Jakie koszty podatkowe rozlicza firma będąca centrum badawczo-rozwojowym

doradca podatkowy w DLA Piper Wiater

@RY1@i02/2010/061/i02.2010.061.086.012a.001.jpg@RY2@

Bartosz Matusik, doradca podatkowy w DLA Piper Wiater

Możliwość i warunki uzyskania statusu centrum badawczo-rozwojowego reguluje ustawa z 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej. Taki status może uzyskać, na wniosek złożony do ministra gospodarki, przedsiębiorca prowadzący badania lub prace rozwojowe, który spełnia określone warunki. Po pierwsze, wykazał w zbadanym oraz zatwierdzonym sprawozdaniu finansowym za poprzedni rok obrotowy przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych w kwocie wynoszącej co najmniej 1,2 mln euro (próg przychodów, powyżej którego spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie muszą prowadzić księgi rachunkowe). Po drugie, jego przychody netto ze sprzedaży własnych usług badawczo-rozwojowych lub praw własności przemysłowej, według sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy, stanowią co najmniej 20 proc. przychodów. Po trzecie, przedsiębiorca nie ma zaległości podatkowych ani wobec ZUS.

Posiadanie statusu centrum badawczo-rozwojowego oznacza zwolnienie przedsiębiorcy z podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego. Zwolnienia te można stosować na zasadach przewidzianych dla pomocy de minimis.

Ponadto centrum badawczo-rozwojowe może tworzyć tzw. fundusz innowacyjności na pokrycie kosztów prowadzenia badań i prac rozwojowych oraz kosztów związanych z uzyskaniem patentu na wynalazek. Rodzaje kosztów, które mogą być pokrywane z funduszu innowacyjności oraz warunki ich wykorzystania, szczegółowo określa rozporządzenie ministra gospodarki z 26 sierpnia 2009 r. w sprawie funduszu innowacyjności. Wysokość odpisów na fundusz nie może przekroczyć 20 proc. wartości przychodów uzyskanych w danym miesiącu. Środki pieniężne odpowiadające wysokości odpisu powinny być przelane na wydzielony rachunek bankowy w terminie do 15 dnia kolejnego miesiąca.

Odpisy na fundusz innowacyjności stanowią koszty uzyskania przychodów. Jest to podstawowa korzyść wynikająca ze statusu centrum badawczo-rozwojowego.

Środki funduszu innowacyjności zalicza się do przychodów z działalności w trzech przypadkach. Po pierwsze, jeżeli nie zostały one wykorzystane w wymaganym terminie. Po drugie, wykorzystano je niezgodnie z przepisami ustawy o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej oraz przepisami wykonawczymi (zawartymi w rozporządzeniu ministra gospodarki z 26 sierpnia 2009 r.). Po trzecie, w przypadku utraty statusu centrum badawczo-rozwojowego.

Obowiązek rozpoznania przychodów podatkowych w powyższych sytuacjach wynika z ustawy o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej. Sejm przyjął już jednak zmiany w ustawach o podatkach dochodowych oraz ustawie o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, która przenosi obecne regulacje do ustawy o PIT oraz ustawy o CIT.

Obecnie przesłanką zaliczenia środków funduszu innowacyjności do przychodów jest niewykorzystanie tych środków do końca roku podatkowego, w którym odpis został utworzony. Według przyjętych zmian, przychód powstanie dopiero, jeśli środki funduszu nie zostaną wydatkowane do końca roku podatkowego następującego po roku, w którym utworzono odpis.

To bardzo korzystna zmiana, która umożliwi centrom badawczo-rozwojowym ograniczenie wysokości płaconego podatku dochodowego. Nowelizacja z 17 marca 2010 r. czeka na podpis prezydenta. Wejdzie w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia.

Przepisy nie regulują wprost tego zagadnienia. Jak wspomniałem, z przepisów wynika bezpośrednio jedynie możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odpisu na fundusz innowacyjności. Nie jest natomiast jasne, czy wydatki pokryte środkami funduszu będą mogły dodatkowo, niezależnie od zaliczonego do kosztów podatkowych odpisu, stanowić koszty uzyskania przychodów. Istnieją jednak argumenty, które za tym przemawiają.

Jeśli wydatki sfinansowane środkami z funduszu innowacyjności nie mogłyby stanowić kosztów uzyskania przychodów, jedyna korzyść z tworzenia funduszu polegałaby na możliwości rozliczenia części kosztów wcześniej, tj. z chwilą dokonywania odpisu. Jeśli natomiast przyjąć, że możliwe jest, niezależnie od zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kwoty odpisu, rozpoznawanie wydatków sfinansowanych środkami funduszu w kosztach podatkowych, tworzenie centrum badawczo-rozwojowego prowadziłoby do istotnych oszczędności podatkowych.

Nie ma przepisu zakazującego zaliczenia wydatków pokrytych takimi środkami do kosztów podatkowych. Taki przepis istnieje np. w odniesieniu do wydatków socjalnych, pokrywanych środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Zatem skoro wydatki pokryte środkami funduszu są związane z działalnością gospodarczą (służą osiąganiu przychodów podatkowych), to zgodnie z ogólnymi zasadami przedsiębiorca powinien mieć prawo zaliczenia ich do kosztów uzyskania przychodów. Można też sądzić, że intencją ustawodawcy przy wprowadzaniu możliwości tworzenia funduszu innowacyjności było wprowadzenie swego rodzaju ulgi podatkowej. Wskazują na to restrykcyjne warunki uzyskania statusu centrum badawczo-rozwojowego oraz wykorzystywania środków funduszu.

Natomiast na brak możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych wydatków finansowanych środkami funduszu innowacyjności może wskazywać fakt, że wydatki te nie są zaliczane do kosztów w ujęciu rachunkowym (kosztem w księgach jest jedynie odpis). Należy przy tym pamiętać, że przepisy podatkowe uzależniają (w przypadku podmiotów prowadzących księgi rachunkowe) moment zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów od daty poniesienia tych wydatków. Datą poniesienia jest natomiast dzień, w którym ujęto wydatek jako koszt w księgach. Pokrycie wydatków środkami z funduszu (tj. nieujęcie ich w kosztach księgowych) może być interpretowane jako brak poniesienia wydatku uniemożliwiający zaliczenie go do kosztów podatkowych. Dodatkowo, z uwagi na brak jasnych regulacji w tym zakresie, organy podatkowe mogą niechętnie akceptować podwójne zaliczenie wydatków do kosztów podatkowych. Podejmując więc decyzję o zaliczaniu do kosztów podatkowych wydatków sfinansowanych środkami funduszu należy brać pod uwagę możliwość sporu z organami podatkowymi.

Podatnik ponoszący koszty prac badawczo-rozwojowych może swobodnie decydować o momencie rozliczenia tych kosztów. Dostępne są cztery możliwości. Poniesione wydatki firma może zaliczyć do kosztów: w miesiącu, w którym zostały poniesione; począwszy od tego miesiąca w równych częściach w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy; jednorazowo w roku podatkowym, w którym prace zostały zakończone; poprzez odpisy amortyzacyjne od wartości niematerialnych i prawnych, jeśli prace badawczo-rozwojowe zakończyły się wynikiem pozytywnym.