Jakie korzyści wynikają z cash poolingu

Mechanizm cash poolingu polega na koncentrowaniu środków z jednostkowych rachunków poszczególnych uczestników systemu celem ich zarządzania dla potrzeb całej grupy kapitałowej. Pozwala to osiągnąć istotne korzyści biznesowe. Najważniejsze z nich to:

● zwiększenie efektywności zarządzania płynnością finansową poprzez możliwość szybkiego wykorzystania zasobów finansowych uczestników posiadających nadwyżki finansowe na rzecz uczestników potrzebujących finansowania,

● zmniejszenie kosztów finansowania działalności podmiotów z grupy kapitałowej,

● możliwość wynegocjowania korzystniejszych warunków oprocentowania z bankiem (korzyści skali).

Głównymi kwestiami, które mają wpływ na podatkowe implikacje mechanizmów typu cash pooling są:

● brak wyraźnej regulacji dotyczącej takich porozumień w polskim prawie, oraz

● szeroki wachlarz systemów cash poolingowych, które zawierają elementy wielu różnorodnych stosunków zobowiązaniowych.

Powoduje to, że umowy typu cash pooling wiążą się z szeregiem wątpliwości interpretacyjnych i problemów praktycznych w zakresie określania ich konsekwencji podatkowych.

Najważniejsze kwestie zakresie CIT, na które należy zwrócić uwagę przy tego typu porozumieniach to:

● stosowanie przepisów dotyczących cen transferowych,

● niedostateczna kapitalizacja,

● podatek u źródła,

● różnice kursowe.

Uczestnicy porozumień typu cash pooling najczęściej mają status podmiotów powiązanych w rozumieniu przepisów o cenach transferowych. Zgodnie z art. 11 ustawy o CIT, jeżeli w wyniku takich powiązań zostaną ustalone warunki różniące się od warunków rynkowych w wyniku czego podatnik nie wykazuje dochodów lub wykazuje dochody niższe od tych jakich należałoby oczekiwać, gdyby powyższe powiązania nie istniały, organy podatkowe mają prawo oszacowania dodatkowego dochodu. Należy podkreślić, że kwestia ta nie dotyczy tylko i wyłącznie systemów cash poolingowych, w których liderem jest spółka z grupy kapitałowej. Może ona bowiem pojawić się na przykład w sytuacji, gdy liderem i oferującym usługę jest bank, ale przewidziane w umowie zasady funkcjonowania systemu są ustalane wewnątrz grupy bez udziału banku.

Z istotą porozumień o wspólnym zarządzaniu płynnością finansową wiąże się także kwestia niedostatecznej kapitalizacji. Pojawić się może bowiem pytanie, czy charakter zobowiązań wynikających z cash poolingu (wzajemne finansowanie podmiotów z grupy kapitałowej) powoduje, że mogą być one uznane za zobowiązania pożyczkowe objęte szeroką definicją pożyczki dla celów niedostatecznej kapitalizacji, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 ustawy o CIT. Skutkowałoby to bowiem ograniczeniami w zakresie zaliczenia odsetek do kosztów podatkowych.

Cash pooling o transgranicznym charakterze może także rodzić szereg problemów praktycznych w zakresie podatku u źródła. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy odbiorcą odsetek jest lider, który nie jest rzeczywistym ich beneficjentem, a umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania podpisana przez Polskę z krajem rezydencji podatkowej lidera zawiera tzw. klauzulę rzeczywistego beneficjenta. Wiąże się to z ryzykiem komplikacji wynikających z konieczności identyfikacji uczestnika będącego rzeczywistym odbiorcą odsetek celem ustalenia obowiązku w zakresie podatku u źródła, ewentualnej stawki podatku oraz prawidłowego zaraportowania płatności w deklaracji podatkowej.

Często zdarza się, że rozliczenia w ramach cash poolingu dokonywane są w walucie obcej. Rodzi to konieczność przeanalizowania kwestii rozliczania ewentualnych różnic kursowych dla celów CIT. W szczególności może pojawić się zagadnienie, czy w pewnym zakresie transfery dokonywane w ramach cash poolingu stanowią jedynie przesunięcie środków pieniężnych w ramach własnego majątku podatnika, a w związku z tym na tego typu transferach nie powstają różnice kursowe dla celów CIT.

Cash pooling jest także związany z szeregiem wątpliwości interpretacyjnych w zakresie VAT oraz podatku od czynności cywilnoprawnych. Najczęściej dotyczącą one następujących kwestii:

● klasyfikacji czynności realizowanych przez uczestników, tj. czy powinny być one potraktowane jako niepodlegające opodatkowaniu VAT, czy też jako zwolnione (a w takiej sytuacji wpływu zwolnienia na prawo do odliczenia VAT naliczonego);

● ryzyka przekwalifikowania rozliczeń pomiędzy uczestnikami cash poolingu na system pożyczek, co mogłoby się wiązać z potencjalnym obowiązkiem uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych.

Mając na uwadze złożoność mechanizmu typu cash pooling, różnorodność jego odmian, a także wskazane obszary wątpliwości związane z podatkowymi rozliczeniami tego rodzaju porozumień, z perspektywy prawidłowego zarządzania ryzykiem podatkowym decyzja o ewentualnym przystąpieniu do takiego systemu powinna być poprzedzona: dokładną analizą umowy z perspektywy podatkowej oraz ewentualnie jej modyfikacjami celem zminimalizowania ryzyka podatkowego oraz uzyskaniem potwierdzenia skutków podatkowych w drodze interpretacji prawa podatkowego wydanej przez Ministra Finansów.

Rafał Szczotka

menedżer, dział Podatkowy Deloitte