Podatkowe aspekty rozpoczęcia działalności gospodarczej

Zakładanie firmy to przede wszystkim konieczność jej rejestracji, w tym również rejestracji do celów podatkowych. Do niedawna rejestracja działalności gospodarczej była wieloetapowa i wiązała się z koniecznością wizyt w różnych urzędach administracji publicznej. Proces rejestracji działalności gospodarczej obejmował bowiem nie tylko uzyskanie wpisu w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez gminy, ale także dokonanie zgłoszenia płatnika składek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, uzyskania numeru REGON w Głównym Urzędzie Statystycznym, a także numeru NIP w urzędzie skarbowym. Zatem na drodze do rejestracji firmy, którą musiał odbyć przyszły przedsiębiorca, obowiązkowo znajdował się urząd skarbowy. Wprawdzie gmina mogła przyjąć od przedsiębiorcy wniosek dotyczący NIP (a także REGON), a następnie wysłać je do odpowiednich organów. Procedura ta nie była jednak obowiązkowa, co powodowało, że tzw. jedno okienko w praktyce nie funkcjonowało. Przepisy w tym zakresie uległy zmianie 31 marca 2009 r. Wprowadziła je ustawa z 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw.

W wyniku wprowadzonych zmian osoba fizyczna rejestrująca działalność gospodarczą nie będzie musiała składać w urzędzie skarbowym odrębnego zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizującego NIP. Łatwiej też będzie zarejestrować podatkowo handlową spółkę osobową. Przekazaniem informacji o rejestracji firmy m.in. do organów podatkowych zajmą się urzędnicy. Dla podatników oznacza to oszczędność czasu i brak konieczności składania w różnych urzędach wielu dokumentów.

Zgodnie z generalną zasadą wynikająca z ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (dalej: ustawa o NIP), zgłoszenia identyfikacyjnego dokonuje się jednokrotnie, bez względu na rodzaj oraz liczbę opłacanych przez podatnika podatków, formę opodatkowania, liczbę oraz rodzaje prowadzonej działalności gospodarczej, a także liczbę prowadzonych przedsiębiorstw.

W świetle dotychczasowych przepisów podatnik zakładający firmę, który nie posiadał NIP, musiał złożyć w urzędzie skarbowym zgłoszenie indentyfikacyjne. Natomiast w przypadku, gdy taki numer został mu już wcześniej nadany, był zobowiązany do złożenia zgłoszenia aktualizacyjnego. Zarówno w jednym, jak i drugim wypadku podatnik musiał złożyć w urzędzie skarbowym odpowiedni formularz i dołączyć do niego wymagane dokumenty, m.in. zaświadczenie o wpisie do ewidencji, zaświadczenie REGON, umowę lub zaświadczenie z banku potwierdzające założenie firmowego konta czy dokument potwierdzający uprawnienia do korzystania z lokalu lub nieruchomości, w której znajduje się siedziba podatnika.

Ustawa z 19 grudnia 2008 r. znacznie uprościła podatkową rejestrację firmy. Wprowadziła ona zasadę, że wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej jest jednocześnie wnioskiem o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON), zgłoszeniem identyfikacyjnym albo aktualizacyjnym, o którym mowa w przepisach o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, oraz zgłoszeniem do ZUS.

Dane z wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej organ ewidencyjny niezwłocznie, nie później niż w ciągu trzech dni od dnia dokonania wpisu, przesyła m.in. do wskazanego przez przedsiębiorcę naczelnika urzędu skarbowego wraz z kopią zaświadczenia o wpisie w ewidencji działalności gospodarczej. Jak wskazano powyżej, osoba fizyczna rozpoczynająca działalność gospodarczą może znajdować się w dwóch sytuacjach: może mieć już nadany NIP albo nie mieć tego numeru. Zgodnie z nowymi przepisami w przypadku gdy podatnik ma taki numer, urząd gminy od razu przekaże zgłoszenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przeciwnym wypadku prześle zgłoszenie do ZUS po otrzymaniu od właściwego naczelnika urzędu skarbowego nadanego NIP i uzupełnieniu wniosku o ten numer.

Wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej zgodnie z nowymi przepisami można złożyć w wersji elektronicznej, za pośrednictwem strony internetowej gminy. Jeżeli taki wniosek będzie podpisany elektronicznie, znajdą zastosowanie przepisy o informatyzacji, tj. wniosek wpłynie na elektroniczną skrzynkę podawczą urzędu i zostanie mu nadany formalny bieg. Wniosek można również wysłać listem poleconym. W takim przypadku wniosek należy opatrzyć własnoręcznym podpisem wnioskodawcy, którego własnoręczność dodatkowo poświadczona jest przez notariusza. Powyższe zmiany mają na celu wprowadzenie w życie zasady jednego okienka na okres przejściowy, tj. do czasu utworzenia Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (zwanej zero okienka).

Korzystne zmiany w zakresie rejestracji działalności, w tym rejestracji podatkowej, dotyczą nie tylko osób fizycznych zakładających jednoosobową działalność, która podlega wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej. Procedura zakładania firmy została uproszczona także w stosunku do przedsiębiorców rejestrowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym. Łatwiej będzie zatem zarejestrować np. osobową spółkę prawa handlowego, tj. spółkę jawną, partnerską, komandytową czy komandytowo-akcyjną, co ma istotne znacznie dla wspólników takich spółek.

Obowiązujące od 31 marca 2009 r. zmiany dotyczą także instytucji tzw. jednego okienka dla przedsiębiorców rejestrujących się w KRS. Znowelizowane przepisy ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym zakładają, że wraz z wnioskiem o wpis lub zmianę wpisu w rejestrze przedsiębiorców wnioskodawca składa wniosek o wpis albo zmianę wpisu do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON), zgłoszenie płatnika składek albo jego zmiany w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, a także zgłoszenie identyfikacyjne albo aktualizacyjne, o którym mowa w ustawie o NIP. Konieczne jest przy tym wskazanie właściwego naczelnika urzędu skarbowego pod rygorem zwrotu wniosku. Zatem za pomocą zgłoszenia złożonego tylko w sądzie rejestrowym podatnik dokona także rejestracji na potrzeby fiskusa. Sąd rejestrowy z urzędu prześle wnioski i zgłoszenia przedsiębiorcy do urzędu statystycznego oraz wskazanego przez przedsiębiorcę naczelnika urzędu skarbowego wraz z odpisem postanowienia o wpisie i zaświadczeniem o dokonaniu wpisu. Po uzyskaniu informacji o nadaniu przedsiębiorcy NIP sąd rejestrowy przesyła zgłoszenie płatnika składek do właściwej jednostki terenowej ZUS.

Brak konieczności składania przez osoby fizyczne rozpoczynające działalność gospodarczą odrębnego wniosku o nadanie NIP, czyli tzw. zasada jednego okienka, to niejedyna korzystna zmiana. Dobrą wiadomością jest też skrócenie terminu wydania decyzji o nadaniu NIP do trzech dni roboczych (nowy ust. 2a w art. 3 ustawy o NIP).

W praktyce zmiana ta powinna znacznie przyśpieszyć uzyskanie NIP. Zgodnie z art. 139 par. 1 ustawy Ordynacja podatkowa nadanie NIP następuje bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca. Średni czas trwania postępowania w sprawie nadania NIP osobie fizycznej waha się od 9 do 11 dni kalendarzowych. Co więcej, część organów podatkowych w praktyce przyjmowała po prostu, że ogranicza je termin jednego miesiąca, nawet jeśli przyznanie NIP w rzeczywistości mogło trwać krócej. Warto wskazać, że skrócony do trzech dni roboczych termin nadania numeru NIP dotyczy wyłącznie osób fizycznych rozpoczynających działalność gospodarczą, a nie znajdzie zastosowania już np. w odniesieniu do spółek prawa handlowego.

