Jak korzystać z ulgi rehabilitacyjnej

Odliczeniu od dochodu podlegają wydatki na cele rehabilitacyjne. Zasady i warunki uprawniające do takich odliczeń określają przepisy ustawy o PIT. Ustawa wskazuje nie tylko krąg osób uprawnionych do ulgi rehabilitacyjnej. Określa także rodzaje wydatków (są wśród nich ograniczone limitem odpisów oraz nielimitowane), które można odliczyć. Podobnie jak w przypadku innych odliczeń, możliwość dokonania odliczenia uzależniona została przez ustawodawcę od spełnienia wielu, dość rygorystycznie egzekwowanych przez urzędników fiskusa, warunków.

Uprawnieni do ulgi

Odliczenia rehabilitacyjne nie należą do ulg powszechnie dostępnych, stąd w pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy jesteśmy w katalogu osób, które z preferencji tej mogą skorzystać. Ulga rehabilitacyjna jest przewidziana wyłącznie dla osób niepełnosprawnych oraz podatników, którzy mają na utrzymaniu osoby niepełnosprawne. Przepisy określają przy tym zarówno to, kogo należy uważać za osobę niepełnosprawną, jak i kiedy można mówić o tym, że na utrzymaniu podatnika znajduje się osoba niepełnosprawna.

Warunkiem, od którego zależy prawo do odliczenia wydatków rehabilitacyjnych, jest posiadanie przez osobę, której dotyczy wydatek, orzeczenia o zakwalifikowaniu (przez organy orzekające) do jednego z trzech stopni niepełnosprawności lub decyzji przyznającej rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy lub przyznającej rentę szkoleniową albo - w przypadku osób, które nie ukończyły 16 lat - orzeczenia o rodzaju i stopniu niepełnosprawności. Zasada ta dotyczy wszystkich wydatków rehabilitacyjnych, zarówno tych, które podlegają odliczeniom limitowanym, jak i tych, które nie są objęte żadnymi limitami.

Należy także pamiętać, że orzeczenia wydawane przez działające obecnie zespoły orzekające o stopniu niepełnosprawności nie określają już, do której z trzech grup inwalidztwa ktoś należy. Grupy inwalidztwa zastąpiono trzema stopniami niepełnosprawności: znacznym, umiarkowanym i lekkim.

W ustawie o PIT wyjaśniono w związku z tym, że w każdym przypadku, gdy w przepisach dotyczących ulgi rehabilitacyjnej jest mowa o osobach zaliczanych do I grupy inwalidztwa, należy przez to rozumieć odpowiednio osoby, w stosunku do których na podstawie przepisów obecnej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych orzeczono całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji albo znaczny stopień niepełnosprawności.

Z kolei gdy w przepisach dotyczących ulg rehabilitacyjnych jest mowa o osobach zaliczanych do II grupy inwalidztwa, należy przez to rozumieć odpowiednio osoby, w stosunku do których, na podstawie przepisów obecnej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, orzeczono całkowitą niezdolność do pracy albo umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, podatnik ma prawo do ulgi rehabilitacyjnej tylko wtedy, gdy na jego utrzymaniu pozostają takie osoby niepełnosprawne, jak: małżonek, dzieci własne i przysposobione (czyli adoptowane), dzieci obce przyjęte na wychowanie, pasierbowie, rodzice, rodzice małżonka, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięciowie, synowe.

W przypadku osób, które mają na utrzymaniu osoby niepełnosprawne, odliczeń można dokonać pod warunkiem, że w roku podatkowym dochody znajdującej się na utrzymaniu podatnika osoby niepełnosprawnej nie przekraczają 9120 zł.

Wydatki do odliczenia

W kolejnym kroku należy ustalić, czy poniesione przez nas wydatki można odliczyć. Listę wszystkich wydatków uprawniających do odliczeń dokonywanych w ramach ulg rehabilitacyjnych zawiera art. 26 ust. 7a ustawy o PIT. Przepisy tego artykułu do nielimitowanych wydatków na cele rehabilitacyjne dające prawo do pomniejszenia dochodu przed jego opodatkowaniem zaliczają:

● wydatki na adaptację i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

● wydatki na przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

● wydatki na zakup i naprawę indywidualnego sprzętu, urządzeń i narzędzi technicznych niezbędnych w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

● wydatki na zakup wydawnictw i materiałów (pomocy) szkoleniowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

● odpłatność za pobyt na turnusie rehabilitacyjno-usprawniającym,

● odpłatność za pobyt na leczeniu sanatoryjnym, za pobyt w placówkach leczniczo-sanatoryjnych, rehabilitacyjno-szkoleniowych, leczniczo-opiekuńczych, opiekuńczo-pielęgnacyjnych, leczniczo-wychowawczych i szkolno-wychowawczych oraz odpłatność za zabiegi rehabilitacyjno-usprawniające,

