Jakie są konsekwencje zmiany roku obrotowego przez przedsiębiorstwo

Nie, chociaż często w potocznym rozumieniu te terminy są ze sobą utożsamiane. Rok obrotowy to okres rozliczenia sprawozdań finansowych z właścicielami przedsiębiorstwa i innymi użytkownikami. Rok podatkowy wyznacza natomiast okres rozliczenia z urzędem skarbowym w zakresie podatku dochodowego. Ustawa o rachunkowości definiuje rok obrotowy jako rok kalendarzowy lub inny okres trwający 12 kolejnych pełnych miesięcy kalendarzowych, stosowany również do celów podatkowych. Rokiem podatkowym jest za to rok kalendarzowy, chyba że ustawa podatkowa stanowi inaczej. Możliwość taką dają przepisy o podatku dochodowym od osób prawnych. Zgodnie z ustawą o CIT, podatnik może zmienić rok podatkowy i określić go w statucie, umowie spółki albo w innym dokumencie odpowiednio regulującym zasady ustrojowe tego podatnika jako okres kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych.

Zasadniczo tak. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie przewiduje innego roku podatkowego niż okres trwający od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku. Rok obrotowy natomiast pokrywa się z rokiem podatkowym. Dotyczy to przedsiębiorców będących osobami fizycznymi samodzielnie prowadzącymi działalność gospodarczą, wspólników spółek cywilnych, jawnych i partnerskich, zakładanych i prowadzonych przez osoby fizyczne. Wyjątkiem od powyższej zasady jest sytuacja, gdy rozpoczęcie działalności nastąpi już w trakcie trwania roku. W takim przypadku okres rozliczenia będzie odpowiednio krótszy, np. od czerwca do 31 grudnia. Koniec roku obrotowego przypada natomiast zawsze na dzień 31 grudnia.

Rokiem obrotowym i podatkowym jest zasadniczo rok kalendarzowy. Jeżeli przedsiębiorca chce określić rok podatkowy inaczej, musi dokonać stosownej zmiany. Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów, w pierwszej kolejności powinien zostać zmieniony rok podatkowy. Rok obrotowy jest przecież odzwierciedleniem roku podatkowego. W praktyce odbywa się to często odwrotnie, tj. przedsiębiorcy zmieniają zapisy w umowie spółki (akcie założycielskim, statucie) dotyczące roku obrotowego. Trzeba podkreślić, że nie ma możliwości zmiany roku obrotowego w jego trakcie. Rok obrotowy trwa 12 kolejnych pełnych miesięcy kalendarzowych, nawet jeśli nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym (tj. od stycznia do grudnia). Ponadto, zgodnie z przepisami o rachunkowości, w sytuacji rozpoczęcia działalności gospodarczej w drugiej połowie przyjętego roku obrotowego, podatnik może połączyć księgi rachunkowe i sprawozdanie finansowe za ten okres z księgami rachunkowymi i sprawozdaniem finansowym za rok następny. Przepisy podatkowe stanowią natomiast, że jeśli podatnik po raz pierwszy rozpoczyna działalność w drugiej połowie roku kalendarzowego i wybierze rok podatkowy pokrywający się z rokiem kalendarzowym, pierwszy rok podatkowy może trwać od dnia rozpoczęcia działalności do końca roku kalendarzowego następującego po roku, w którym rozpoczęto tę działalność. Warto podkreślić, że w takiej sytuacji podatnik nie ma obowiązku informowania organu podatkowego o podjętej decyzji.

Procedurę zmiany roku obrotowego określają przepisy prawa handlowego, bilansowego (ustawy o rachunkowości) oraz podatkowego. Zgodnie z przepisami o rachunkowości, rok obrotowy zostaje ustalony w umowie (akcie założycielskim) spółki. Kodeks spółek handlowych określa tryb zmiany umowy spółki. W tym celu wymagana jest uchwała wspólników i wpis do właściwego rejestru. Uchwała o zmianie umowy spółki w zakresie dotyczącym roku obrotowego musi być podjęta na zgromadzeniu wspólników, a następnie zostać zamieszczona w protokole sporządzonym przez notariusza. W następnej kolejności, zmianę umowy spółki trzeba zgłosić do Krajowego Rejestru Sądowego.

W przypadku zmiany roku obrotowego, pierwszy po zmianie rok obrotowy powinien być dłuższy niż 12 kolejnych miesięcy. W praktyce oznacza to, że w rachunkowości rok obrotowy nigdy nie może być krótszy niż 12 miesięcy. Przy zmianie roku należy zatem "wydłużyć" rok obrotowy. Między wcześniejszym a nowym rokiem obrotowym (a tym samym także podatkowym) występuje zatem rok przejściowy (transformacyjny). Przepisy o CIT wskazują, iż w razie zmiany roku podatkowego za pierwszy po zmianie rok podatkowy uważa się okres od pierwszego miesiąca następującego po zakończeniu poprzedniego roku podatkowego do końca roku podatkowego nowo przyjętego. Okres ten nie może być krótszy niż 12 i dłuższy niż 23 kolejne miesiące kalendarzowe. Przepisy o rachunkowości wskazują, o czym już wcześniej wspomniałam, jedynie minimalny czas trwania pierwszego po zmianie roku obrotowego, który powinien być dłuższy niż 12 kolejnych miesięcy. Z uwagi na brak określenia w ustawie o rachunkowości maksymalnej długości roku przejściowego, zasadne wydaje się przyjęcie, że maksymalny jego okres może wynieść 23 miesiące. Wynika to z zasady, że rok obrotowy ma być zgodny z rokiem przyjętym na potrzeby podatkowe.

Po pierwsze, trzeba mieć świadomość, że w roku przejściowym - po zmianie roku obrotowego - przedsiębiorca będzie prowadził księgi za kolejny rok obrotowy przez okres dłuższy niż 12 miesięcy. Dopiero po upływie tego okresu będzie możliwe ich zamknięcie i otwarcie ksiąg nowego - już trwającego 12 miesięcy - roku obrotowego. Przedsiębiorca musi zatem pamiętać, aby nie zamykać ksiąg rachunkowych i nie sporządzać sprawozdania finansowego na koniec roku kalendarzowego, który nastąpi w trakcie pierwszego roku obrotowego. W roku przejściowym przedsiębiorca będzie również zobowiązany do opłacania comiesięcznych zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych przez okres dłuższy niż 12 miesięcy.

Dodatkowo, jeśli przedsiębiorca sporządza sprawozdanie finansowe według Międzynarodowych Standardów Rachunkowości, w roku przejściowym powinien dokonać dodatkowych ujawnień. MSR 1 par. 49 stanowi, że odstępstwo od generalnej zasady sporządzenia sprawozdania za okresy roczne wymaga podania, tak jak w sprawozdaniu sporządzonym według przepisów o rachunkowości, okresu objętego sprawozdaniem. Przedsiębiorca musi też ujawnić przyczynę zastosowania dłuższego od jednego roku okresu sprawozdawczego oraz fakt, że dane dotyczące okresu poprzedzającego (dane porównawcze) w rachunku zysków i strat, zestawieniu zmian w kapitale własnym, rachunku przepływów pieniężnych i informacji dodatkowej nie są całkowicie porównywalne.

Zawiadomienia o zmianie roku należy dokonać we właściwym dla podatnika urzędzie skarbowym najpóźniej w terminie 30 dni, licząc od dnia zakończenia ostatniego roku podatkowego, czyli np. przy przechodzeniu z roku kalendarzowego na inny rok - do 30 stycznia. Do zawiadomienia trzeba dołączyć zazwyczaj odpis uchwały o zmianie umowy spółki.

notowała Agnieszka Pokojska

@RY1@i02/2010/178/i02.2010.178.086.012a.001.jpg@RY2@

Agnieszka Kasperek, prawnik z Departamentu Podatkowego w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy