Będą zmiany w opodatkowaniu wymiany udziałów w spółkach

Transakcja wymiany udziałów jest jedną z operacji, o których mówi dyrektywa 2009/133/WE w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE (spółki europejskiej) lub SCE (spółdzielnia europejska).

W praktyce transakcja ta polega na nabyciu przez spółkę udziałów w kapitale innej spółki w zamian za wyemitowanie własnych papierów wartościowych na rzecz akcjonariuszy spółki nabywanej oraz, ewentualnie, dokonanie wypłaty gotówkowej. Warunkiem uznania operacji za wymianę udziałów jest ponadto uzyskanie przez spółkę nabywającą większości praw głosów lub nabycie dalszych udziałów, jeżeli taką większością już dysponuje.

Do polskich regulacji przepisy dotyczące operacji wymiany udziałów (art. 12 ust. 4d i art. 16 ust. 1 pkt 8d ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych) zostały wprowadzone z 1 maja 2004 r. Nowelizacja przepisów z 2006 roku wprowadziła możliwość uniknięcia opodatkowania w przypadku zbycia udziałów lub akcji polskiej spółki kapitałowej na rzecz innej spółki kapitałowej posiadającej siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG).

W związku z tym, że obecna konstrukcja przepisów budzi wątpliwości, szczególnie w powiązaniu z interpretacją przepisów dyrektywy oraz orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE, niezbędne okazały się kolejne zmiany dotyczące wymiany udziałów.

Kwestia ta jest przedmiotem bieżącej nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (ustawa uchwalona 29 października i przekazana do Senatu).

Na podstawie obecnie obowiązujących regulacji transakcja ta może zostać przeprowadzona nie tylko między spółkami kapitałowymi mającymi siedzibę w Polsce, ale również między podmiotami z siedzibą na terenie innych państw członkowskich UE.

Na podstawie obecnego brzmienia art. 12 ust. 4d wymiana udziałów polega na dokonaniu zbycia udziałów (akcji) jednej spółki kapitałowej innej spółce kapitałowej, w zamian za udziały (akcje) spółki nabywającej albo w zamian za udziały (akcje) spółki nabywającej wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10 proc. wartości nominalnej otrzymanych udziałów (akcji) lub - w sytuacji braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji).

Bezpośrednim skutkiem takiej transakcji wymiany jest to, że otrzymanie udziałów (akcji) nie skutkuje powstaniem przychodu do opodatkowania w spółce zbywającej i spółce nabywającej, o ile w wyniku nabycia udziałów (akcji):

● spółka nabywająca oraz spółka zbywająca są rezydentami podatkowymi w państwie członkowskim UE lub w innym państwie należącym do EOG,

● spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są zbywane, albo

● spółka posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są zbywane, zwiększa liczbę udziałów (akcji) w tej spółce.

Kosztem uzyskania przychodu ze zbycia tak objętych udziałów (akcji) innej spółki będzie historyczna cena nabycia bądź objęcia udziałów (akcji) będących przedmiotem transakcji.

Obecna konstrukcja przepisów w ustawie o CIT nie odnosi się do zasad opodatkowania operacji wymiany udziałów przeprowadzanej przez osoby fizyczne, mimo że dyrektywa nie ogranicza kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania ze zwolnienia podatkowego tylko i wyłącznie do udziałowców czy akcjonariuszy korporacyjnych (w Polsce podatników CIT).

Potwierdza to również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE. W sprawie Leur-Bloem (C-28/95) ETS stwierdził, że osoba fizyczna dokonująca zbycia udziałów i obejmująca następnie w zamian udziały w spółce przejmującej może uznać taką transakcję za operację wymiany udziałów i tym samym zwolnioną od podatku dochodowego do czasu zbycia objętych udziałów.

Planowane zmiany dotyczące zasad opodatkowania wymiany udziałów oraz akcji z jednej strony można uznać za korzystne. Jako zmianę korzystną dla podatników należy przyjąć wprowadzenie zwolnienia dla transakcji wymiany udziałów dokonywanych przez osoby fizyczne (obecnie przepisy ograniczają zwolnienie do wymiany dokonywanej przez osobę prawną).

Z drugiej strony, planowane jest, aby przepisy dotyczące wymiany udziałów mogły być stosowane wyłącznie w sytuacji, gdy spółka nabywająca i spółka, której udziały są nabywane, są podmiotami wymienionymi w załączniku nr 3 do ustawy (załącznik ten określa status prawny spółek utworzonych według prawa poszczególnych krajów UE innych niż Polska). Obecnie przepis stanowi, że zwolnienie podatkowe przy operacji wymiany udziałów stosuje się również do podmiotów wymienionych w tym załączniku.

Projektowane zmiany odnoszą się również do sposobu ustalania kosztów uzyskania przychodów ze zbycia udziałów (akcji) innej spółki objętych w drodze wymiany udziałów przez spółkę nabywającą. Według nowych zasad ustalania koszt ten należy ustalić na poziomie wartości nominalnej wydanych przez nią udziałów (akcji) skorygowanej o wartość ewentualnej zapłaty w gotówce. Koszty te będą uwzględnianie przy obliczaniu podstawy opodatkowania dopiero w przypadku odpłatnego zbycia nabytych za nie udziałów (akcji).

Jeśli zmiany te zostaną uchwalone w tym roku, to zaczną obowiązywać od początku 2011 roku.

● Nabycie przez spółkę udziałów w kapitale innej spółki w zamian za wyemitowanie własnych papierów wartościowych na rzecz akcjonariuszy spółki nabywanej oraz, ewentualnie, dokonanie wypłaty gotówkowej jest wymianą udziałów. Warunkiem uznania takiej operacji za wymianę udziałów jest uzyskanie przez spółkę nabywającą większości praw głosów lub nabycie dalszych udziałów.

● Przydział papierów wartościowych reprezentujących kapitał spółki nabywającej akcjonariuszowi spółki nabywanej w zamian za papiery wartościowe reprezentujące kapitał tej ostatniej spółki nie stanowi podstawy do opodatkowania dochodu lub zysków tego akcjonariusza.

Ustawa o PCC (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm.) nie reguluje wprost kwestii opodatkowania czynności wymiany udziałów, jednak od 2009 r. do ustawy zostało wprowadzone zwolnienie dla czynności restrukturyzacyjnych spółek. W świetle dyrektywy Rady 2008/7/WE z 12 lutego 2008 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału działaniami restrukturyzacyjnymi są łączenie spółek, ich podział, wnoszenie do spółki aportu w postaci oddziału innej spółki kapitałowej oraz czynności określane jako wymiana udziałów w takich spółkach.

Ustawa o PCC jednak w sposób pośredni odnosi się do operacji, których skutkiem tak jak przy wymianie udziałów byłoby uzyskanie większości głosów w spółce. Na podstawie art. 1 ust. 1 lit. k w związku z art. 2 pkt. 6 ustawy zwolnione od PCC jest wniesienie do spółki kapitałowej, w zamian za jej udziały lub akcje udziałów lub akcji innej spółki kapitałowej dających w niej większość głosów albo kolejnych udziałów lub akcji, w przypadku gdy spółka, do której są wnoszone te udziały lub akcje, posiada już większość głosów.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 12 ust. 4d, art. 16 ust. 1 pkt 8d ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).