W ustawie o NIP uchylono także przepis art. 5 ust. 4b obligujący przedsiębiorców do dołączania do zgłoszenia identyfikacyjnego wiele uwierzytelnionych lub urzędowo poświadczonych kopii dokumentów potwierdzających informacje objęte zgłoszeniem. Przepis ten wymieniał m.in. odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (w przypadku zakładania spółki), zaświadczenie o numerze REGON czy umowę spółki. W świetle obowiązujących do 31 marca 2009 r. przepisów osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą do zgłoszenia indentyfikacyjnego musiała dołączyć dokument potwierdzający uprawnienie do korzystania z lokalu lub nieruchomości wskazanych jako główne miejsce wykonywania działalności. Osoby fizyczne zakładające indywidualną działalność zostały z tego obowiązku zwolnione.

Uchylenie art. 5 ust. 4b w ustawie o NIP nie będzie jednak miało poważniejszych konsekwencji dla przedsiębiorców podlegających wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego, m.in. handlowych spółek osobowych. Wspólnicy takich spółek i tak będą musieli dołączyć do wniosku o wpis w KRS umowę spółki czy dokument potwierdzający uprawnienie do korzystania z lokalu lub nieruchomości będącej siedzibą firmy.

Zasady podatkowej rejestracji firmy w zakresie zgłoszeń identyfikacyjnych lub aktualizacyjnych NIP zostały znacznie uproszczone, jednak nadal trzeba odrębnie rejestrować się dla celów VAT i zawiadomić organ podatkowy o wyborze określonej formy opodatkowania podatkiem dochodowym.

Podkreślić należy, że osobom fizycznym rozpoczynającym i prowadzącym działalność gospodarczą przysługuje prawo wyboru najkorzystniejszej dla nich formy opodatkowania. Do wyboru są następujące sposoby rozliczeń z fiskusem: zasady ogólne, przy zastosowaniu skali podatkowej, podatek liniowy oraz zryczałtowane formy opodatkowania, tj. ryczałt od przychodów ewidencjonowanych oraz karta podatkowa.

Każdy przedsiębiorca może rozliczać się na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. według skali podatkowej, lub podatkiem liniowym z jedną 19-proc. stawką podatku. Natomiast tylko dla niektórych rodzajów działalności można wybrać kartę podatkową czy ryczałt ewidencjonowany. Wybierając formę opodatkowania, należy wziąć pod uwagę przede wszystkim rodzaj działalności, przewidywane koszty prowadzenia firmy oraz łatwość rozliczania się.

Podstawową formę opodatkowania stanowią zasady ogólne według progresywnej skali podatkowej. Oznacza to, że podatnik, który zgodnie z odpowiednimi przepisami nie zawiadomi urzędu skarbowego o wyborze szczególnego sposobu rozliczeń podatkiem liniowym lub zryczałtowanym, powinien opłacać podatek według skali podatkowej, o której mowa w art. 27 ustawy o PIT. Od 1 stycznia 2009 r. obowiązuje nowa dwustopniowa skala podatkowa ze stawkami podatkowymi w wysokości 18 proc. i 32 proc. i kwotą zmniejszającą podatek w wysokości 556,02 zł oraz wysokim progiem podatkowym wynoszącym 85 528 zł. Oznacza to, że od dochodu w wysokości nieprzekraczajacej kwoty 85 528 zł podatnik opłaca podatek według niższej stawki podatkowej - 18 proc., natomiast po jej przekroczeniu według 32-proc. stawki. Z uwagi na obniżenie najniższej stawki podatkowej z 19 proc. do 18 proc. nie zmieniła się natomiast wysokość tzw. kwoty wolnej, czyli kwoty odpowiadającej dochodowi niepowodującemu obowiązku zapłaty podatku, która podobnie jak w roku 2008 wynosi 3091 zł. Dwustopniowa skala podatkowa zastąpiła skalę trzystopniową ze stawkami 19 proc., 30 proc. i 40 proc.

