Jaki PIT od zysków emerytalnych

Wysokość przyszłej emerytury zależeć będzie głównie od indywidualnej inicjatywy każdego pracującego. Wysokość świadczenia emerytalnego z powszechnego systemu emerytalnego według bieżących prognoz będzie na minimalnym poziomie. Dlatego istotne są dobrowolne formy oszczędzania, które umownie przyjęło się określać jako trzeci filar stający poza powszechnym systemem emerytalnym. Dla oszacowania korzyści z dodatkowego oszczędzania na emeryturę nie bez znaczenia są regulacje podatkowe, które dotyczą każdego produktów oszczędnościowych.

W Polsce założenia tzw. trzeciego filaru dotyczą dodatkowego indywidualnego konta emerytalnego (IKE) oraz pracowniczych programów emerytalnych (PPE). Co do zasady preferencja podatkowa przypisana do tych dwóch programów polega obecnie na tym, że suma wpłaty w ciągu roku podatkowego do określonego ustawowego limitu jest zwolniona z 19-proc. podatku dochodowego, przy założeniu, że ostateczna wypłata gromadzonych środków nastąpi po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Zarówno wpłaty powyżej tych limitów, jak i wcześniejsza wypłata środków są możliwe, ale podlegają podatkowi. W sposób preferencyjny traktowane są również wypłaty transferowe między IKE zarządzanymi przez różne instytucje, czy obustronne między IKE a PPE.

Nie. Od zgromadzonych środków na IKE podatnik nie ma obowiązku uiszczać podatku dochodowego. Zwolnienie od podatku ma zastosowanie, jeśli osoba dokonująca wypłaty na IKE osiągnęła odpowiedni wiek. Jak wynika z art. 34 ust. 1 pkt 4 ustawy o IKE wypłata środków następuje wyłącznie na wniosek oszczędzającego po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat lub nabyciu uprawnień emerytalnych i ukończeniu 55. roku życia oraz spełnieniu warunku: dokonywania wpłat na IKE co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych albo dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na 5 lat przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o dokonanie wypłaty.

Art. 21 ust. 1 pkt 58a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 34 ust. 1 pkt 4 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych (Dz.U. nr 116, poz. 1205 z późn. zm.).

Innego rodzaju preferencją jest możliwość wskazania osoby uprawnionej na wypadek śmierci - środki zgromadzone na IKE nie wchodzą do masy spadkowej i są zwolnione z podatku od spadków i darowizn.

Dochody z tytułu oszczędzania na IKE są zwolnione z podatku dochodowego. Dochodem jest różnica między kwotą stanowiącą wartość środków zgromadzonych na IKE a sumą wpłat. Dochodu tego nie pomniejsza się o straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych poniesionych w roku podatkowym oraz w latach poprzednich. Jednak, aby skorzystać ze zwolnienia, roczne wpłaty nie mogą przekroczyć limitu, tj. 3-krotności średniego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, które w 2011 roku wynosi 10 077 zł (zgodnie z obwieszczeniem ministra pracy i polityki społecznej z 9 listopada 2010 r., M.P. z 2010 r. nr 86, poz. 1008).

Zwolnione z podatku są również transfery środków zgromadzonych na IKE w jednej instytucji finansowej do drugiej, a także do pracowniczego programu emerytalnego (PPE).

Aby skorzystać ze zwolnienie podatkowego, muszą być spełnione określone warunki związane z osiągnięciem wieku 55 lub 60 lat oraz częstotliwością wpłat na IKE. Ponadto gromadzenie środków na więcej niż jednym IKE opodatkowane są zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 75 proc. uzyskanego dochodu na każdym IKE.

Jeszcze innym rozwiązanie jest tzw. indywidualne konto zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE), które zostało ustanowione ustawą o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta weszła w życie 1 maja 2011 roku.

IKZE oferuje ulgę w rozliczeniu PIT. Przewiduje możliwość odpisu od podstawy opodatkowania dokonanych wpłat na to konto w danym roku, jednak na koniec inwestycji trzeba będzie zapłacić podatek dochodowy. Będzie to podatek dochodowy obliczany na zasadach ogólnych według skali podatkowej (obecnie 18 proc. lub 32 proc.) od przychodu z tytułu wypłaty i wcześniejszego zwrotu. W przypadku IKE występuje podatek w wysokości 19 proc. tylko w przypadku wcześniejszego zwrotu i zwrotu częściowego. Jest to podstawowa różnica między IKE a IKZE.

Ponadto wpłaty dokonywane na IKZE w roku kalendarzowym nie mogą przekroczyć kwoty odpowiadającej równowartości 4 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne, ustalonej dla oszczędzającego za rok poprzedni, czyli w praktyce wysokości jego wynagrodzenia.

Zarówno IKE, jak i IKZE mogą być prowadzone przez banki, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, domy maklerskie i firmy ubezpieczeniowe. Obecnie jednak instytucje te przygotowują oferty produktowe dla klientów funkcjonujące w ramach IKZE.

Dodatkowe IKZE mogą prowadzić również Powszechne Towarzystwa Emerytalne. IKZE w praktyce powinny zacząć funkcjonować dopiero od 2012 roku.

Wśród obecnie dostępnych form oszczędzania niezwiązanych z tzw. III filarem, które jednak mogą przewidywać systematyczne wpłaty, są rachunki funduszy kapitałowych, które prowadzą towarzystwa funduszy inwestycyjnych oraz towarzystwa ubezpieczeniowe w przypadku ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych.

