Pracownicy mogą zarobić więcej od zaraz, a pracodawcy na tym nie stracą. I nie trzeba zmieniać przepisów

Badania prowadzone wśród polskich firm pokazują, że blisko 80 proc. polskich firm jest gotowych na podwyższenie pensji swoim pracownikom. Pracodawcy równocześnie sugerują jednak, że powinny odpowiednio zmaleć obciążenia fiskalne (pozapłacowe koszty pensji), a wzrosnąć motywacja i produktywność podwładnych. W ocenie firm dopóki się to nie zmieni, dopóty o wyższe wynagrodzenie netto może być trudno. [infografika]

Eksperci zwracają jednak uwagę, że już obecnie obowiązujące przepisy oferują przynajmniej dwa rozwiązania, które pozwalają zmniejszyć obciążenia fiskalne pensji, a tym samym dają pracownikom możliwość zarobienia więcej "na rękę".

Powiązanie z zyskiem pracodawcy

Jedną z możliwości jest powiązanie dodatkowych składników pensji (dodatkowych profitów) z wynikami finansowymi przedsiębiorstwa. Takim bonusem przyznawanym pracownikom są najczęściej akcje spółki bądź pochodne instrumenty finansowe.

- Mogą z nich skorzystać pracownicy, których wynagrodzenie zależeć będzie głównie od osiągnięcia określonych wskaźników przez firmę - zaznacza Marek Jarocki, dyrektor w dziale doradztwa podatkowego EY.

Na czym polega zysk? Otóż zasadniczo wynagrodzenie za pracę jest rozliczane z fiskusem według skali podatkowej (18 i 32 proc.). Jeśli jednak firma przyzna pracownikom bonus, którego spieniężenie będzie uzależnione od spełnienia z góry ustalonego warunku - instrumentu bazowego, którym może być np. osiągnięcie przez firmę odpowiedniego poziomu rentowności - specjalista dostanie dodatkowe pieniądze od firmy, które nie muszą być traktowane jako przychód ze stosunku pracy czy też z działalności wykonywanej osobiście.

- Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm., dalej: ustawa o PIT) takie przychody pochodzą z kapitałów pieniężnych, a podatek od nich można pobrać według stawki 19 proc. - wyjaśnia ekspert. Podkreśla, że zaletą tego typu wypłat jest to, iż nie trzeba od nich pobierać składek na ubezpieczenia społeczne.

- W takiej sytuacji wzrasta więc wynagrodzenie netto pracownika, a oszczędności, które osiąga firma, można przeznaczyć na nowe miejsca pracy - zauważa Marek Jarocki.

Akceptacja fiskusa

Wynagradzany w powyższy sposób specjalista, zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT, powinien wykazać swój dochód w zeznaniu rocznym PIT-38. Dopuszczalność takiego modelu rozliczenia - o ile zostanie prawidłowo zastosowany - potwierdzają interpretacje wydawane przez organy skarbowe (m.in. dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 11 kwietnia 2016 r., nr IBPB-2-2/4511-107/16/JG czy z 22 marca 2016 r., nr IBPB-2-2/4511-14/16/Zuk).

- Ważne jest, aby intencja stron była precyzyjnie, zgodnie z prawdą, zapisana w odpowiednich regulaminach. Inaczej można się spodziewać zakwestionowania rozliczeń przez fiskusa - podkreśla Michał Grzybowski, partner w dziale doradztwa podatkowego w EY.

Warto przy tym przypomnieć nieprawomocny jeszcze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 352/15, dotyczący członka rady nadzorczej, który miał otrzymywać nieodpłatnie pewną liczbę certyfikatów uczestnictwa w programie motywacyjnym. Przed sądem przyznał jednak, że będzie to element wynagrodzenia z tytułu pełnionej przez niego funkcji. Uważał, że mimo to jest to przychód z kapitałów pieniężnych, który może rozliczyć według stawki 19 proc. i bez składek ZUS. Innego zdania był jednak dyrektor izby skarbowej i sąd. Ich zdaniem źródłem przychodu była działalność wykonywana osobiście, a nie powstałby on, gdyby nie stosunek powołania łączący menedżera i spółkę.

Zdaniem ekspertów warto zwrócić uwagę na ten wyrok i korzystniejszy model stosować tylko wtedy, gdy jest pewność, że wypłacane kwoty nie wynikają z innych tytułów niż kapitały pieniężne. Wypłata musi wynikać ze wzrostu wartości wskaźnika, a nie z wykonywania jakichkolwiek obowiązków. Zanim więc wprowadzi się taki model wynagradzania, warto wystąpić o wydanie w swojej sprawie interpretacji indywidualnej.