Podatek obliczany na ogólnych zasadach przedsiębiorca płaci od faktycznie uzyskanego dochodu, który oblicza się, odejmując od przychodów z działalności koszty ich uzyskania. Pod pojęciem kosztów uzyskania przychodów należy rozumieć wszelkie wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 ustawy o PIT. Przedsiębiorcy, którzy zdecydują się na opłacanie podatku przy zastosowaniu skali podatkowej, ewidencjonują wszystkie zdarzenia gospodarcze w książce przychodów i rozchodów. Zaletą takiego sposobu rozliczeń jest możliwość skorzystania z preferencyjnych zasad rocznego rozliczenia podatku w sposób przewidziany dla małżonków i osób samotnie wychowujących dzieci. Przedsiębiorca rozliczający się na zasadach ogólnych zachowuje też prawo do uwzględnienia w rocznym zeznaniu podatkowym ulg i odliczeń regulowanych w ustawie o PIT, m.in. ulgi prorodzinnej, rehabilitacyjnej.

Podatnik rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej może także zdecydować się na opłacanie podatku dochodowego według jednolitej 19-proc. stawki podatku. Ta forma opodatkowania, tak jak w przypadku podatku obliczanego według skali, pozwala uzyskany przychód z działalności gospodarczej pomniejszyć o koszty jego uzyskania i wymaga prowadzenia podatkowej książki przychodów i rozchodów. Wybór podatku liniowego powoduje jednak automatyczną utratę wielu istotnych przywilejów podatkowych. W takim przypadku nie będzie możliwe np. wspólne opodatkowanie małżonków oraz opodatkowanie w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci. To niejedyne wady podatku linowego. Podatnicy korzystający z tej formy opodatkowania tracą prawo do większości zwolnień oraz ulg podatkowych. Podatek liniowy pozbawia prawa do ulgi na darowizny, internetowej czy też z odliczeń wydatków na cele rehabilitacyjne. Nie można także skorzystać z wysokiej ulgi prorodzinnej. Pozostaje jednak możliwość odliczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Ze względu na te niedogodności opodatkowanie według stawki liniowej na pewno nie jest opłacalne dla tych podatników rozpoczynających działalność, których przewidywane dochody z działalności gospodarczej nie będą przekraczać progu skali podatkowej (85 528 zł). W takim wypadku lepiej zdecydować się na opłacanie podatku na zasadach ogólnych, gdzie najniższa stawka podatku zmalała do 18 proc.

Wybór podatku liniowego wymaga złożenia pisemnego oświadczenia w urzędzie skarbowym do 20 stycznia roku podatkowego. Podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej w trakcie roku podatkowego takie oświadczenie składają do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu. Złożone oświadczenie o wyborze podatku liniowego dotyczy również lat następnych, chyba że podatnik, w terminie do 20 stycznia roku podatkowego, zawiadomi w formie pisemnej właściwego naczelnika urzędu skarbowego o rezygnacji z tego sposobu opodatkowania lub złoży w tym terminie pisemny wniosek lub oświadczenie o zastosowanie form opodatkowania określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym.

Osoby fizyczne, w tym również osoby fizyczne, które zamierzają prowadzić działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej lub spółki jawnej osób fizycznych, mogą rozliczać się z fiskusem na zasadach ryczałtu ewidencjonowanego. Stawki ryczałtu są zróżnicowane w zależności od rodzaju działalności (20 proc., 17 proc., 8,5 proc., 5,5 proc., 3 proc.). Uproszczony charakter tej formy opodatkowania polega na tym, że podatek oblicza się od przychodów, bez uwzględniania kosztów uzyskanych przychodów. Tym samym brak jest obowiązku ewidencjonowania operacji gospodarczych dotyczących tych kosztów. Plusem ryczałtu jest zatem nieskomplikowana księgowość: prowadzenie ewidencji przychodów. Z drugiej jednak strony taka konstrukcja ryczałtu oznacza, że wybór tej formy opodatkowania opłaca się przede wszystkim podatnikom, którzy ponoszą niskie koszty swej działalności.

Od przychodów opodatkowanych ryczałtem można jednak odliczyć składki na ubezpieczenia społeczne oraz ulgi podatkowe określone w art. 26 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli odliczane od podstawy opodatkowania (m.in. ulga rehabilitacyjna, internetowa). Podatek obliczony według właściwej stawki można natomiast obniżyć o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wybór ryczałtu uniemożliwia jednak złożenie wspólnego zeznania z małżonkiem czy też rozliczenia jako podatnik samotnie wychowujący dziecko.

Pisemne oświadczenie o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za dany rok podatkowy podatnik składa naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według miejsca zamieszkania podatnika nie później niż do dnia 20 stycznia roku podatkowego. Natomiast podatnik rozpoczynający działalność gospodarczą w trakcie roku podatkowego ma czas na poinformowanie fiskusa o wyborze ryczałtu do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu. Podatnicy tracą prawo do rozliczania ryczałtem ewidencjonowanym po uzyskaniu przychodu przekraczającego 150 tys. euro. W takim wypadku od następnego roku podatkowego muszą przejść na zasady ogólne opodatkowania.

Karta podatkowa to najprostszy sposób płacenia podatków. Mogą z niego korzystać osoby fizyczne prowadzące samodzielnie działalność gospodarczą oraz spółki cywilne osób fizycznych. Możliwość rozliczania się w tej formie dotyczy podatników prowadzących działalność gospodarczą określoną w art. 23 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Przede wszystkim jest to działalność usługowa prowadzona w niewielkim zakresie.

Wysokość podatku płaconego w formie karty podatkowej nie zależy od wysokości uzyskiwanego dochodu z działalności. Stawka podatku ustalana jest dla poszczególnych rodzajów działalności i zależy od liczby mieszkańców miejscowości, w której podatnik prowadzi działalność, oraz liczby zatrudnionych pracowników. Wysokość zobowiązania podatkowego jest ustalana przez naczelnika urzędu skarbowego w drodze decyzji administracyjnej odrębnie na każdy rok podatkowy.

Wyboru karty dokonuje się poprzez złożenie wniosku według ustalonego wzoru (formularz PIT-16) nie później niż do 20 stycznia roku podatkowego, a jeżeli podatnik rozpoczyna działalność w trakcie roku podatkowego - przed rozpoczęciem działalności.

Każdy przedsiębiorca dokonuje wyboru formy opodatkowania dla celów podatku dochodowego (nie musi jednak zawiadamiać fiskusa, jeśli decyduje się na ogólne zasady rozliczenia podatku). Niektórzy podatnicy dodatkowo rejestrują się również dla celów VAT.

Podkreślić należy, że podmiot, który rozpoczyna prowadzenie działalności gospodarczej, zasadniczo nie musi wypełniać druków do celów VAT. Z zasady jest on zwolniony z tego podatku. Chodzi tu o zwolnienie podmiotowe w ramach limitu 50 tys. zł (wartość sprzedaży bez podatku). Zgodnie z przepisami ustawy o VAT podatnik rozpoczynający w trakcie roku podatkowego wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem jest zwolniony z VAT, jeżeli przewidywana przez niego wartość sprzedaży nie przekroczy, w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej w roku podatkowym, kwoty 50 tys. zł. Rejestracji na potrzeby VAT nie muszą dokonywać także podatnicy wykonujący wyłącznie czynności zwolnione z podatku.

Przedsiębiorca, który od początku prowadzenia działalności gospodarczej chce być podatnikiem VAT, musi wypełnić odpowiedni formularz i dokonać rejestracji dla celów VAT we właściwym urzędzie skarbowym. Zatem osoba fizyczna, która podejmuje działalność, ma do wyboru dwie możliwości. Po pierwsze, może skorzystać ze zwolnienia podmiotowego z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o VAT. W takim wypadku może, ale nie musi, zarejestrować się jako podatnik VAT zwolniony. Po drugie może zarejestrować się jako podatnik VAT czynny.

