Rekompensata nie będzie kosztem firmy

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych odszkodowanie za nienależyte wykonanie umowy dostawy, robót budowlanych czy świadczenia usług jest wprost wyłączone z kosztów uzyskania przychodów. I choć przepis ten nic nie wspomina o odszkodowaniu z tytułu niewykonania umowy z przyczyn niezależnych od firmy, to nie może ono stanowić kosztów - takie stanowisko przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 kwietnia 2012 r. (II FSK 1770/10).

W sprawie przedsiębiorstwo zawarło umowę na podstawie przepisów ustawy - Prawo o zamówieniach publicznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późn. zm.). W związku z niewykonaniem zakontraktowanych prac budowlanych zamawiający poniósł szkodę w wysokości ponad 3 mln zł. Chcąc zrekompensować stratę, skierował do wykonawcy pismo - ostateczne wezwanie przedsądowe - w sprawie wypłacenia odszkodowania. Wkrótce pomiędzy stronami doszło do zawarcia porozumienia, na podstawie którego wykonawca przelał na konto zamawiającego ponad 2 mln zł. Firma podjęła taką decyzję z uwagi na dotychczasową współpracę z zamawiającym, a także w obawie utraty możliwości startowania w przetargach publicznych. Odszkodowanie postanowiła zaliczyć do kosztów, gdyż celem jego wypłacenia było zachowanie i zabezpieczenie źródła przychodów.

Minister finansów w interpretacji podatkowej, o którą wystąpiła spółka, nie zgodził się z jej stanowiskiem. Jego zdaniem, to, że art. 16 ust. 1, pkt 22 ustawy o CIT nie wymienia wprost "odszkodowania z tytułu niewykonanej umowy", nie przesądza, że tego typu wydatek jest kosztem uzyskania przychodów. Co więcej, zdaniem resortu okoliczności sprawy nie wskazywały, by odszkodowanie miało związek z przychodem, o którym mówi art. 15 ust. 1 ustawy o CIT - czyli poniesionym w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów.

Według NSA, który utrzymał w mocy rozstrzygnięcie sądu I instancji, działanie spółki oznaczało tylko tyle, że zapłata odszkodowania miała taki cel, aby do spółki nie mogły mieć zastosowania przyczyny wykluczające ją z przyszłych zamówień publicznych, o czym mówi art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o zamówieniach publicznych. Obecna wykładania NSA podąża bowiem w tym kierunku, że jeżeli zapłata odszkodowania czy kary umownej nie prowadzi do zagrożenia egzystencji przedsiębiorstwa (upadłości), to nie może być uznana za koszt podatkowy.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).