Nie ma przychodu przy wypłacie dywidendy rzeczowej

Przepisy kodeksu spółek handlowych nie precyzują, co może być przedmiotem dywidendy. Spółki mogą więc wypłacać je zarówno w formie pieniężnej, jak i niepieniężnej. Przyjmuje się, że choć dywidenda z reguły stanowi świadczenie pieniężne, to na gruncie kodeksu dopuszczalna jest jej wypłata w naturze, choć nie zostało to wyrażone wprost żadnymi przepisami. Kodeks reguluje ogólnie zasady wypłaty udziału w zysku spółki, nie wyróżniając przy tym jej form. Dlatego też przedmiotem dywidendy wypłacanej przez spółki kapitałowe udziałowcom czy akcjonariuszom mogą być nie tylko środki pieniężne, lecz także aktywa spółki, takie jak papiery wartościowe, nieruchomości lub środki transportu. O przeznaczeniu zysku do podziału i jego formie decydują wspólnicy - umowa spółki określa przy tym, że dywidenda może być wypłacona w formie gotówkowej lub rzeczowej.

Podziałowi podlega zysk netto spółki, przez który należy rozumieć nadwyżkę aktywów nad pasywami spółki, pomniejszoną o należne zobowiązania podatkowe z tytułu podatku dochodowego, VAT, podatku od nieruchomości.

Wspólnicy mogą decydować się na wypłatę dywidendy w formie rzeczowej, gdy spółka nie dysponuje dostateczną ilością środków pieniężnych i nie może lub nie chce zaciągać kredytu czy pożyczki na wypłatę dywidendy pieniężnej.

Jednak wypłata dywidendy w tej formie jest przedmiotem sporów podatników z fiskusem. Organy podatkowe uważają, że w momencie takiej wypłaty po stronie spółki powstanie przychód do opodatkowania. W ocenie fiskusa wynika to z tego, że przeniesienie prawa własności przedmiotu dywidendy jest równoznaczne ze zbyciem posiadanych przez spółkę składników majątkowych. Natomiast zdaniem podatników wypłata takiej dywidendy jest jednostronnym świadczeniem dla wspólników. Spółka, wypłacając dywidendę, nie otrzymuje żadnego przysporzenia majątkowego.

Przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak i o podatku dochodowym od osób prawnych stwierdzają, że wspólnik, otrzymując dywidendę od spółki, otrzymuje przychód. Przychód ten kwalifikuje się do udziału w zyskach osób prawnych i podlega opodatkowaniu w momencie wypłaty dywidendy stawką 19 proc. Płatnikiem tego podatku jest spółka wypłacająca dywidendę. Odbiorca dywidendy - wspólnik będący osobą fizyczną czy osobą prawną - nie musi rozliczać podatku z tego tytułu.

Wobec wypłat dla udziałowców będących osobami prawnymi możliwe jest w niektórych przypadkach zastosowanie obniżonych stawek albo zwolnień z opodatkowania. Zależy to od spełnienia przez odbiorcę dywidendy kilku warunków - np. w zakresie wysokości udziału w kapitale zakładowym spółki wypłacającej dywidendę - i okresu posiadania tych udziałów. Zwolnienie może wynikać również z odpowiednich umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Jak już wspomniałem, problemy w rozliczeniu podatkowym budzi powstanie przychodu po stronie spółki wypłacającej dywidendę w formie rzeczowej. Organy podatkowe uważają, że wypłata dywidendy w formie niepieniężnej jest równoznaczna z przeniesieniem własności praw spółki do przedmiotu dywidendy na wspólnika. Dlatego też, zdaniem fiskusa, powinno to podlegać opodatkowaniu. Stanowisko to jest o tyle kontrowersyjne, że w przypadku wypłaty dywidendy w gotówce przychód dla spółki nie powstaje.

Jednak w ocenie organów podatkowych spółka może uznać, że bardziej opłacalne ekonomicznie będzie przekazanie określonych składników swoich aktywów wspólnikowi uprawnionemu do dywidendy niż ich zbycie, a następnie wypłata gotówki. Spółka oszczędza wówczas na kosztach związanych ze zbyciem majątku. Dlatego taka czynność prowadzi do powstania po stronie spółki przychodu na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o CIT (np. interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 30 stycznia 2009 r., nr IPPB3/423-1585/08-2/GJ). Według organu podatkowego przeniesienie własności towarów czy produktów albo własności praw majątkowych jest równoznaczne ze zbyciem tych towarów czy praw. Przychodem jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie.