Istnieje także grupa podatników nieobjętych podmiotowym zwolnieniem określona w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem regulacje dotyczące zwolnienia nie mają zastosowania do importu towarów i usług, wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca, oraz m.in. do podatników dokonujących dostaw wyborów z metali szlachetnych, towarów opodatkowanych akcyzą czy nowych środków transportu. Podatnicy wymienieni w art. 113 ust. 13 mają obowiązek rejestracji w zakresie VAT z dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej.

Zgłoszenie rejestracyjne w zakresie VAT składa się na formularzu VAT-R przed dokonaniem pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu VAT. Rejestracja na potrzeby VAT podlega opłacie skarbowej. Od potwierdzenia zarejestrowania podatnika podatku od towarów i usług jako podatnika VAT czynnego lub podatnika VAT zwolnionego trzeba uiścić opłatę w wysokości 170 zł. Dowód zapłaty należnej opłaty skarbowej należy dołączyć do wniosku o rejestrację.

Po dokonaniu rejestracji podatnik otrzymuje unikatowy numer, który identyfikuje go dla potrzeb VAT. Numer ten należy zamieszczać na wszelkich dokumentach związanych z rozliczeniem podatku. Ustawa o VAT nakłada na podatnika zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny obowiązek umieszczania numeru identyfikacji podatkowej na fakturach oraz w ofertach. Podatnicy od momentu dokonania rejestracji (od złożenia zgłoszenia VAT-R) mają prawo do zmniejszania podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Podatnicy zamierzający dokonać transakcji z podmiotami z państw będących członkami Unii Europejskiej obowiązani są do zarejestrowania dla potrzeb handlu wewnątrzwspólnotowego. Rejestracji tej dokonuje się poprzez wypełnienie zgłoszenia rejestracyjnego VAT-R oraz załącznika VAT-R/UE, zaznaczając odpowiednie pozycje.

Podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej mogą liczyć na określone przywileje podatkowe. Nowe firmy mogą korzystać przede wszystkim z preferencji w podatku dochodowym. Można tu wymienić w szczególności: przyspieszoną, jednorazową amortyzację, możliwość opłacania zaliczek na podatek w systemie kwartalnym oraz tzw. kredyt podatkowy.

Przyspieszona amortyzacja zwana potocznie ulgą na inwestycje umożliwia podatnikom rozpoczynającym działalność (oraz małym podatnikom) jednorazowe dokonanie odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej niektórych środków trwałych do wysokości nieprzekraczającej określonego przez ustawodawcę limitu. Zgodnie z obowiązującymi jeszcze przepisami limit odliczeń wynosi 50 tys. euro. Parlament przyjął już jednak rządową nowelizację ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podwyższającą ten próg do 100 tys. euro. Ustawa czeka teraz na podpis prezydenta. Zmiany mają wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Zakładają one, że wyższy limit będzie miał zastosowanie w latach 2009-2010, przy czym mogły z niego skorzystać przedsiębiorcy, którzy rozpoczęli działalność w 2008 r. Wyjaśnijmy, że zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z ustawy o PIT podatnicy rozpoczynający działalność gospodarczą mogą korzystać z jednorazowej przyspieszonej amortyzacji tylko w roku podatkowym, w którym rozpoczęli prowadzenie działalności. Jednak podatnicy, którzy w roku 2008 lub 2009 rozpoczęli prowadzenie działalności gospodarczej, będą mogli dokonywać odpisów amortyzacyjnych do podwyższonej kwoty limitu w wysokości 100 tys. euro, także w roku podatkowym następującym bezpośrednio po roku podatkowym, w którym rozpoczęli prowadzenie działalności gospodarczej. Zatem dla podatnika, który rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w 2008 r., limit 100 tys. euro będzie przysługiwał w roku następującym bezpośrednio po roku podatkowym, w którym rozpoczął działalność, tj. w 2009 roku.

