne przewiduje, że przychody z udziału w spółce w odniesieniu do każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku. W razie braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku są równe. Podobnie jak w przypadku ustawy o PIT, również i tu opisana zasada ma zastosowanie do małżonków, między którymi istnieje wspólność majątkowa, osiągających przychody z najmu, chyba że złożą pisemne oświadczenie o opodatkowaniu całości przychodu przez jednego z nich.

Oświadczenie składa się właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego najpóźniej do 20 stycznia roku podatkowego, a w przypadku rozpoczęcia osiągania przychodów w trakcie roku podatkowego w terminie pierwszej wpłaty na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

Oczywiście i w tym przypadku wybór zasady opodatkowania całości przychodu przez jednego z małżonków wyrażony w oświadczeniu, obowiązuje przy dokonywaniu wpłat na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych za cały dany rok podatkowy, chyba że w wyniku rozwodu albo orzeczenia przez sąd separacji nastąpił podział majątku wspólnego małżonków i przedmiot umowy przypadł temu z małżonków, na którym nie ciążył obowiązek dokonywania wpłat na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

Marek Kutarba