Większy katalog zwolnień, ale wątpliwości zostają

Przepis regulujący zwolnienie z PIT odszkodowań stał się ponownie przedmiotem kontrowersji. Trybunał Konstytucyjny znalazł w nim kolejną lukę. Chodzi o art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Zwalnia on z opodatkowania odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają z odrębnych ustaw lub wydanych na ich podstawie przepisów wykonawczych. Przepis pomija inne niż ustawy i rozporządzenia źródła prawa pracy, takie jak układy zbiorowe czy porozumienia pracownicze, które też mogą być podstawą wypłaty rekompensat. TK dostrzegając tę lukę, wydał postanowienie sygnalizacyjne (sygn. akt S 2/13). W odpowiedzi na zastrzeżenia trybunału Ministerstwo Finansów podjęło już prace zmierzające do jej usunięcia.

Nieuzasadniona eliminacja

Celem zwolnień obejmujących świadczenia odszkodowawcze jest nieobciążanie podatkiem wypłat, które mają na celu wyrównanie podatnikowi poniesionej szkody. Jednocześnie - jak wskazuje Tomasz Beger, partner w RSM Poland KZWS - ustawodawca, chcąc ograniczyć swobodę w wypłacaniu kwot, które będą zwolnione z PIT, odwołuje się do odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych. - Ustawodawca odsyła jednak tylko do dwóch kategorii aktów prawnych, zapominając, że w niektórych sytuacjach także inne źródła prawa mają moc obowiązującą w relacjach między podatnikiem a podmiotem wypłacającym świadczenie - mówi.

Ewa Ścierska, dyrektor departamentu podatków bezpośrednich ECDDP, wskazuje, że z uwagi na liczbę aktów prawnych, w których znajdują się podstawy do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, a także specyfikę poszczególnych gałęzi prawa (np. prawa pracy), obecna redakcja przepisu w sposób nieuzasadniony eliminuje zwolnienie w niektórych przypadkach.

- Dzieje się tak, gdy podstawą wypłaty nie jest akt prawny, wymieniony w konstytucji jako źródło prawa, ale mimo to obowiązujący bezpośrednio - podkreśla Ewa Ścierska.

Dotyczy to postanowień układów zbiorowych oraz innych aktów prawa pracy, które wiążą w stosunkach pracy, tak jak przepisy aktów rangi ustawowej, rozporządzeń wykonawczych czy też prawa międzynarodowego. Na taką właśnie niekonsekwencję ustawodawcy wskazał TK.

Przepis zostanie naprawiony. Zmianę uwzględnia najnowsza wersja projektu nowelizacji ustawy o PIT (z 29 maja). Zwolnienie zostanie rozszerzone na odszkodowania lub zadośćuczynienia, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z innych normatywnych źródeł prawa, o których mowa w art. 9 par. 1 kodeksu pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

- Zmiana pozwoli wyeliminować wątpliwości związane z odszkodowaniami wypłacanymi na podstawie układów zbiorowych pracy, a co więcej - obejmie pozostałe źródła prawa pracy, jak inne oparte na ustawie porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty, określające prawa i obowiązki stron - komentuje Ewa Ścierska.

Wyjątki od reguły bez preferencji

Zdaniem Andrzeja Pośniaka, partnera w kancelarii CMS Cameron McKenna, proponowana zmiana odpowiada na podniesione przez TK zastrzeżenia, aczkolwiek ujawnienie się kolejnych luk w katalogu zwolnień dla odszkodowań może być jedynie kwestią czasu. Wynika to ze sposobu regulacji.

- Aby ograniczyć ryzyko potencjalnych nadużyć, ustawodawca zdecydował się na obszerne wyliczenie szczegółowo określonych zwolnień - wskazuje Andrzej Pośniak. Kwestionowany art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT zawiera przy tym wiele wyjątków, w których wypłata odszkodowania nie jest objęta podatkową preferencją. Na ten aspekt zwraca uwagę Grzegorz Symotiuk, doradca podatkowy w Grant Thornton.

- Ponieważ regulacja jest bardzo kazuistyczna, nietrudno naruszyć standardy konstytucyjne, w tym przede wszystkim zasadę równości wobec prawa. Efektem tych naruszeń był już wyrok Trybunału Konstytucyjnego - przypomina Grzegorz Symotiuk. Wyjaśnijmy, że TK zakwestionował art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o PIT (wyrok z 29 listopada 2006 r., sygn. akt AK SK 51/06). Uznał ten przepis za niezgodny z konstytucją w zakresie, w jakim wyłączał zwolnienie podatkowe w stosunku do odszkodowań uzyskanych na podstawie ugody sądowej (ze zwolnienia korzystały natomiast świadczenia, których podstawą było orzeczenie sądu).

Grzegorz Symotiuk uważa, że należałoby jeszcze raz gruntownie przeanalizować przepis oraz przeprowadzić jego kompleksową nowelizację. Od lat toczą się bowiem spory, czy odrębne przepisy, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, obejmują również przepisy kodeksu cywilnego, ustanawiające ogólne reguły odszkodowawcze (por. m.in. interpretację dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, sygn. IBPBII/1/415-607/11/ASz). Zdaniem Grzegorza Symotiuka pożądane byłoby również uregulowanie tej kwestii.

@RY1@i02/2013/121/i02.2013.121.18300020f.803.jpg@RY2@

Zwolnienie z podatku

Ponieważ regulacja jest bardzo kazuistyczna, nietrudno naruszyć standardy konstytucyjne

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl