Podatek od umorzenia akcji będzie problemem

W nowelizacji ustaw o podatkach dochodowych, obok wielu innych zmian, z katalogu przychodów z udziałów w zyskach osób prawnych skreślono dochód z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki w celu ich umorzenia (w ustawie o CIT skreślono art. 10 ust. 1 pkt 2 w ustawie o PIT uchylono przepis art. 24 ust. 5 pkt 2.

Dotychczas sprzedaż udziałów (akcji) w celu umorzenia, podobnie jak np. wypłata dywidendy, czy też wypłata wynagrodzenia z tytułu umorzenia, opodatkowana była podatkiem źródłowym. Oznaczało to, że podatek z tego tytułu pobierała spółka kupująca udziały. W celu pobrania podatku we właściwej wysokości spółka wypłacająca powinna oczywiście wiedzieć, jakie były koszty objęcia udziałów przez udziałowca, aby opodatkowaniu podlegała faktycznie tylko nadwyżka, a nie cała wypłacona kwota. W przypadku spółek akcyjnych notowanych na giełdzie właściwe rozliczenie podatku w odniesieniu do akcji skupowanych z rynku za pośrednictwem biur maklerskich mogło nastręczać wiele problemów.

Jak widać dotychczasowe przepisy nie były w pełni dostosowane do praktyki życia gospodarczego.

Nie jest jednak moim zdaniem jasne, czy nowelizacja miała na celu zmianę obecnego stanu rzeczy, czy też była to zmiana porządkująca, czyli czy od 1 stycznia mamy opodatkowywać taką transakcję na zasadach właściwych dla obrotu udziałami (akcjami), czy też tak naprawdę nic się nie zmienia.

Warto pamiętać, że katalog dochodów w zyskach osób prawnych jest katalogiem otwartym (tak naprawdę zawierającym przykłady, a z punktu widzenia właściwej kwalifikacji istotna jest sama definicja). W związku z tym wykreślenie jednego z punktów nie musi automatycznie oznaczać, iż nie mieści się on w definicji tych dochodów (co więcej, można by przyjąć, iż sprzedaż w celu umorzenia mieści się w szerszej kategorii umorzenia udziałów, która nadal w katalogu będzie figurować).

Wreszcie ustawodawca nie zmienił przepisu art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT mówiącego m.in. o tym, że do przychodów nie zalicza się kwot otrzymanych ze sprzedaży udziałów w celu umorzenia w części stanowiącej koszt ich nabycia. Przepis taki byłby racjonalny w przypadku opodatkowania podatkiem źródłowym, natomiast przy opodatkowaniu na zasadach ogólnych wydaje się kompletnie nie mieć sensu (od przychodu pomniejszonego na podstawie tego przepisu można by następnie, niejako po raz drugi, odliczyć koszty nabycia udziałów).

Zmiana poza pewnymi uproszczeniami niesie ze sobą również ewidentne problemy.

Pierwszy problem polega na tym, że dochód taki nie mógłby korzystać ze zwolnień przewidzianych prawem unijnym i wprowadzonych również do polskiego prawa podatkowego. Czy wyłączenie zwolnienia w odniesieniu do jednej z form umorzenia udziałów nie narusza prawa unijnego?

Wreszcie zmiana kwalifikacji takiego dochodu będzie rzutowała na opodatkowanie transakcji międzynarodowych. Dotychczas, w przypadku sprzedaży udziałów w celu umorzenia przez zagranicznego udziałowca polskiej spółce, dochód taki był co do zasady opodatkowany w Polsce podatkiem źródłowym. Zmiana zasad będzie oznaczała, że całość takiego dochodu będzie podlegała opodatkowaniu w kraju siedziby udziałowca, a nie w Polsce. Czy taki był zamysł ministra finansów jako autora projektu?

Jestem przekonany, że niebawem będziemy mieli wysyp interpretacji wydawanych w tym zakresie przez ministra finansów i, co więcej, wydaje mi się, że będą to interpretacje idące w kierunku zmiany porządkującej.

@RY1@i02/2010/253/i02.2010.253.055.002b.001.jpg@RY2@

Krzysztof Kaczmarek, doradca podatkowy, partner zarządzający w TPA Horwath

NOT. PRZEMYSŁAW MOLIK

Ustawa z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. nr 226, poz. 1478).

1 stycznia 2011 r.