Przedsiębiorca, który na skutek powodzi poniósł straty, może je rozliczyć w kosztach podatkowych

Przedsiębiorcy, którzy w wyniku zdarzeń losowych, np. zalania przez powódź, osunięcia się budynków czy zawaleń, stracili część sprzętu czy wyposażenia, powinni postarać się dokładnie rozliczyć te straty od strony podatkowej. Prawidłowe zaewidencjonowanie poniesionych strat czy uszkodzeń w majątku firmowym oraz środkach obrotowych, które są niezawinione przez podatnika, pozwoli pomniejszyć ostateczny dochód do opodatkowania. Dotyczy to zarówno drobnych przedsiębiorców będących podatnikami podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), jak i podatników opłacających podatek dochodowych o osób prawnych (CIT).

Przez stratę należy rozumieć jakikolwiek ubytek, poniesioną szkodę lub fizyczną utratę. Stratą jest więc zniszczenie lub utracenie towarów albo maszyn w wyniku powodzi lub też pożaru czy kradzieży. Istotne jest to, że strata powinna być następstwem zdarzeń losowych i nie wynika z celowego działania podatnika.

Zasadą w rozliczeniu strat w środkach trwałych jest to, że wartość tych zniszczonych środków trwałych na skutek zdarzeń niezależnych od podatnika może zostać zaliczona przez przedsiębiorców do kosztów podatkowych po odjęciu ich dotychczasowej amortyzacji. Dotyczy to sprzętu, wyposażenia czy maszyn oraz środków transportowych, które podatnik ujął w ewidencji środków trwałych, a które na skutek powodzi utraciły swoje wartości ekonomiczne.

Przepisy określają również, że do kosztów podatkowych zaliczyć można straty powstałe w wyniku likwidacji nie w pełni umorzonych środków trwałych, jeśli likwidacja ta nie jest wynikiem zmiany działalności gospodarczej.

W przypadku zniszczeń czy ubytków w środkach obrotowych ich wartość w całości będzie stanowić koszt uzyskania przychodu podatnika. Straty w środkach obrotowych nie są w żadnej części pokrywane odpisami amortyzacyjnymi, bowiem od środków obrotowych nie dokonuje się odpisów, zatem poniesione (rzeczywiste) straty w środkach obrotowych (według ceny nabycia) w ramach prowadzonej działalności gospodarczej mogą być kwalifikowane do kosztów uzyskania przychodów.

Za środki obrotowe rozumieć należy materiały nabyte w celu zużycia na własne potrzeby, wytworzone lub przetworzone przez jednostkę produkty gotowe (wyroby i usługi) zdatne do sprzedaży lub w toku produkcji, półprodukty oraz towary nabyte w celu odprzedaży w stanie nieprzetworzonym. Taka definicja aktywów obrotowych przyjęta została w ustawie o rachunkowości.

Za koszt mogą być uznane także wydatki poniesione na likwidację towarów, które jeszcze nie zostały fizycznie zniszczone na skutek powodzi, ale utraciły już jakąkolwiek wartość gospodarczą.

Aby jednak rozliczone straty nie były kwestionowane przez urzędy skarbowe, przedsiębiorcy powinni pamiętać o ich prawidłowej dokumentacji. Zgodnie z przepisami i praktyką organów podatkowych to na podatniku spoczywa obowiązek wykazania straty oraz jej rozmiaru. W przypadku strat, które są skutkiem zdarzeń losowych, będą to np. protokoły straży pożarnej, policji czy dokumenty z instytucji ubezpieczeniowej, czy też protokół oddania sprzętu na złomowisko. Dokumenty te powinny zawierać informacje o zdarzeniu powodującym stratę, spis rzeczy, których ona dotyczy, a także wielkość uszczerbku.

Sporządzony przez podatnika protokół strat powinien spełniać wymogi określone w rozporządzeniu w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (określenie wystawcy, datę wystawienia dowodu, przedmiot zdarzenia gospodarczego i jego wartość oraz ilościowe określenie, oznaczenie numerem umożliwiającym powiązanie dowodu z zapisem w księdze).

W sytuacji strat spowodowanych zalaniem, przed ostatecznym oszacowaniem strat firmy będą musiały w wielu przypadkach odtworzyć dokumentację podatkową dotyczącą nabytych towarów czy wniesionego wyposażenia do firmy, w tym występować do swoich kontrahentów o duplikaty faktur.

Przedsiębiorcy powinni jednak pamiętać, że otrzymane od ubezpieczyciela odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie są zwolnione od podatku. Będą one zwiększać przychód przedsiębiorcy i będą opodatkowane podatkiem dochodowym.

Kosztem uzyskania przychodów mogą być tylko straty w majątku firmowym oraz towarach handlowych, w tej części, w której zostały uznane za niezawinione, i których okoliczności powstania oraz przyczyny zostały wyczerpująco udokumentowane. Nie stanowią kosztu straty będące wynikiem braku staranności albo nieracjonalnego działania przedsiębiorcy

W przypadku zniszczenia towarów handlowych, które przedsiębiorca zaliczył wcześniej do kosztów uzyskania przychodów (nabycie towarów zostało dokonane z zamiarem wykorzystania ich do działalności opodatkowanej), należy pomniejszyć koszty ich zakupu w kolumnie 10 podatkowej księgi przychodów i rozchodów o wielkość straty i jednocześnie wpisać tę kwotę do kolumny 14 księgi.

Przedsiębiorca, który w wyniku zalania magazynu zamierza sprzedać część posiadanych towarów handlowych, które nie uległy całkowitemu zniszczeniu, za 20 proc. ich wartości, wykaże przychód z tytułu sprzedaży tych towarów w kolumnie 7 podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Przedsiębiorca nie przenosi jednak kosztu nabycia tych towarów z kolumny 10 do kolumny 14 księgi (strata finansowa wynikająca z ceny zakupu i sprzedaży tych towarów jest już uwzględniona w zestawieniu przychodów i kosztów).

W przypadku otrzymania odszkodowania jego wartość powinna zostać wpisana w kolumnie 8 podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych odszkodowanie za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą jest tzw. pozostałym przychodem z działalności. Przychód z tego tytułu powstaje w momencie, gdy podatnik odszkodowanie faktycznie otrzymał, a nie w momencie, gdy stało się należne.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 14 ust. 2 pkt 14; art. 21 ust. 1 pkt 26a; art. 23 ust. 1 pkt 5, 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 16 ust. 1 pkt 5, 6 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 3 ust. 1 pkt 15, 16, 18, 19 ustawy z 29 września 1994 r. rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152 poz. 1223 z późn. zm.).

Par. 3 pkt 1; par. 12 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia ministra finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. z 2003 r. nr 152 poz. 1475 z późn. zm.).