Natomiast podatnicy uważają, że czynność polegającą na wypłacie dywidendy niepieniężnej nie jest czynnością polegającą na dysponowaniu przez spółkę własnym majątkiem. Zdaniem spółek jest to czynność będąca wykonaniem określonej dyspozycji wspólników. Wypłata dywidendy nie powinna być zatem klasyfikowana jak zwykła czynność dyspozycji majątkiem spółki polegająca na jego sprzedaży lub zbyciu w inny sposób. Poza tym przepisy kodeksu spółek handlowych nie różnicują form wypłaty dywidendy, a zatem obie formy powinny być równorzędne i neutralne podatkowo dla spółki wypłacającej dywidendę.

Problematyczne jest też zrównanie wypłaty dywidendy rzeczowej z transakcją sprzedaży na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Wypłata dywidendy nie jest świadczeniem dwustronnym, ponieważ uprawnienie wspólnika do poboru dywidendy nie jest warunkowane w jakikolwiek sposób jego określonym zachowaniem. Wystarczającą podstawą wypłaty jest uchwała o podziale zysku.

Korzystne dla spółek stanowisko potwierdzają sądy administracyjne. Przykładowo WSA we Wrocławiu w wyroku z 23 lutego 2011 r. (sygn. akt I SA/Wr 1461/10, nieprawomocny) uznał, że z punktu widzenia przepisów regulujących podatek dochodowy z wypłatą dywidendy niewątpliwie wiąże się obowiązek podatkowy po stronie uprawnionego do jej otrzymania - stanowi bowiem źródło przychodu podatnika będącego osobą fizyczną lub osobą prawną. Żadne jednak regulacje nie przewidują powstania obowiązku podatkowego z tytułu wypłaty dywidendy po stronie spółki, która tej wypłaty dokonuje. Rozróżnienie skutków podatkowych w zależności od formy wypłaconej dywidendy, jakiego dokonał minister finansów, stało się źródłem niewłaściwej wykładni przepisów ustawy o CIT.

Podobne stanowisko wyraził WSA w Kielcach w wyroku z 25 marca 2010 r. (sygn. akt I SA/Ke 120/10, nieprawomocny). W ocenie sądu, uwzględniając cel i charakter dywidendy, nie sposób określić, jakie przysporzenie po stronie spółki miałoby powstać poprzez świadczenie przedmiotu dywidendy uprawnionym wspólnikom. Zdaniem sądu jednostronna czynność prawna polegająca na przeniesieniu prawa własności nieruchomości na wspólnika uprawnionego do dywidendy nie będzie czynnością wzajemną. Świadczeniu od spółki na rzecz wspólnika nie będzie bowiem odpowiadać żadne świadczenie ze strony wspólnika. Dlatego też przekazanie dywidendy w formie niepieniężnej wspó lnikom uprawnionym do dywidendy nie spowoduje powstania po stronie spółki obowiązku podatkowego w CIT.

Spór spółek z organami podatkowymi o kwalifikację podatkową wypłaty dywidendy w formie niepieniężnej zostanie jeszcze rozpoznany przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Spółka wydała wspólnikowi tytułem wynagrodzenia za umarzane udziały nieruchomość. Czy ma obowiązek rozpoznać z tego tytułu przychód?

Organy podatkowe uważają, że przekazanie nieruchomości w przypadku umorzenia udziałów w spółce kapitałowej prowadzi do powstania przychodu dla spółki w CIT oraz podlega opodatkowaniu VAT. Zobowiązanie w podatku dochodowym powstaje w wyniku tego, że spółka odpłatnie zbywa nieruchomość. Natomiast w zakresie VAT czynnością opodatkowaną jest przekazanie składników majątku o charakterze rzeczowym w ramach operacji umorzenia udziałów, ponieważ prowadzi do rozporządzenia prawami do dysponowania tymi składnikami jak właściciel za wynagrodzeniem.

Ostatnio jednak sądy administracyjne podważyły tę niekorzystną interpretację. Przykładowo WSA w Poznaniu w wyroku z 17 marca 2011 r. (sygn. akt I SA/Po 101/11, nieprawomocny) uznał, że przekazanie rzeczowych składników majątku tytułem umorzenia udziałów nie może być traktowane jako odpłatne zbycie tych składników. Oznacza to, że dla spółki przekazującej majątek nie powstaje obowiązek z tytułu rozliczenia ani CIT ani VAT.

- część zysku spółki kapitałowej wykazana w sprawozdaniu finansowym, zbadanym przez biegłego rewidenta, przeznaczona do podziału między udziałowców lub akcjonariuszy, na podstawie uchwały walnego zgromadzenia wspólników. Podstawową formą wypłaty dywidendy jest gotówka (w zależności od liczby akcji), ale dopuszczalna jest również dywidenda niepieniężna (np. w formie przekazania akcji czy nieruchomości).

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 14 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).

Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 193 - 196, art. 347 - 348 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).