Jak rozliczyć pożyczkę zaciągniętą na finansowanie firmy

Osoby zamierzające prowadzić biznes czy też poszukujące dodatkowych środków na finansowanie często pożyczają pieniądze z różnych źródeł - od rodziny, znajomych czy instytucji kredytowych. Pożyczka, której celem jest sfinansowanie działalności gospodarczej, wymaga oddzielnego rozpatrzenia na gruncie podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku od czynności cywilnoprawnych.

Zasadą jest, że do przychodów z działalności gospodarczej nie zalicza się otrzymanych pożyczek i kredytów oraz zwróconych pożyczek, z wyjątkiem skapitalizowanych odsetek od tych pożyczek.

Przychód podatkowy stanowią więc skapitalizowane i otrzymane odsetki przez pożyczkodawcę od udzielonej pożyczki. Nie są natomiast przychodem kwoty naliczonych, ale nieotrzymanych odsetek od udzielonych pożyczek. Skapitalizowane odsetki dotyczą odsetek, które mają charakter zapłaty (prowizji) za korzystanie z cudzego kapitału. Kapitalizacja odsetek polega na doliczeniu kwot naliczonych odsetek do kwoty zobowiązania głównego (kwoty udzielonej pożyczki). Oznacza to, że jeśli pożyczkodawca i pożyczkobiorca w umowie pożyczki określili kapitalizację odsetek, to w momencie zwrotu pożyczki wraz z odsetkami przychodem są tylko te otrzymane odsetki przez pożyczkodawcę. Przychód w takiej postaci rozlicza się na zasadzie kasowej (przychodem są tylko otrzymane wartości pieniężne).

Od strony pożyczkobiorcy spłata pożyczki czy kredytu jest obojętna podatkowo i nie stanowi kosztu uzyskania przychodów, z wyjątkiem również skapitalizowanych odsetek od pożyczek. Kosztem uzyskania przychodów są z chwilą spłaty poszczególnych rat tylko i wyłącznie uwzględnione w każdej racie skapitalizowane odsetki . Jeśli więc podatnik wykaże, że zaciągnięcie zobowiązania było związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, odsetki od takiego zobowiązania stanowią koszt podatkowy w dniu ich spłacania.

Przedsiębiorca może też zaciągnąć pożyczkę na cele niezwiązane z przychodem firmowym. W takim przypadku przy rozpatrywaniu możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odsetek od takiej pożyczki podkreślić trzeba, że nie będzie spełniona generalna zasada ujmowania wydatków w kosztach uzyskania przychodów. Zasada ta mówi o koniecznym związku danego wydatku z przychodem z działalności przedsiębiorcy . Przedsiębiorca ma więc możliwość odliczenia od przychodów wszelkich kosztów, pod warunkiem że mają one bezpośredni związek z prowadzoną działalnością, a ich poniesienie ma wpływ lub może mieć potencjalny wpływ na wielkość generowanego przychodu z działalności biznesowej.

Zasada, że kosztem mogą być zapłacone odsetki od pożyczki, nie oznacza więc, że przedsiębiorca może zaliczyć do kosztów każdą pożyczkę, np. zaciągniętą w celu wyjazdu turystycznego. Zatem jeśli przedsiębiorca zaciągnie pożyczkę na taki cel lub na potrzeby inne niż związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, to nie uwzględni jej w kosztach.

Zastanówmy się zatem, jak przebiegać będzie rozliczenie pożyczki przeznaczonej na zakup środka trwałego w firmie. Otóż odsetki zapłacone do dnia przekazania sprzętu czy urządzenia, których zakup został sfinansowany z pożyczki, powiększają jego wartość początkową i będą zaliczane do kosztów uzyskania przychodów poprzez odpisy amortyzacyjne. Natomiast od momentu przekazania sprzętu do używania odsetki są rozliczane bezpośrednio w kosztach. Takie stanowisko potwierdzają organy podatkowe (np. interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 19 stycznia 2011 r., nr IPPB1/415-1035/10-2/RS). Dodatkowo organ podkreślił, że decydujące znaczenie dla ustalenia możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów ma faktyczne przeznaczenie kredytu, a nie treść umowy kredytowej zawartej z bankiem, czyli nie to, czy jest to pożyczka dedykowana tylko i wyłącznie przedsiębiorcom. Oznacza to, że osoba prowadząca działalność gospodarczą może zaciągnąć pożyczkę na cele konsumpcyjne, ale przeznaczyć ją na zakup sprzętu niezbędnego do wykonywania działalności gospodarczej.

