Przedsiębiorcy zbyt rzadko wykorzystują możliwości, jakie stwarza spółka europejska

Możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki europejskiej (SE - societas europaea) istnieje na gruncie prawa UE formalnie od 8 października 2004 r., tj. od dnia, w którym weszło w życie rozporządzenie Rady WE w sprawie statutu spółki europejskiej (dalej: rozporządzenie). Mimo upływu kilku lat jest to w Polsce, jak i w całej Europie, wciąż dość mało popularna forma prowadzenia biznesu. Tymczasem warto wiedzieć, że taka forma prawna posiada kilka zalet w porównaniu z prowadzeniem działalności w formie klasycznych spółek kapitałowych, jakimi w Polsce są: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółka akcyjna. Przykładem może być chociażby możliwość przeniesienia siedziby spółki europejskiej do innego państwa członkowskiego UE bez likwidacji tej siedziby w dotychczasowym państwie.

Znaczenie może mieć też jednolitość i pewność stosowania prawa - podstawowe założenia dotyczące SE uregulowane są na poziomie prawa UE (rozporządzenie), które wiąże wszystkie państwa członkowskie UE i które ma pierwszeństwo przed prawem wewnętrznym poszczególnych państw. Z tego względu prowadzenie działalności w formie SE może okazać się szczególnie korzystnym rozwiązaniem dla przedsiębiorców działających w skali wielu państw UE. Przed podjęciem decyzji o założeniu SE warto jednak upewnić się, jak taki wybór wpłynie na zasady opodatkowania prowadzonej działalności.

Jakkolwiek podstawowe założenia dotyczące sposobu tworzenia spółki europejskiej, jak i jej funkcjonowania regulują przepisy rozporządzenia, o tyle związane z tym konsekwencje podatkowe, a szczególnie zasady opodatkowania dochodów SE, to zagadnienie znajdujące się poza zakresem rozporządzenia. Jak wskazuje Łukasz Kosonowski, doradca podatkowy w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy spółka doradztwa podatkowego, w praktyce oznacza to, że zasady opodatkowania dochodów spółki europejskiej pozostają w gestii państw członkowskich.

Z punktu widzenia podatku dochodowego należy wyraźnie zauważyć, że spółka europejska posiada osobowość prawną, nadaną jej wprost przez art. 2 rozporządzenia. W efekcie - jak tłumaczy Łukasz Kosonowski - jako osoba prawna SE podlega w Polsce opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych na zasadach ogólnych przewidzianych w ustawie o CIT.

- Warto w tym kontekście wskazać, że w zależności od miejsca siedziby/zarządu SE (które zresztą, zgodnie z art. 7 rozporządzenia, muszą być zlokalizowane w tym samym państwie UE), SE może być na gruncie ustawy o CIT traktowana jako rezydent lub nierezydent podatkowy Polski - wyjaśnia Łukasz Kosonowski.

Ekspert dodaje, że w sytuacji gdy siedziba (i zarząd) SE będzie ulokowana w Polsce, wszystkie dochody SE, bez względu na miejsce ich osiągnięcia, będą podlegać opodatkowaniu w Polsce. Jeśli natomiast SE nie będzie posiadać w Polsce siedziby (i zarządu), to jako nierezydent podatkowy będzie podlegać w Polsce opodatkowaniu jedynie od dochodów osiągniętych na terytorium Polski. Konsekwencją uznania SE za rezydenta bądź nierezydenta podatkowego będzie też możliwość (lub konieczność) stosowania do jej dochodów poszczególnych przepisów ustawy o CIT, właściwych dla rezydentów (np. przepisów dotyczących obowiązków płatnika) bądź nierezydentów (np. dotyczących 20-proc. stawki podatku u źródła mającej zastosowanie do odsetek).

Traktowanie SE jako rezydenta podatkowego według polskiej ustawy o CIT przesądza o innej ważnej konsekwencji z punktu widzenia opodatkowania dochodów SE. Otóż zgodnie ze standardowymi postanowieniami umów o unikaniu podwójnego opodatkowania umowy takie mają zastosowanie do osób mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w jednym lub w obu umawiających się państwach, przy czym przez osobę mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w umawiającym się państwie należy rozumieć każdą osobę, która zgodnie z prawem tego państwa podlega tam opodatkowaniu z uwagi na m.in. miejsce siedziby lub zarządu.