● wydatki na opiekę pielęgniarską w domu nad osobą niepełnosprawną w okresie przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się oraz usługi opiekuńcze świadczone dla osób niepełnosprawnych zaliczonych do I grupy inwalidztwa,

● wydatki na opłacenie tłumacza języka migowego,

● wydatki na kolonie i obozy dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz dzieci osób niepełnosprawnych,

● wydatki na odpłatny, konieczny przewóz na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne: osoby niepełnosprawnej karetką transportu sanitarnego, zaś osoby niepełnosprawnej, zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa, oraz dzieci niepełnosprawnych do lat 16 również innymi środkami transportu,

● wydatki na odpłatne przejazdy środkami transportu publicznego związane z pobytem na: turnusie rehabilitacyjno-usprawniającym, leczeniu sanatoryjnym w placówkach leczniczo-sanatoryjnych, rehabilitacyjno-szkoleniowych, leczniczo-opiekuńczych, opiekuńczo-pielęgnacyjnych, leczniczo-wychowawczych oraz szkolno-wychowawczych, koloniach i obozach dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz dzieci osób niepełnosprawnych.

Z kolei do wydatków objętych limitem (można odliczyć nie więcej niż 2280 zł) ten sam przepis zalicza:

● wydatki na opłacenie przewodników osób niewidomych I lub II grupy inwalidztwa oraz osób z niepełnosprawnością narządu ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa,

● wydatki na utrzymanie przez osoby niewidome I lub II grupy inwalidztwa psa przewodnika,

● wydatki na używanie samochodu osobowego, stanowiącego własność osoby niepełnosprawnej zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa lub podatnika mającego na utrzymaniu osobę niepełnosprawną zaliczoną do I lub II grupy inwalidztwa albo dzieci niepełnosprawne do lat 16, dla potrzeb związanych z koniecznym przewozem na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne.

Ulga na zakup leków

Na specjalnych zasadach odliczeniu podlegają także wydatki na leki. Lekarz specjalista powinien stwierdzić, że osoba niepełnosprawna powinna je stosować stale lub czasowo. [Przykład 1]

Nie będą podlegały odliczeniu od dochodu z tytułu wydatków rehabilitacyjnych wydatki na nabycie środków niespełniających cech wskazanych w definicji leku bądź takie, które są wyłączone spod jej zakresu przez prawo farmaceutyczne. Dlatego nie będzie można odliczyć np. materiałów opatrunkowych czy higienicznych. Materiały opatrunkowe ułatwiają życie osobom niepełnosprawnym i współdomownikom takich osób, ale ich zakup nie został wymieniony w katalogu wydatków na cele rehabilitacyjne określonym w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Trzeba też pamiętać, że leki zalecone osobie niepełnosprawnej przez lekarza specjalistę niekoniecznie muszą być lekami związanymi z tą niepełnosprawnością. Jeśli np. niepełnosprawność związana jest z chorobami serca, to przepisane przez lekarza leki np. na przeziębienie, nie będą zaliczane do leków związanych z niepełnosprawnością.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, aby móc dokonać odliczenia, kwota faktycznie wydatkowana na ten cel w danym miesiącu musiała być wyższa niż 100 zł. [Przykład 2]

Dowodem poniesienia wydatku jest w takim przypadku wydana przez aptekę faktura. I tu ważna uwaga. Faktura musi wyraźnie wskazywać, że chodzi o zakup leków. Brak takiego wskazania może oznaczać utratę prawa do odliczenia. [Przykład 3]

Dowodem potwierdzającym konieczność stałego lub okresowego stosowania określonych leków jest zaświadczenie lekarskie. Trzeba pamiętać, że czasowe lub okresowe stosowanie danego leku musi być zalecone przez lekarza specjalistę, a nie jakiegokolwiek lekarza.