Zwrócić trzeba też uwagę na to, że przedsiębiorca, który pożyczył pieniądze od osoby prywatnej, wypłacając jej odsetki od pożyczki, ma również obowiązek pobrać podatek dochodowy w wysokości 19 proc. jako podatek od dochodów kapitałowych uzyskanych przez pożyczkobiorcę z tytułu udzielonej pożyczki. Kwotę podatku przedsiębiorca powinien przekazać w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, na rachunek urzędu skarbowego. Przedsiębiorca musi też przesłać do końca stycznia roku następnego po roku podatkowym, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu naliczonych odsetek, deklarację PIT-8AR. Jeśli taki 19-proc. podatek od odsetek został odprowadzony przez przedsiębiorcę w sposób prawidłowy, to pożyczkobiorca nie ma już żadnych obowiązków związanych z rozliczeniem podatkowym pożyczki.

W przypadku pożyczania pieniędzy na działalność firmy od znajomych może dojść do udzielenia nieoprocentowanej pożyczki. W takim przypadku pożyczkobiorca uzyskuje potencjalne przychody z nieodpłatnych świadczeń w wysokości kosztu pożyczki udzielonych na zadach rynkowych. Kwestia powstania przychodu z nieodpłatnych świadczeń jest przedmiotem wieloletnich sporów podatników z organami podatkowymi. Stanowisko różnych izb skarbowych do niedawna było podzielone i korzystne dla podatników. Przykładowo, w interpretacji indywidualnej dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 6 września 2010 r. (nr ITPB2/415-565/10/MU), uznał, że udzielenie nieprocentowanej pożyczki nie rodzi skutków podatkowych.

Zwrócić trzeba jednak uwagę na tegoroczny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 2011 r. (sygn. akt II FSK 1938/09) w podobnej kwestii. Sąd uznał, że otrzymanie gotówki w ramach nieoprocentowanej pożyczki przez osobę fizyczną to właśnie przychód z nieodpłatnych świadczeń, który trzeba opodatkować na zasadach ogólnych. Dlatego prawidłowe jest wyliczenie podstawy opodatkowania według średniego oprocentowania pożyczek bankowych.

Przedsiębiorca, który zaciąga pożyczkę od osoby prywatnej, musi liczyć się obowiązkiem zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Zawarcie umowy pożyczki pieniędzy wiąże się z koniecznością zapłaty PCC w wysokości 2 proc. kwoty pożyczki, niezależnie od tego, czy udzielana jest za wynagrodzeniem (oprocentowaniem), czy też nie. Podstawę opodatkowania stanowi kwota lub wartość pożyczki (bez oprocentowania).

W związku z tym, że obowiązek podatkowy ciąży na pożyczkobiorcy, to w takim wypadku pożyczkobiorca musi złożyć deklarację na formularzu PCC-3, w terminie 14 dni od powstania obowiązku, czyli zawarcia umowy pożyczki, do właściwego urzędu skarbowego. Nieujawnienie pożyczki może wiązać się z nałożeniem sankcji. Wtedy stawka podatku wynosi 20 proc.