- Jeśli więc SE posiada w Polsce siedzibę (i zarząd) i jest z tego powodu traktowana jako rezydent podatkowy Polski, to automatycznie będą miały do niej zastosowanie przepisy zawartych przez Polskę umów o unikaniu podwójnego opodatkowania - wyjaśnia Danuta Branecka z MDDP.

Zauważa również, że ta kwestia w aspekcie międzynarodowej (z założenia) skali działalności prowadzonej przez SE i w konsekwencji osiągania przez nią dochodów w wielu państwach wydaje się szczególnie istotna.

Kwestia możliwości korzystania przez SE z korzystnych uregulowań podatkowych o charakterze międzynarodowym dotyczy również opodatkowania wypłacanych pomiędzy spółkami powiązanymi dywidend, odsetek i należności licencyjnych oraz zasad opodatkowania podziału i łączenia się spółek - gdyż są to kwestie regulowane na poziomie dyrektyw UE i implementowane do krajowych porządków prawnych państw członkowskich (w Polsce zagadnienia te reguluje ustawa o CIT). W tym kontekście trzeba zauważyć, że o ile dyrektywa dotycząca opodatkowania dywidend oraz dyrektywa dotycząca podziału i łączenia się spółek (i w ślad za nimi - ustawa o CIT) wprost wymienia SE jako podmiot, do którego mają one zastosowanie, o tyle brak jest takiego wskazania w dyrektywie dotyczącej zasad opodatkowania odsetek i należności licencyjnych (Dyrektywa 2003/49/WE).

- Jest to niewątpliwie okoliczność, która mogłaby zniechęcać do wyboru SE jako formy prawnej prowadzenia działalności, gdyż w przypadku uzyskiwania przez SE dochodów z tytułu odsetek lub należności licencyjnych w innym państwie członkowskim niż państwo jej siedziby, SE otrzymująca takie należności nie mogłaby korzystać z przewidzianego w Dyrektywie 2003/49/WE zwolnienia z podatku u źródła (tj. w państwie siedziby podmiotu dokonującego takich wypłat) - zauważa Danuta Branecka.

Eksperci MDDP wskazują jednak, że taka konkluzja nie jest uzasadniona w świetle art. 9 ust. 1 lit. c (ii) rozporządzenia, które w zakresie spraw nieuregulowanych w rozporządzeniu nakazuje stosować przepisy krajowe mające zastosowanie do spółki akcyjnej. W praktyce oznacza to, że dla opodatkowania odsetek oraz należności licencyjnych otrzymanych przez SE należy stosować przepisy ustawy o CIT w takim samym zakresie, w jakim mają one zastosowanie do "polskiej" spółki akcyjnej. W efekcie zwolnienie (od 1 lipca 2013 r., a obecnie możliwość zastosowania niższej stawki podatku) przewidziane w art. 21 ustawy o CIT, powinno mieć również zastosowanie do SE. Na zasadność wskazania wprost w samej Dyrektywie 2003/49/WE, że ma ona zastosowanie również do SE, wskazuje już od dłuższego czasu Komisja Europejska.

- Stosowanie do SE regulacji przewidzianych w ustawie CIT oznacza w praktyce, że z punktu widzenia opodatkowania dochodów uzyskiwanych w ramach prowadzonej działalności nie ma właściwie istotnych różnic w opodatkowaniu SE i spółek kapitałowych, o których mowa w polskim kodeksie spółek handlowych (spółki z o.o. i spółki akcyjnej) - podsumowuje Łukasz Kosonowski.

Jest to zresztą spójne z wyrażonym w rozporządzeniu założeniem, że SE jest odpowiednikiem formy prawnej spółek akcyjnych, o których mowa w prawie wewnętrznym państw członkowskich i które są podatnikami CIT na zasadach ogólnych. Eksperci MDDP zauważają, że pewne specyficzne konsekwencje podatkowe mogą wiązać się z samym założeniem spółki europejskiej (rozporządzenie przewiduje 4 różne sposoby jej utworzenia) oraz z przeniesieniem jej statutowej siedziby z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego UE.

Spółkę europejską należy zarejestrować w tym państwie, w którym znajduje się jej siedziba statutowa. W przypadku Polski będzie to Krajowy Rejestr Sądowy, a fakt rejestracji ogłasza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. W celach informacyjnych ogłoszenie zamieszcza się także w Dzienniku Urzędowym UE

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl