Jakie skutki ma konwersja wierzytelności

Konwersja wierzytelności na udziały w podwyższonym kapitale zakładowym może przebiegać na dwa sposoby. Pierwszy polega na objęciu przez wierzyciela udziałów przez wniesienie do spółki wkładu niepieniężnego w postaci wierzytelności. W tym przypadku podatnik wnosi do spółki aport niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, a zatem na dzień aportu uzyskuje przychód w wysokości nominalnej wartości udziałów objętych za ten aport. Bardziej problematyczną kwestią jest określenie kosztów uzyskania tego przychodu. W opinii wielu organów podatkowych przy objęciu udziałów w zamian za wierzytelność własną koszty podatkowe nie występują, zatem nominalna wartość objętych udziałów jest w tej sytuacji dochodem do opodatkowania.

Drugie rozwiązanie zakłada, że objęcie udziałów w spółce następuje w zamian za wkład pieniężny z jednoczesnym wypełnieniem zobowiązania pożyczkowego w ramach wzajemnego umownego potrącenia wierzytelności. Zgodnie z dominującym podejściem fiskusa (np. interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 14 stycznia 2010 r., nr IBPBI/2/423-1247/09/PP) takie działanie jest tożsame z pieniężną zapłatą za udziały. Biorąc pod uwagę, że w wyniku objęcia udziałów w podwyższonym kapitale w zamian za wkład pieniężny nie powstaje przychód podatkowy, wierzyciele dokonujący konwersji wierzytelności na kapitał zakładowy chętniej sięgają po tę drugą metodę.

W przypadku gdy niespłacone zobowiązanie powiększa kapitał zakładowy spółki, a udziałowiec, który udzielił pożyczki, otrzymuje w zamian udziały, to przysporzenie takie (np. wartość pożyczki wraz z naliczonymi odsetkami) nie stanowi przychodu podatkowego dla spółki. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT przychody otrzymane na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego nie stanowią przychodów podatkowych. Nasuwa się pytanie, czy zgodnie z regulacjami tego przepisu również wydatki związane z podwyższeniem kapitału, takie jak koszty notarialne czy koszty obsługi prawnej związanej z przedmiotową operacją, nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Stanowiska organów dotyczące tej kwestii nie są jednolite. W prawomocnym orzeczeniu z 24 stycznia 2011 r. NSA (sygn. akt II FPS 6/10) zauważył, że wydatki związane z podwyższeniem kapitału zakładowego dzielą się na wydatki bezpośrednie oraz pośrednie. Przykładami wydatków bezpośrednich, tj. takich, bez których podwyższenie kapitału nie jest możliwe, są opłaty notarialne, sądowe, opłaty giełdowe, gdy podwyższenie następuje w drodze emisji akcji, czy podatek od czynności cywilnoprawnych. Wydatki pośrednie natomiast to wydatki związane z nabyciem usług w celu podwyższenia kapitału, takich jak: doradztwo, usługi audytorskie, tłumaczenia itp. W ocenie sądu jedynie wydatki bezpośrednie nie stanowią kosztów uzyskania przychodów w myśl art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT. Wydatki pośrednie natomiast są kosztem uzyskania przychodów, jako że stanowią koszty ogólne związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).

Oprac. Ewa Matyszewska