Jednocześnie przedsiębiorca może nie zapłacić PCC, jeśli otrzymał pożyczkę od członków najbliższej rodziny (małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę) - niezależnie od kwoty, ale pod warunkiem złożenia deklaracji w terminie 14 dni i prawidłowej dokumentacji tej pożyczki. Zwolnieniu do kwoty 9637 zł podlegają pożyczki otrzymane od zięcia, synowej i teściów oraz od małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeśli zostaną zgłoszone w odpowiednim czasie. W przypadku pożyczek otrzymanych od pozostałych osób (np. znajomych) wolne od podatku są pożyczki w wysokości nieprzekraczającej kwoty 5 tys. od jednego podmiotu i 25 tys. zł od wielu podmiotów - w okresach 3 kolejnych lat kalendarzowych.

Skutki podatkowe dla przedsiębiorcy, który pożyczył pieniądze na cele działalności gospodarczej, ma również umorzenie kwoty zobowiązania. Wartość umorzenia stanowi przychód z jego działalności, ponieważ przychodem z działalności gospodarczej są również wartości umorzonych lub przedawnionych zobowiązań, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów (pożyczek), tylko z wyjątkiem umorzonych pożyczek z Funduszu Pracy.

Przedsiębiorca powinien taki przychód ująć w przychodach podatkowych w miesiącu, w którym nastąpiło umorzenie zobowiązania. Organy podatkowe mają jednak rozbieżne stanowiska co do kwestii ujęcia w przychodach również odsetek od umorzonych zobowiązań.

Kwot otrzymanych pożyczek i kredytów zaciągniętych przez przedsiębiorcę na cele związane z prowadzoną działalnością nie ujmuje się w podatkowej księdze przychodów i rozchodów (KPiR). Podobnie w księdze nie ujmuje się spłaty pożyczki czy kredytu po stronie kosztów.

Kosztem uzyskania przychodów są jednak odsetki od zaciągniętego kredytu czy pożyczki. Jeśli np. przedsiębiorca prowadzący firmę informatyczną zaciągnął pożyczkę i co miesiąc w racie spłaca 525 zł odsetek, to kwotę tę powinien ująć w kolumnie 13 KPiR jako pozostałe wydatki.

@RY1@i02/2011/234/i02.2011.234.071001100.101.jpg@RY2@

Otrzymanie pożyczki i jej spłata są obojętne dla rozliczenia podatku dochodowego. Przedsiębiorca może jednak zapłacić 2-proc. podatek od pieniędzy pożyczonych od innej osoby. Obowiązek podatkowy powstanie też w przypadku umorzenia niespłaconej pożyczki

Pożyczkobiorca płaci 2-proc. PCC od kwoty pożyczki i składa PCC-3.

● Pożyczka pieniężna między osobami uznawanymi za najbliższą rodzinę w wysokości przekraczającej kwotę 9637 zł, pod warunkiem zgłoszenia do urzędu skarbowego.

● Pożyczka do 5 tys. zł między osobami niespokrewnionymi.

Podatek dochodowy

● Odsetki dla pożyczkodawcy - przychód z kapitałów pieniężnych (19-proc. stawka).

● Gdy pożyczkobiorca jest przedsiębiorcą, pełni funkcję płatnika za pożyczkodawcę i rozlicza podatek.

Wysokość zapłaconych odsetek wyniesie 5250 zł, a w każdej racie kwota spłacanych odsetek będzie 525 zł ([35 000 zł x 18 proc. / 12 miesięcy] x 10 miesięcy = 5250 zł). Kosztem podatkowym przedsiębiorcy co miesiąc jest więc kwota 525 zł.

Nie. Odsetki naliczane przez bank nie stanowią kosztu podatkowego dla poszczególnych wspólników. Wynika to z tego, że pożyczka przeznaczona na sfinansowanie działalności innego podmiotu nie ma związku z przychodem spółki jawnej generowanym z prowadzonej przez nią działalności. Wspólnicy spółki osobowej, jako że rozliczają przychody i koszty indywidualnie proporcjonalnie do swoich praw do udziałów w zyskach spółki, mogliby zaliczyć do kosztów odsetki od pożyczki, gdyby faktycznie została ona przeznaczona na sfinansowanie działalności spółki.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.). Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.). Rozporządzenie ministra finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. nr 152, poz. 1475 z późn. zm.).