Jednorazowych odpisów amortyzacyjnych można dokonywać od wartości początkowej środków trwałych zaliczonych do grupy 3-8 Klasyfikacji Środków Trwałych, z wyłączeniem samochodów osobowych, w roku podatkowym, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Jednorazowa amortyzacja obejmuje zarówno nabyte, wytworzone, nowe, jak i używane oraz ulepszone środki trwałe. Podatnicy mogą dokonywać odpisów amortyzacyjnych nie wcześniej niż w miesiącu, w którym środki trwałe zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, lub rozliczyć w równych ratach co miesiąc, co kwartał albo jednorazowo na koniec roku. Od następnego roku podatkowego podatnicy dokonują odpisów amortyzacyjnych. Suma odpisów amortyzacyjnych, w tym dokonanych w pierwszym roku podatkowym oraz niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów, nie może przekroczyć wartości początkowej tych środków trwałych.

Przepisy o jednorazowej amortyzacji nie mają zastosowania do podatnika rozpoczynającego prowadzenie działalności gospodarczej, który w roku rozpoczęcia tej działalności, a także w okresie dwóch lat, licząc od końca roku poprzedzającego rok jej rozpoczęcia, prowadził działalność gospodarczą samodzielnie lub jako wspólnik spółki niemającej osobowości prawnej lub działalność taką prowadził małżonek tej osoby, jeżeli między małżonkami istniała w tym czasie wspólność majątkowa.

Dla początkujących firm ustawodawca przewidział także możliwość kwartalnego opłacania zaliczek na podatek dochodowy (z przywileju tego korzystają także mali podatnicy). Wpłacać zaliczki kwartalne mogą podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej, o których mowa w art. 22k ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W przepisie tym mowa jest o podatniku rozpoczynającym prowadzenie działalności gospodarczej, który w roku rozpoczęcia działalności, a także w okresie dwóch lat, licząc od końca roku poprzedzającego rok jej rozpoczęcia, prowadził działalność gospodarczą samodzielnie lub jako wspólnik spółki niemającej osobowości prawnej, a także gdy taką działalność prowadził małżonek tej osoby, jeżeli między małżonkami istniała w tym czasie wspólność majątkowa.

Kwartalny system opłacania zaliczek jest możliwy także przy opodatkowaniu podatkiem liniowym. Podatnicy, którzy rozpoczynają prowadzenie działalności w trakcie roku podatkowego, składają zawiadomienie o wyborze kwartalnych zaliczek na podatek w terminie do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia tej działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu. Zawiadomienie dotyczy również lat następnych, chyba że podatnik w terminie do 20 lutego roku podatkowego zawiadomi w formie pisemnej właściwego naczelnika urzędu skarbowego o rezygnacji z kwartalnego sposobu wpłacania zaliczek.

Preferencją podatkową adresowaną do podatników po raz pierwszy rozpoczynających prowadzenie działalności gospodarczej jest kredyt podatkowy regulowany w art. 44 ust. 7a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Istotą tego rozwiązania jest zwolnienie nowej firmy w pierwszym albo drugim roku podatkowym po rozpoczęciu działalności gospodarczej obowiązku opłacania zaliczek na podatek. Kwota niezapłaconych zaliczek nie staje się zaległością podatkową. Podatek należny fiskusowi od dochodu osiągniętego w roku korzystania z kredytu podatkowego przedsiębiorca spłaca przez pięć kolejnych lat kalendarzowych. Z tytułu rozłożenia podatku na raty podatnikowi nie są naliczane odsetki za zwłokę ani opłata prolongacyjna.

