Niełatwo ująć utratę wartości majątku

Tworząc sprawozdanie finansowe, trzeba sprawdzić, czy wartość posiadanego majątku nie uległa obniżeniu i nie trzeba ująć odpisów z tytułu trwałej utraty wartości. Wymagają tego przepisy ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.) dotyczące wyceny bilansowej. Przykładowo w przypadku środków trwałych należy zbadać, czy istnieje duże prawdopodobieństwo, że nie przyniosą w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Powodem może być wycofanie ich z używania

Pomocą w pracach może być krajowy standard rachunkowości nr 4 - Utrata wartości aktywów (Dz.Urz. Min. Fin. z 23 kwietnia 2012 r. w poz. 15).

W danym roku wyniki spółki uległy pogorszeniu w związku ze sprzedażą części asortymentu z ujemną marżą. Przyczyną tego był postęp technologiczny, jaki nastąpił w odniesieniu do tej grupy asortymentu. Przestawienie maszyn i urządzeń wykorzystywanych do produkcji nierentownych wyrobów na inny asortyment jest skomplikowane i bardzo kosztowne. Mając to na uwadze, spółka dokonała szczegółowej analizy wyceny nierentownych produktów pod kątem sprawdzenia, czy nie są wycenione powyżej cen sprzedaży netto uznając, że odpis na zapasy doprowadzający ich wartość bilansową do możliwej do zrealizowania wartości handlowej w odpowiedni i kompletny sposób uwzględni sytuację faktyczną spółki.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/210/i02.2012.210.00800020h.101.jpg@RY2@

Mirosława Cienkowska, biegły rewident, prezes zarządu PKF Centrum Rachunkowość

W zaistniałej sytuacji spółka powinna rozważyć, oprócz utworzenia odpisu aktualizującego zapasy, także konieczność utworzenia odpisu z tytułu trwałej utraty wartości aktywów trwałych, tj. maszyn i urządzeń wykorzystywanych do produkcji nierentownych produktów. Wynika to z treści KSR nr 4 Utrata wartości aktywów (a także MSR 36 Utrata wartości aktywów). Produkcja wyrobów z ujemną marżą jest przesłanką utraty wartości aktywów i należy w takiej sytuacji przeanalizować konieczność utworzenia odpisu na maszyny i urządzenia zgodnie ze wskazówkami opisanymi w krajowym i międzynarodowym standardzie. O utracie wartości maszyny mówimy w sytuacji, gdy jej bieżąca wartość bilansowa jest wyższa niż spodziewane przez jednostkę korzyści ekonomiczne możliwe do osiągnięcia z tytułu kontrolowania (posiadania) tej maszyny. Generalnie istnieją dwa możliwe sposoby realizacji korzyści ekonomicznych wynikających z posiadanej maszyny: jej sprzedaż lub dalsze wykorzystanie gospodarcze (np. użytkowanie), tj. wykorzystanie przy generowaniu przychodów ze sprzedaży produktów. Dalsze użytkowanie w opisanych okolicznościach może spowodować ujemne przepływy netto lub co najmniej ograniczenie spodziewanych korzyści ekonomicznych jednostki z tytułu posiadania maszyny. W tej sytuacji zatem jednostka powinna dokonać strategicznej analizy co do dalszego używania maszyn i wyliczyć ich tzw. wartość odzyskiwalną. Wartością odzyskiwalną jest kwota wyższa z dwóch: wartość godziwa pomniejszona o koszty doprowadzenia do sprzedaży (tzw. wartość handlowa, możliwa do zrealizowania przy sprzedaży maszyny) lub wartość użytkowa. Ustalenie tej drugiej polega na wyliczeniu bieżącej szacunkowej wartości przyszłych przepływów pieniężnych, których uzyskania można oczekiwać w związku z dalszym użytkowaniem maszyny. Sprowadzi się to do przygotowania kilkuletniego budżetu sprzedaży produkowanych na maszynie produktów oraz wszelkich związanych z tą produkcją kosztów oraz ustalenia przepływów netto dla każdego roku prognozy. Ustalone przepływy należy następnie zdyskontować do dnia przeprowadzania analizy. W wyniku dokonanej analizy jednostka powinna skorygować wartość bilansową maszyn i urządzeń do wartości handlowej lub wartości użytkowej, w zależności od tego która z nich jest wyższa (a zatem bardziej uzasadniona biznesowo).

