Dyskryminacja tych, których nie stać na własne M

Z ulgi podatkowej nie mogą skorzystać osoby, które pieniądze ze sprzedaży mieszkania przeznaczą np. na zakup spółdzielczego lokalu lokatorskiego lub wynajmą lokum od TBS.

To dyskryminacja - uważa rzecznik praw obywatelskich Irena Lipowicz i dlatego wystąpiła do ministra finansów o zmianę katalogu wydatków na własne cele mieszkaniowe (w piśmie V.511.612.2014.JG/AB). Dziś z art. 21 ust. 25 ustawy o PIT wynika, że aby nie zapłacić podatku po sprzedaży nieruchomości, należy przekazać pieniądze - w ciągu dwóch najbliższych lat - na zakup lokalu lub domu na własność bądź spłatę zaciągniętego w tym celu kredytu.

Zdaniem RPO, taka regulacja dyskryminuje biedniejsze osoby, których sytuacja życiowa zmusza do sprzedaży dotychczasowego lokum i zamieszkania w spółdzielczym mieszkaniu lokatorskim lub wynajmowanym od Towarzystwa Budownictwa Mieszkaniowego (z jednoczesną partycypacją w kosztach budowy). Zwłaszcza że pod względem prawnym najem mieszkania od TBS stopniowo upodabnia się do tytułów prawnych objętych zwolnieniem w PIT. Przepisy dopuszczają bowiem wyodrębnienie takiego lokalu na własność - zauważa rzecznik. Przyznaje, że w praktyce są z tym problemy, ale - jak wyjaśnił RPO - trwają prace legislacyjne, by to zmienić.

Pomoc biedniejszym

Bezpośrednim powodem wystąpienia RPO stała się historia kobiety nękanej psychicznie i fizycznie przez męża, która zwróciła się o pomoc do rzecznika. Po sprzedaży mieszkania i spłacie długów męża kobieta mogła sobie pozwolić tylko na wynajęcie mieszkania od TBS. Zgodnie jednak z obecnymi przepisami musi zapłacić PIT od całej kwoty ze sprzedaży dotychczasowego lokum.

- Paradoksalnie więc trudna sytuacja finansowa, z której obywatele próbują znaleźć wyjście, zmniejszając swoje oczekiwania mieszkaniowe, zamiast ulec poprawie, staje się niekorzystna podatkowo - zauważa rzecznik.

Podkreśla, że osoby, które korzystają z mieszkań TBS lub spółdzielczych lokatorskich, nie ubiegają się o mieszkanie z zasobów komunalnych.

Przypomina też, że zgodnie z art. 75 ust. 1 konstytucji władze powinny prowadzić politykę sprzyjającą zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych.

Konieczne zmiany

Maria Kukawska, doradca podatkowy w Stone & Feather Tax Advisory, potwierdza, że ustawodawca woli wspierać takie formy zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, które są związane z posiadaniem na własność praw do budynków, gruntów lub udziałów w tych prawach.

- Tego typu obrót prawny jest łatwiej kontrolować, choćby poprzez dostęp organów do aktów notarialnych. Natomiast partycypując w kosztach budowy mieszkania przez TBS, podatnik nie nabywa na własność lokalu mieszkalnego, ma tylko prawo do korzystania z niego (choć to może się zmienić) - zauważa rzecznik.

W jej przekonaniu ustawodawca powinien nadążać za zmianami społecznymi i brać pod uwagę to, że nawet gdy mówimy o innego rodzaju prawach, to efekt, który chcą osiągnąć podatnicy, zmierza do tego samego - chodzi o zaspokojenie własnych celów mieszkaniowych. Tym bardziej że kredyty hipoteczne są drogie i coraz trudniej dostępne - dodaje Maria Kukawska.

Potrzebny najem

Również Beata Hudziak, partner zarządzający w 8Tax Doradztwo Podatkowe Sp. z o.o., popiera postulat RPO, idzie nawet o krok dalej. Skoro celem przepisu jest zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych podatnika, to powinien nim być także najem mieszkania - uważa. Zwraca uwagę na to, że dziś fiskus często zawęża wykładnię obowiązującego przepisu również z innych powodów. Choćby w sprawie małżonków, których łączy wspólnota majątkowa i którzy wspólnie zaciągnęli kredyt mieszkaniowy. Niektóre organy twierdzą, że jeżeli żona spłaci zobowiązanie wobec banku z pieniędzy ze sprzedaży odziedziczonego przez nią mieszkania, to ulgą będzie objęta tylko połowa spłaconej kwoty. Spadek jest bowiem jej majątkiem prywatnym i aby pieniądze z jego sprzedaży były w całości objęte preferencją, musiałyby zostać wniesione do majątku wspólnego.

Należy jednak pamiętać, że nawet jeżeli katalog zostanie rozszerzony, to zwolnieniem będzie objęta tylko kwota wykorzystana na cel mieszkaniowy. A ona w przypadku najmu od TBS lub spółdzielczego prawa lokatorskiego może być znacznie niższa od kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości.

Nawet gdy mówimy o innego rodzaju prawach, to efekt, który chcą osiągnąć podatnicy, zmierza do tego samego

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl