Z wyceną kontraktów budowlanych mogą być problemy

Wycena kontraktów budowlanych zdenominowanych w walutach obcych budzi wiele wątpliwości ze względu na brak jednoznacznych przepisów oraz istnienie standardów rachunkowości, które niejako przeczą sobie nawzajem. Dyskusję na ten temat potęguje fakt, że duża część kontraktów infrastrukturalnych, które finansowane są ze środków UE, podpisywana jest właśnie w euro, którego rozchwiany kurs przysparza dodatkowych kłopotów.

Maciej Krasoń, starszy menedżer w zespole ds. nieruchomości Deloitte, wskazuje, że rozliczanie kontraktów budowlanych zdenominowanych w walucie nie powinno różnić się od rozliczania innych transakcji w walucie obcej. Do wyceny takiego kontraktu należy zastosować generalne zasady wyceny aktywów, pasywów i operacji gospodarczych wyrażonych w walutach obcych. Zarówno art. 30 ustawy o rachunkowości, jak i punkty 21 i 23 Międzynarodowego Standardu Rachunkowości 21 nakazują wycenę operacji gospodarczych (transakcji) po kursie z dnia transakcji. Z kolei wycenę aktywów i pasywów wyrażonych w walucie obcej będących pozycjami pieniężnymi - po kursie zamknięcia (kursie bilansowym).

Na początek należy jednak ustalić prawidłową kwotę przychodu w walucie obcej (np. euro).

- Trzeba go rozpoznać w danym okresie i odpowiednio przeliczyć na polską walutę - twierdzi ekspert. Dodaje, że art. 34a ustawy o rachunkowości oraz punkty 22 i 25 MSR11 nakazują rozpoznanie zarówno kosztów, jak i przychodów z umowy budowlanej odpowiednio do stopnia zaawansowania realizacji umowy, a więc wykonania robót.

Warto więc przeanalizować przypadek kontraktu budowlanego (patrz przykład w ramce) o wartości 100 mln euro, który zaawansowany jest w 20 proc. Do dnia bilansowego zafakturowano odpowiednio 15 mln euro (kolumna I) lub 25 mln euro (kolumna II) po kursie euro 3,5 zł. Z kolei na dzień bilansowy kurs euro wynosi 4.

Maciej Krasoń wyjaśnia, że nie można przeliczyć kwoty całego kontraktu na polską walutę, a następnie ustalić odpowiednią wartość w odniesieniu do stopnia zaawansowania. Jest to bowiem sprzeczne z przedstawionymi zasadami dotyczącymi wyceny aktywów i pasywów wyrażonych w walutach obcych. Wynika to z faktu, że kurs przyjęty do ich wyceny różniłby się wtedy od kursu zamknięcia. W przykładzie otrzymalibyśmy wtedy łączną wartość kontraktu 392,5 mln zł (15 x 3,5 + 85 x 4,0) i kwotę przychodów do rozpoznania zgodnie ze stopniem zaawansowania 78,5 mln zł. Po odjęciu przychodów już zafakturowanych 52,5 mln zł nasza korekta wyniosłaby 26 mln zł, co dzieląc przez kwotę 5 mln euro, daje nam kurs zł/euro aż 5,2.

Z kolei Wojciech Kłys, menedżer w zespole ds. nieruchomości Deloitte, odnosi się do przypadku, gdy istnieje prawdopodobieństwo, że łączne koszty umowy przekroczą łączne przychody z tytułu umowy. Należy wtedy bezzwłocznie ująć przewidywaną stratę jako koszt. Konieczne jest więc wtedy oszacowanie przewidywanych przychodów z całego kontraktu w złotych. Wtedy należy przeliczyć przychody jeszcze niezafakturowane po kursie zamknięcia. Korzystając z założeń przykładu, otrzymalibyśmy kwotę 392,5 mln zł, którą należy odjąć od przewidywanych kosztów kontraktu i różnicę rozpoznać jako stratę.

Ekspert zwraca również uwagę na Krajowy Standard Rachunkowości nr 3 Niezakończone usługi budowlane. Nakazuje on przeliczanie na polską walutę niezafakturowanych oczekiwanych przepływów pieniężnych z umowy, stosując do tego terminowe kursy wymiany walut na dzień oczekiwanych przepływów, a następnie oszacowanie przychodu na dzień bilansowy, stosując metodę stopnia zaawansowania (par. V.7).

Według Wojciecha Kłysa jest to odmienne stanowisko, które powoduje konieczność stosowania często kilkunastu różnych kursów do przeliczenia jednej umowy. Obecnie trwają prace Komitetu Standardów Rachunkowości zmierzające do aktualizacji oraz ujednolicenia istniejących standardów. Należy mieć nadzieję, że powyższe rozbieżności w stosunku do innych standardów rachunkowości znikną. Praktyka pokazuje natomiast, że niezmiernie rzadko spotyka się firmy, które stosują postanowienia KRS nr 3 w tym zakresie.