Co również istotne, gdy firma wypłaca kwoty zależne od poprawy własnych wskaźników ekonomicznych, może zaliczyć je jako koszty dla własnych celów podatkowych, jeśli bez wątpienia są związane z jej przychodami.

50-proc. koszty uzyskania przychodu

Wypłata bonusów powiązanych z programami motywacyjnymi to niejedyna droga, aby szybko zwiększyć płace netto. Potencjał tkwi także w podwyższeniu do 50 proc. kosztów uzyskania przychodu. Dzięki temu przy obliczaniu daniny na rzecz fiskusa zatrudniony może przynajmniej od części swojego przychodu odjąć aż połowę otrzymanej sumy, która nie będzie podlegać opodatkowaniu. Kogo to dotyczy?

Podwyższone koszty przysługują pracownikom wykonującym pracę twórczą. Chodzi o tworzenie utworów w rozumieniu art. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawach autorskich i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.). Taki utwór powinien mieć indywidualny charakter, być ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Otóż tak rozumianą pracę wykonuje duża część zatrudnionych. Utworem są bowiem nie tylko artykuły dziennikarskie czy książki, ale też np. plany budynku, które tworzy architekt czy program komputerowy napisany przez informatyka. Z preferencji korzystać mogą również naukowcy czy projektanci. Sądy wbrew stanowisku fiskusa przyznają prawo do stosowania preferencyjnych kosztów także np. konserwatorom zabytków.

- Aby móc skorzystać z 50-proc. kosztów, należy część wypłacanego wynagrodzenia, którego mają one dotyczyć, określić w umowie o pracę jako honorarium z tytułu udostępnienia praw autorskich do tworzonych utworów. W ten sposób pracownicy uzyskają wyższe wynagrodzenie netto przy niezmienionym budżecie płac, a koszty ponoszone przez firmę z tytułu wynagrodzeń zmaleją - przekonuje Jarocki.

Uwaga na szczegóły

Przy stosowaniu 50-proc. kosztów uzyskania przychodu należy zachować czujność w kilku kwestiach. Po pierwsze istotne są postanowienia umowne. W umowie o pracę należy określić wynagrodzenie za czynności nietwórcze (bez podwyższonych kosztów) oraz te podlegające preferencji. Potwierdza to interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 25 lutego 2016 r., nr IBPB-2-1/4511-577/15/AD. Z pytaniem do niego wystąpił zatrudniony na etacie asystent projektanta otrzymujący wynagrodzenie w stałej wysokości. Rejestrował, ile czasu przeznacza na wykonywanie projektów technicznych, a ile na inne czynności. Obliczając zaliczki na podatek dochodowy od jego wynagrodzenia, pracodawca uwzględniał wprawdzie podwyższone koszty podatkowe, ale projektant uważał, że ma prawo zastosować 50-proc. koszty w rozliczeniu rocznym. Wystarczy tylko dokładnie ustalić, jaka część wynagrodzenia dotyczy pracy twórczej. To natomiast jest możliwe na podstawie prowadzonego rejestru czasu pracy. Fiskus uznał jednak inaczej. Wyjaśnił, że jeżeli na podstawie jednej umowy o pracę wykonywane są zarówno czynności chronione prawem autorskim, jak i inne, to powinien z niej wynikać podział wynagrodzenia. Tylko takie rozróżnienie w umowie, jak również dokumentowanie prac, daje podstawę do 50-proc. kosztów - stwierdził organ. Warto jednak zwrócić uwagę, że ten sam dyrektor katowickiej izby w innej interpretacji - z 7 października 2015 r., nr IBPB-2-2/4511-496/15/MM - stwierdził, iż podatnik ma prawo do 50-proc. kosztów, jeżeli na podstawie prowadzonych systemów ewidencyjnych można ustalić, jaka część wynagrodzenia dotyczy działalności twórczej. Potwierdził też, że jeżeli płatnik mimo obowiązku nie uwzględnił podwyższonych kosztów, to pracownik może je sam odliczyć w rocznym zeznaniu.

@RY1@i02/2016/091/i02.2016.091.217000800.802.jpg@RY2@

Podatkowe koszty wynagrodzeń. Jak podwyższyć pensję

Mariusz Szulc

mariusz.szulc@infor.pl