Analiza trwałej utraty wartości maszyn powinna nastąpić niezależnie od analizy wyceny zapasów, które sprzedawane są z ujemną marżą. Spółka ma bowiem obowiązek przynajmniej na dzień bilansowy zweryfikować wycenę każdego posiadanego aktywa. Pominięcie aktualizacji wartości spowodowałoby m.in. zawyżenie wartości aktywów w bilansie.

W połowie roku obrotowego, w wyniku połączenia 4 spółek o różnym profilu działalności, w księgach spółki, w której połączenie zostało rozliczone, powstała wartość firmy (goodwill). Spółka prowadzi księgi zgodnie z MSSF, a wartość firmy została zaprezentowana w pozycji "Wartości niematerialne". Na moment ujęcia wartości firmy w księgach spółki nie została dokonana jej alokacja pomiędzy ośrodki wypracowujące środki pieniężne (ośrodki). Na koniec kolejnego roku obrotowego spółka nie przeprowadziła testu na utratę wartości goodwill, argumentując to dodatnim zyskiem netto wypracowanym przez spółkę.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/210/i02.2012.210.00800020h.102.jpg@RY2@

Mariusz Kuciński biegły rewident, prezes PKF Audyt

Postępowanie spółki jest błędne, ponieważ zgodnie z MSR 36, aby przeprowadzić test na utratę wartości goodwill, konieczne jest przypisanie wartości firmy do poszczególnych ośrodków lub zespołów ośrodków wypracowujących środki pieniężne, które zgodnie z oczekiwaniami mają odnieść korzyści z tytułu synergii uzyskanej w wyniku połączenia, bez względu na to, czy zostały do nich przypisane także inne składniki aktywów lub zobowiązań przejmowanych jednostek. W przypadku naszego połączenia, łączące się jednostki miały różne profile działalności. Spółka powinna więc rozpoznać więcej niż jeden ośrodek wypracowujący środki pieniężne. W praktyce ekonomiczna treść poszczególnych kwot, na które wartość firmy powinna zostać rozbita, jest w rozumieniu MSR 36.81 taka, że każda wyodrębniona i ulokowana do poszczególnych ośrodków wypracowujących środki pieniężne kwota goodwill stanowi składnik aktywów reprezentujący przyszłe korzyści ekonomiczne, których uzyskanie jest oczekiwane z tytułu innych aktywów, nabytych w wyniku połączenia.

Zgodnie z MSR spółka powinna przeprowadzać coroczny test na utratę wartości ośrodków wypracowujących środki pieniężne. Test ten nie musi być przeprowadzany na koniec roku obrotowego - w takim jednak przypadku ważne jest, aby test ten był przeprowadzany co roku w tym samym terminie. W przypadku gdy wartość odzyskiwalna ośrodka jest niższa od jego wartości bilansowej, spółka powinna obniżyć wartość aktywów przypisanych do testowanego ośrodka. Zgodnie z MSR w pierwszej kolejności należy pomniejszyć wartość firmy, a jeśli po spisaniu całej wartości firmy cała utrata wartości nie zostanie alokowana do testowanego ośrodka, to wtedy pozostałą część utraty wartości należy alokować proporcjonalnie do pozostałych składników aktywów wchodzących w skład testowanego ośrodka. W omawianym przypadku trzeba przeprowadzić test w podziale na poszczególne segmenty. Cały biznes łącznie może "bronić" się przed koniecznością dokonania odpisu, bo 3 segmenty są bardzo rentowne, natomiast jeden najmniej rentowny segment już "nie zda" testu i konieczny będzie odpis aktualizujący. Zwracamy również uwagę na to, że wartość odzyskiwana ośrodka wypracowującego zyski jest wartością wyższą spośród wartości godziwej pomniejszonej o koszty sprzedaży i jego wartości użytkowej. W praktyce oznacza to, że dla potrzeb testowania wartości firmy stosuje się metody dochodowe oparte na prognozach biznesu.