Co do zasady dochody z jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych są obciążone 19 proc. podatkiem, pobieranym przez towarzystwo jako płatnika. Przepisy podatkowe w sposób preferencyjny traktują np. fundusze parasolowe z wydzielonymi subfunduszami. W praktyce oznacza to, że od dochodu uzyskanego z tytułu zamiany jednostek uczestnictwa subfunduszu A na jednostki innego subfunduszu B TFI nie pobiera podatku. Podatek zostaje odroczony i dzięki temu większa część środków może generować zyski. Podatek jest naliczany dopiero w momencie zbycia (tzw. wyjścia) z funduszu inwestycyjnego (parasola).

Oprócz tego oszczędzający w ramach funduszy inwestycyjnych mogą wybierać takie fundusze, które umożliwią im korzystne dla ostatecznego rozliczenia podatkowego metody umorzenia jednostek. Metody umarzania jednostek, które zależą od czasu zakupu jednostek i wygenerowanej przez nie wartości, mają znaczenie przy wielokrotnym nabywaniu i odkupywaniu jednostek czy też konwersji jednostek między funduszami. Ta strategia wymaga jednak większej aktywności i wiedzy ze strony inwestora.

Zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartą z Luksemburgiem, zyski polskiego inwestora z inwestycji w luksemburskie fundusze dywidendowe są wolne od podatku. Zgodnie z tą umową, jeżeli luksemburski fundusz inwestycyjny działa w formie spółki kapitałowej prawa handlowego, dywidenda wypłacana przez taki fundusz polskim inwestorom jest zwolniona z opodatkowania w Polsce, niezależnie od tego, czy podatek od takich dywidend został zapłacony w Luksemburgu.

Sposób wypłaty zysku stosowany przez tzw. fundusze dywidendowe różni się od klasycznych zysków z jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych. Otóż w takich funduszach zysk wypracowany przez zarządzających funduszem nie jest dopisywany do wartości jednostki, ale jest dzielony między klientów w postaci okresowej dywidendy.

Dochód uzyskany z dywidend otrzymanych z zagranicznych spółek nie ma wpływu na określenie stawki podatku dla pozostałych przychodów polskiego rezydenta (niezależnie, czy przebywa on w Polsce czy zagranicą).

Art. 10, art. 24 konwencji między Rzeczpospolitą Polską a Wielkim Księstwem Luksemburga w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatku od dochodu i majątku z 14 czerwca 1995 r. (Dz.U. z 1996 r. nr 110, poz. 527).

Art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 30a ust. 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe z kolei to polisy inwestycyjne, których konstrukcja zakłada inwestowanie wpłacanych składek ubezpieczeniowych w fundusze inwestycyjne. W przypadku takiej formy oszczędzania 19-proc. podatek od zysków kapitałowych nie jest pobierany do czasu wygaśnięcia umowy. Ponadto w przypadku wskazania osoby, która odziedziczy środki zgromadzone na polisie, nie wystąpi podatek od spadków i darowizn.

Inną tradycyjną formą oszczędzania jest zakup obligacji. Jednak nie ma tu specjalnych preferencji podatkowych dla oszczędzających. Podobnie jak w przypadku dochodów z akcji, posiadania tytułów uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, czy odsetek z lokat bankowych, odsetki z obligacji są opodatkowane 19-proc. podatkiem.

Nie, dochodów z tytułu odsetek i dyskonta od obligacji uzyskiwanych przez osoby fizyczne nie wykazuje się w żadnej deklaracji rocznej dla rozliczenia podatku dochodowego. Płatnikiem odpowiedzialnym za pobranie i odprowadzenie podatku jest dom maklerski rozliczający obligacje. Podatnik otrzymuje odsetki z obligacji już po opodatkowaniu 19-proc. podatkiem.

Opodatkowaniu 19-proc. zryczałtowanym podatkiem dochodowym podlegają tylko odsetki od obligacji nabywanych od 1 grudnia 2001 r. W przypadku gdy obligacje były zakupione z tzw. dyskontem (cena emisyjna poniżej wartości nominalnej) - opodatkowaniu 19-proc. podatkiem podlega również wartość dyskonta.

Art. 41 ust. 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Zwolnienie podatkowe, jakie przewiduje ustawa o PIT, polega na tym, że wolne od podatku są odsetki od obligacji skarbowych oraz obligacji emitowanych przez samorządy, w części odpowiadającej kwocie odsetek zapłaconych przy nabyciu tych papierów wartościowych od emitenta. Oznacza to, że przy obligacjach nabytych na rynku pierwotnym podatek pobierany jest tylko od tej części wypłacanych odsetek, które narosły faktycznie od momentu nabycia danych obligacji. Podatek nie jest pobierany od tych skumulowanych odsetek, które narosły do dnia zakupu obligacji na rynku pierwotnym i zostały uwzględnione w dziennej cenie sprzedaży obligacji.

Wpłaty na IKZE nie mogą przekroczyć 4 proc. tzw. kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, tj. 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej, która na 2011 roku wynosi 100 770 zł (4 proc. od tej kwoty to 4030,80 zł)

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 17 ust. 1c, art. 21 ust. 1 pkt 58a, 58b, 119, art. 30 ust. 1 pkt 7a, art. 30a ust. 1 pkt 10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 2, art. 3 ustawy z 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 75, poz. 398).

Art. 12, art. 34 ust. 1 pkt 4 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych (Dz.U. nr 116, poz. 1205 z późn. zm.).