Ważne

Utrzymanie osoby niepełnosprawnej oznacza, że podatnik zapewnia jej środki do życia

PRZYKŁADY

1 Czy stosowanie leku przez osobę niepełnosprawną musi zalecić lekarz specjalista

Podatniczka jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną drugą grupą inwalidztwa. W 2011 roku przeszła operację przeszczepu wątroby i w związku z tym musiała przyjmować wiele lekarstw, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wśród nich były lekarstwa zapobiegające odrzuceniu przeszczepionej wątroby, leki przeciwzapalne, przeciwbakteryjne. Każdy z leków przepisanych przez lekarzy jest dla podatniczki niezbędny, aby przeszczep został utrzymany. Aby uniknąć jego odrzucenia przez organizm, kobieta musiała przyjmować leki likwidujące stany zapalne i infekcje, leki osłonowe, zapobiegające odrzuceniu przeszczepionej wątroby. W przypadku posiadania orzeczenia o niepełnosprawności, ponoszenia wydatków na zakup leków oraz posiadania dokumentu stwierdzającego, że określone leki osoba niepełnosprawna powinna stosować stale lub czasowo (dokument potwierdzony przez lekarza specjalistę), podatniczka będzie mogła skorzystać z ulgi z tytułu wydatków na zakup lekarstw. O tym, które leki podatniczka musi stosować stale lub okresowo, decyduje lekarz specjalista. Organ podatkowy podczas weryfikacji odliczeń będzie się opierał na zaświadczeniu wydanym przez lekarza. Nie ulega jednak wątpliwości, że zakup lekarstw związany ze schorzeniem tej podatniczki podlega odliczeniu w zeznaniu rocznym.

2 Jak ustalić kwotę wydatków na lekarstwa, które można odliczyć w PIT

Podatnik ma na utrzymaniu niepełnosprawne, małoletnie i niepracujące dziecko. W styczniu 2011 r. lekarz zajmujący się rehabilitacją dziecka stwierdził, że stan jego zdrowia wymaga stałego stosowania drogich leków. Każda kolejna porcja tych leków wystarcza na kontynuowanie leczenia przez dwa miesiące. W takim też rytmie podatnik dokonywał ich zakupu. Wydatki te wyglądały w 2011 roku w sposób następujący: w styczniu i marcu podatnik wydał po 88 zł. W maju wydatki na ten cel wyniosły 215 zł, zaś w lipcu 225 zł. We wrześniu, listopadzie i grudniu wydatki te wyniosły już po 190 zł. W sumie w całym 2011 roku na zakup lekarstw wydano 1206 zł.

W takiej sytuacji odliczeniu podlega tylko ta część wydatków poniesionych w danym miesiącu na zakup leków, która przekracza 100 zł. W związku z tym w przypadku wydatków dokonanych w styczniu i marcu podatnik niczego nie odliczy. W każdym z tych miesięcy wydatki na zakup lekarstw były niższe niż 100 zł. Natomiast z kwoty wydatków poniesionych w pozostałych miesiącach odliczeniu będzie podlegało odpowiednio: za maj 115 zł (215 zł -100 zł = 115 zł), za lipiec 125 zł (225 zł - 100 zł = 125 zł), za wrzesień, listopad i grudzień po 90 zł (190 zł - 100 zł = 90 zł). Łącznie podatnik odliczy od dochodu w zeznaniu podatkowym za 2011 rok 510 zł (115 zł + 125 zł + [3 x 90 zł] = 240 zł + 270 zł = 510 zł), a więc tylko część wydatków poniesionych na zakup leków.

3 Czy podatnik ma prawo do odliczenia, gdy otrzymał zwrot wydatków z zakładu pracy

Podatnik jest inwalidą, któremu lekarz zalecił stałe stosowanie leku, kosztującego 1000 zł. W ramach programu osłon socjalnych prowadzonego przez zakład pracy, w którym przed przejściem na rentę zatrudniony był podatnik, były pracodawca postanowił dofinansowywać zakup leków. W związku z tym podatnik otrzymuje każdego miesiąca zwrot 90 proc. ceny leku, czyli 900 zł. W tej sytuacji podatnik nie skorzysta z możliwości odliczenia od dochodu wydatków na leki. Wydatki podatnika na zakup lekarstw były w każdym miesiącu wyższe niż wspomniane wcześniej 100 zł limitu ulgi. W każdym miesiącu roku podatkowego nadwyżka, którą podatnik mógłby odliczyć, wynosiła 900 zł (1000 zł - 100 zł = 900 zł). Ze względu jednak na to, że podatnik otrzymał częściowy zwrot wydatków poniesionych na zakup leków, z odliczenia nie będzie mógł skorzystać. Po uwzględnieniu zwrotu z byłego zakładu pracy kwota rzeczywiście sfinansowanych przez podatnika wydatków wyniosła zaledwie 100 zł. W każdym miesiącu wolno odliczyć tylko nadwyżkę ponad 100 zł. A zatem podatnik nie będzie miał prawa do odliczenia. Jest tak dlatego, że wydatki finansowane z kieszeni podatnika nie przekraczają w żadnym z miesięcy 100 zł.

PIT 2011 - 26 dni zostało na złożenie PIT za rok 2011

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 26 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361)