Spółka z branży deweloperskiej, prowadząca księgi zgodnie z MSSF, zakupiła grunt, na którym rozpoczęła budowę biurowca z przeznaczeniem na wynajem. Spółka zakwalifikowała nieruchomość do nieruchomości inwestycyjnych i przyjęła w polityce rachunkowości model wyceny do wartości godziwej. Nieruchomość została wprowadzona do ksiąg w momencie zakupu i rozpoczęcia prac budowalnych i od tamtej pory jej wartość nie była aktualizowana. W trakcie trwania budowy ceny nieruchomości na rynku,w transakcjach kupna/sprzedaży, wyraźnie spadły. Spółka zdecydowała, iż spadek cen nieruchomości na rynku nie jest wystarczającą przesłanką, aby rozpoznać odpis aktualizujący na posiadaną nieruchomość, z tytułu utraty wartości, ponieważ wartość wprowadzona do ksiąg została określona na podstawie wyceny bazującej na zdyskontowanych przyszłych przepływach pieniężnych (DCF - discounted cash flows) określonych na podstawie szacowanych cen wynajmu.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/210/i02.2012.210.00800020h.103.jpg@RY2@

Marcin Grzywacz biegły rewident, członek zarządu PKF Audyt

Postępowanie spółki jest błędne, ponieważ zgodnie z wymogami MSR 40 - Nieruchomości inwestycyjne, wartość godziwa nie jest tym samym, co wartość użytkowa zdefiniowana w MSR 36 - Utrata wartości aktywów. Według MSR 40.49 wartość godziwa odzwierciedla stan wiedzy i szacunki dobrze poinformowanych, zainteresowanych kupujących i sprzedających. Natomiast wartość użytkowa odzwierciedla szacunki danej jednostki, w tym skutki czynników, które mogą być specyficzne tylko dla danej jednostki i mogą nie mieć żadnego znaczenia dla innych jednostek.

W przypadku spółki decyzja o wyborze w polityce rachunkowości modelu wyceny do wartości godziwej powoduje, że spółka nie stosuje w tym zakresie MSR 36. Zmiana wartości godziwej, w tym jej spadek, ma charakter zmiany stanu wiedzy i szacunku na konkretny moment, a nie oznacza utraty wartości w rozumieniu MSR 36.

Niemniej jednak wyraźna zmiana cen nieruchomości na rynku może być indykatorem, iż rozpoznana w księgach wartość powinna zostać zaktualizowana. W naszym przypadku jest to związane z tym, że wyraźny spadek cen nieruchomości pośrednio może wpłynąć na wysokość umownych czynszów najmu, które będą w przyszłości ustalone z najemcami. MSR 40 nie definiuje, z jaką częstotliwością spółki powinny aktualizować wartość godziwą. W tym zakresie można posiłkować się MSR 16 - Rzeczowe aktywa trwałe, zgodnie z którym częstotliwość dokonywania przeszacowań zależy od zmian wartości godziwej przeszacowywanych pozycji oraz, iż jeżeli wartość godziwa przeszacowywanego składnika aktywów różni się w sposób istotny od jego wartości bilansowej, wymagane jest dokonanie kolejnego przeszacowania. Ponadto MSR 16 stwierdza, że przeszacowania można dokonać nie tylko co roku, ale co trzy lub pięć lat. W naszym przypadku występują wyraźne przesłanki mogące świadczyć o tym, że niezależne od nas rynkowe zjawiska spowodowały, że założenia do wyceny w obszarze dotyczącym przyszłych przychodów z czynszów powinny zostać zweryfikowane, ponieważ w świetle aktualnych warunków rynkowych dobrze poinformowane strony zainteresowane zawarciem hipotetycznej transakcji wynajmu biura w budowanym biurowcu ustaliłyby stawkę najmu na poziomie niższym niż to było oryginalnie szacowane. Tym samym jako minimum spółka powinna dokonać aktualizacji modelu wyceny i jeśli okaże się, że nowo wyliczona wartość godziwa różni się w sposób istotny od jego wartości bilansowej (poprzedniej wyceny), należy ująć przeszacowanie danego aktywa w księgach. Dodatkowo omawiana nieruchomość inwestycyjna na etapie budowy, w momencie wyceny do wartości godziwej wyceniana jest jako różnica pomiędzy sumą zdyskontowanych przyszłych przepływów pieniężnych a wartością nakładów koniecznych do poniesienia na dzień wyceny, aby doprowadzić inwestycję do końca. Tym samym wartość godziwa omawianej nieruchomości może zmieniać się istotnie i samo kontynuowanie procesu inwestycji jest kolejną przesłanką, która może świadczyć o tym, iż wartość omawianej nieruchomości uległa istotnej zmianie.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl