Straty powstałe w związku z upadłością dłużnika nie są kosztem

Wysokość kaucji gwarancyjnej nie stanowiła kosztu uzyskania przychodów. W konsekwencji także straty z tytułu wierzytelności od tych kaucji po upadłości dłużnika nie będą kosztem uzyskania przychodów wierzyciela.

Podatnik świadczy usługi budowlane i rozlicza się według 19-proc. liniowej stawki PIT. Prowadzi też podatkową księgę przychodów i rozchodów. W 2012 roku sąd rejonowy ogłosił upadłość wierzyciela skarżącego - spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która obejmowała likwidację majątku dłużnika. Od wielu lat podatnik świadczył usługi budowlane dla tego dłużnika. W skład wierzytelności od tego dłużnika wchodzą kaucje gwarancyjne w wysokości 60 tys. zł. Skarżący spodziewa się, że wierzytelności z tytułu kaucji gwarancyjnych nie zostaną zwrócone w postępowaniu upadłościowym i ma on zamiar zaliczyć te straty do kosztów uzyskania przychodu z datą wykreślenia upadłego z Rejestru Przedsiębiorców lub z Ewidencji Działalności Gospodarczej.

Spór sprowadzał się do określenia, czy straty poniesione z tytułu niezwróconych przez upadłego kaucji gwarancyjnych, które zostaną zgłoszone przez wnioskodawcę w postępowaniu upadłościowym oraz uznane przez upadłego za wierzytelności należne, wnioskodawca (skarżący) będzie miał prawo zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu.

Sąd przyznał, że skarżący nie może zaliczyć powstałych strat do kosztów podatkowych. Zgodnie bowiem z art. 22 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.; dalej: ustawa o PIT) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 tej ustawy. Oznacza to, że dla kwalifikacji prawnej danego kosztu istotne znaczenie ma cel, w jakim został on poniesiony. Sąd nie zgodził się jednak ze stanowiskiem skarżącego, który twierdził, że art. 22 ustawy o PIT należy interpretować szeroko, czyli że należy uwzględniać logiczny ciąg zdarzeń wywołujący określone działania związane z umowami na roboty budowlane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że nie można stosować wykładni rozszerzającej powyższego przepisu.

Odnosząc się do strat, sąd wyjaśnił, że ustawa o PIT określa jedynie, kiedy one powstają. Definicja nie ma jednak nic wspólnego ze stratą jako kosztem podatkowym. Sąd wyjaśnił, że jeżeli strata oznacza różnicę (wynik odejmowania, odejmujemy koszty od przychodów), to nie może jednocześnie oznaczać odjemnika (elementu odejmowania). Strata jest więc elementem ryzyka związanego z działalnością prowadzoną przez podatnika i może być kosztem uzyskania przychodów, pod warunkiem że analiza okoliczności jej powstania prowadzi do wniosku, że była ona zdarzeniem losowym, powstała w trakcie normalnego i racjonalnego działania podatnika, była niezależna od jego woli, niezawiniona przez podatnika oraz nie wynikała z braku dochowania przez niego należytej staranności.

Sąd orzekł więc, że w omawianej sprawie skarżący, wykonując usługi, udzielał kontrahentom gwarancji i czynił to w celu zabezpieczenia ich interesów. Kaucje gwarancyjne nie były przez niego wpłacane, ale potrącane z należnego mu wynagrodzenia za wykonanie usług budowlanych i podlegały zwrotowi po upływie okresu gwarancyjnego. Oznacza to, że do czasu wykorzystania kaucji celem wykonania napraw gwarancyjnych lub też upływu czasu, na jaki została udzielona, jest ona neutralna podatkowo i nie stanowi ani przychodu należnego, ani kosztów uzyskania przychodów.

Sąd dodał, że skarżący nie zaliczał kaucji do kosztów podatkowych. W efekcie również strat z tytułu niezwróconych kaucji nie może do nich zaliczyć.

w Białymstoku z 23 grudnia 2013 r., sygn. I SA/Bk 499/13, nieprawomocny

Oprac. Łukasz Zalewski