Spadek wartości majątku trzeba zaewidencjonować

Kryzys finansowy sprawił, że niektóre składniki aktywów spółek znacznie straciły na wartości. Dotyczy to m.in. nieruchomości czy materiałów. Warto więc pamiętać, że prawo bilansowe wymaga, aby co najmniej raz w roku dla celów sprawozdania finansowego zweryfikować, czy nie nastąpiło właśnie takie zdarzenie. Ewentualny spadek wartości należy ująć w księgach rachunkowych. Ponieważ sytuacja finansowa wielu spółek ostatnio znacznie się pogorszyła, może zdarzyć się, że będą one odsuwać konieczność przeprowadzenia testu na trwałą utratę wartości składników majątku. Związane jest to z faktem, że odpisy aktualizujące wartość obciążają wynik finansowy. Trzeba jednak pamiętać, że brak ujęcia tego typu odpisów jest naruszeniem ustawy o rachunkowości. Powinny o tym pamiętać szczególnie organy nadzorcze spółek. Nowelizacja ustawy o rachunkowości z 18 marca 2008 r. wprowadziła ich odpowiedzialność za rachunkowość po raz pierwszy za sprawozdania tworzone właśnie za 2008 rok.

Identyfikacja wartości

W trudnej sytuacji mogą być m.in. firmy deweloperskie, które kupowały grunty przed załamaniem rynku. Wówczas ceny osiągały bardzo wysokie wartości. Spółki płaciły wielomilionowe kwoty, ponieważ w perspektywie miały zyski z budowy dużych osiedli mieszkaniowych. Na dzień bilansowy może się jednak okazać, że deweloper wycofał się z planu budowy, a gruntu nie można odsprzedać. W takiej sytuacji konieczne jest utworzenie odpisu aktualizującego.

Aby prawidłowo ustalić wartość wszystkich środków trwałych w sprawozdaniu finansowym, należy przeanalizować, czy istnieją przesłanki wskazujące na trwałą utratę ich wartości. Według art. 28 ust. 7 ustawy o rachunkowości z takim zdarzeniem mamy do czynienia wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych.

W przypadku wspomnianego dewelopera możemy śmiało stwierdzić, że zakupiony grunt nie przyniesie mu przewidywanych korzyści ekonomicznych.

Przyczyną przeprowadzenia procedury aktualizacji wyceny może być również sytuacja, w której spółka zamierza zaniechać lub restrukturyzować działalność, do której są wykorzystywane określone składniki majątku.

Ewidencja księgowa

Do ksiąg rachunkowych odpisy aktualizujące dotyczące środków trwałych wprowadza się w zależności od tego, czy wcześniej, na mocy odrębnych przepisów, ich wartość była aktualizowana. Jeżeli takie zdarzenie miało miejsce i został utworzony kapitał z aktualizacji wyceny, ewidencja będzie wyglądała w następujący sposób:

trwała utrata wartości do wysokości utworzonego kapitału: strona Wn konta 803 - Kapitał z aktualizacji wyceny, strona Ma konta 050 - Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych,

pozostała kwota odpisu: strona Wn konta 766 - Pozostałe koszty operacyjne, strona Ma konta 050 - Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych.

Wartość odpisów aktualizacyjnych (zaewidencjonowana jako pozostały koszt operacyjny) zarówno tych dotyczących trwałej utraty wartości środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, zapasów rzeczowych składników obrotowych, jak i należności jest wykazywana w porównawczym rachunku zysków i strat w pozycji E. II. Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych.

Dokonywanie odpisów

Warto zwrócić w tym kontekście uwagę również na nowelizację ustawy o rachunkowości z marca 2008 r., która wprowadziła zmiany w zakresie odpisów aktualizujących rzeczowe składniki aktywów obrotowych. Od 1 stycznia 2009 r. wszystkie takie odpisy zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych. Należy jednak pamiętać, że nowy przepis ma zastosowanie po raz pierwszy do sprawozdań finansowych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2009 roku. Tak więc do sprawozdań finansowych za 2008 rok stosowany jest przepis przed zmianą. Pozwala on, aby tego typu odpisy były odnoszone do pozostałych kosztów operacyjnych, kosztów wytworzenia sprzedanych produktów lub kosztów sprzedaży, w zależności od przyjętych przez jednostkę metod wyceny oraz rodzaju aktywów, których wartość korygowały.

Zarówno przed, jak i po nowelizacji przecena tych składników majątku musi być dokonywana w związku z utratą ich wartości użytkowej lub handlowej. Każdy odpis może natomiast podlegać odwróceniu. Choć nie wynika to wprost z przepisów ustawy, odwrócenie odpisu należy ująć w księgach rachunkowych jako pozostałe przychody operacyjne.