W sprawozdaniu nie można zawyżać przychodu

W tworzonym na koniec roku sprawozdaniu finansowym spółki powinny pamiętać o odpowiednim ujęciu przychodów i kosztów. Oznacza to, że dla celów rachunkowych powinny one zostać przyporządkowane do okresów, których dotyczą. W praktyce może się zdarzać, że przychody ujmowane są we wcześniejszym okresie. Może to prowadzić do zawyżenia wyniku finansowego, który podlega podziałowi.

Radosław Świderski, biegły rewident, dyrektor MAC Auditor, wyjaśnia, że warunkiem uznania przychodu ze sprzedaży dóbr jest wydanie towaru lub wyrobu nabywcy. W tym momencie następuje zazwyczaj ustanie kontroli sprzedającego nad rzeczą oraz przekazanie nabywcy znaczącego ryzyka i korzyści związanych z własnością rzeczy.

- Aby poprawić wynik, spółki często dokonują sprzedaży w ostatnim kwartale roku z opcją odkupu w ciągu pierwszych miesięcy następnego roku lub na korzystnych dla nabywcy warunkach, np. wysokich rabatach, długich terminach płatności - twierdzi nasz rozmówca. Wyjaśnia, że taki sposób kreowania wyniku potwierdzają niskie przychody ze sprzedaży w I kwartale roku następnego oraz zwroty sprzedanych produktów i korekty faktur sprzedaży.

Radosław Świderski wskazuje również na sytuację, w której moment przekazania ryzyka i korzyści związanych ze sprzedawaną rzeczą nie pokrywa się z momentem przekazania prawa własności do niej. Według eksperta przykładem takiej sytuacji jest transakcja obejmująca dostarczenie rzeczy i jej instalację. Jeśli z umowy wynika, że dobra uznaje się za dostarczone pod warunkiem ich zainstalowania, a instalacja stanowi istotną część umowy, to przychód można uznać dopiero w momencie zakończenia instalacji. Zdarzają się w praktyce przypadki zaliczenia do okresu sprawozdawczego przychodów ze sprzedaży bez względu na to, czy instalacja nastąpiła, czy nie.

Z kolei Szczepan Borowski, biegły rewident z MAC Auditor, jako problematyczny przypadek podaje usługi realizowane w ramach umowy, której moment rozpoczęcia i zakończenia przypadają w różnych okresach sprawozdawczych (kontrakty długoterminowe). Poważnym błędem przy umowie ryczałtowej jest uznanie przychodu w momencie i na kwotę odpowiadającą wystawionej fakturze. Za przykład kontraktów długoterminowych mogą służyć usługi budowlano-montażowe, wdrożeniowe (informatyczne, sys-temów zarządzania), usługi szkolnictwa czy długookresowe dzierżawy. Przynajmniej na jeden dzień bilansowy kontrakt długoterminowy jest w toku realizacji i przychód powinien zostać uznany bez względu na stan rozrachunków i płatności z nabywcą.

- Ustawa o rachunkowości przewiduje dwie metody ustalania przychodów i kosztów z kontraktów długoterminowych - twierdzi nasz rozmówca.

Dodaje, że wybór jednej z nich jest uzależniony od istnienia lub braku możliwości wiarygodnego szacunku stopnia zaawansowania prac związanych z realizacją usługi. Pomiar wielkości przychodów przypadających na kończący się okres stwarza pokusę kreowania wyniku. Nieprawidłowe ustalenie stopnia zaawansowania prac powoduje zarachowanie zbyt wysokich przychodów do okresu sprawozdawczego. Często również przewidywane straty na kontrakcie nie są ujmowane odpowiednio szybko, tj. w okresie, w którym stwierdzone zostanie ich wystąpienie.

Jak wyjaśnia Szczepan Borowski, istotnym obszarem możliwości kreowania wyniku finansowego w jednostkach są coraz powszechniej wykorzystywane w rachunkowości szacunki. Przykładami takich działań może być zaniżanie wartości rezerw czy odpisów aktualizujących wartość aktywów (np. zapasów czy należności) lub wręcz ich rozwiązywanie, co powoduje ujęcie zbyt niskich pozostałych kosztów operacyjnych lub ujęcie pozostałych przychodów operacyjnych.

- Podobne problemy związane są z instrumentami finansowymi. W szczególności dotyczy to wyceny w wartości godziwej, która nie jest ustalana na podstawie cen rynkowych, lecz z wykorzystaniem alternatywnych metod wyceny - uważa biegły rewident z MAC Auditor.

Problem dotyczy też obszaru ustalania wartości odpisów aktualizujących wartość udziałów i akcji spółek nienotowanych na aktywnych rynkach wycenianych w cenie nabycia. Wszystkie te sytuacje cechuje duża zależność uzyskiwanych wyników wyceny od subiektywnych założeń przyjętych przez zarządzających. Informacje prezentowane w sprawozdaniach finansowych, w szczególności sporządzanych zgodnie z ustawą o rachunkowości, często nie pozwalają użytkownikowi w pełni ocenić prawidłowości założeń będących podstawą szacunków.