Kredyt podatkowy przysługuje tylko w jednym roku podatkowym. Podatnik korzystający z preferencji zwolniony jest z obowiązku opłacania zaliczek (ryczałtu ewidencjonowanego) w roku podatkowym następującym bezpośrednio po roku, w którym rozpoczął prowadzenie działalności, jeżeli w roku jej rozpoczęcia działalność ta była prowadzona co najmniej przez pełnych 10 miesięcy. Jeżeli warunek ten nie jest spełniony, ze zwolnienia można korzystać w roku następującym dwa lata po roku, w którym podatnik rozpoczął prowadzenie działalności.

Z kredytu podatkowego mogą korzystać podatnicy rozpoczynający po raz pierwszy prowadzenie działalności gospodarczej. Zgodnie z ustawową definicją chodzi tu o osobę, która w roku rozpoczęcia tej działalności, a także w okresie trzech lat, licząc od końca roku poprzedzającego rok jej rozpoczęcia, nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej samodzielnie lub jako wspólnik spółki niemającej osobowości prawnej oraz działalności takiej nie prowadził małżonek tej osoby, o ile między małżonkami istniała w tym czasie wspólność majątkowa. Zatem kredyt podatkowy dotyczy nie tylko podatników faktycznie rozpoczynających działalność po raz pierwszy, ale również przedsiębiorców, którzy mieli dłuższą przerwę w prowadzeniu działalności.

Z kredytu podatkowego może skorzystać tylko przedsiębiorca spełniający wszystkie ustawowe kryteria. Przywilej ten przysługuje, jeżeli podatnik:

● w okresie poprzedzającym rok korzystania ze zwolnienia osiągnął średniomiesięczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej przynajmniej w wysokości stanowiącej równowartość w złotych kwoty 1000 euro,

● od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności do dnia 1 stycznia roku podatkowego, w którym rozpoczyna korzystanie ze zwolnienia, był małym przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej,

● w okresie poprzedzającym rok korzystania ze zwolnienia zatrudniał, na podstawie umowy o pracę, w każdym miesiącu co najmniej pięć osób w przeliczeniu na pełne etaty,

● w prowadzonej działalności nie wykorzystuje środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, a także innych składników majątku, pochodzącego z likwidacji działalności o znacznej wartości - udostępnionych mu nieodpłatnie przez osoby zaliczone do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn, wykorzystywanych uprzednio w działalności gospodarczej prowadzonej przez te osoby i stanowiących ich własność,

● złożył właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego pisemne oświadczenie o korzystaniu z kredytu podatkowego do dnia 31 stycznia roku podatkowego, w którym podatnik będzie z niego korzystał.

Podatnicy rozpoczynający działalność mają również prawo do określonych przywilejów w zakresie VAT. Oprócz wspomnianej już możliwości zwolnienia z obowiązku rejestracji na potrzeby VAT firmy, które są zobowiązane do ewidencjonowania obrotu przy zastosowaniu kasy fiskalnej, mogą skorzystać z ulgi na zakup takiej kasy. Zgodnie z art. 111 ust. 4 ustawy o VAT podatnicy, którzy rozpoczną ewidencjonowanie obrotu i kwot podatku należnego w obowiązujących terminach, mogą odliczyć od tego podatku kwotę wydatkowaną na zakup każdej z kas rejestrujących zgłoszonych na dzień rozpoczęcia (powstania obowiązku) ewidencjonowania w wysokości 90 proc. jej ceny zakupu (bez podatku), nie więcej jednak niż 700 zł. Oczywiście ulga jako związana z powstaniem obowiązku ewidencjonowania, w praktyce dotyczy również firm już prowadzących działalność.

Podatnicy mogą odliczyć kwotę wydatkowaną na zakup każdej z kas rejestrujących zgłoszonych na dzień rozpoczęcia ewidencjonowania. Odliczenie ulgi za zakup kasy może być dokonane w rozliczeniu za miesiąc, w którym rozpoczęto ewidencjonowanie, lub za miesiące następujący po tym miesiącu. W przypadku podatników rozliczających się za okresy kwartalne, odliczenie może być dokonane w rozliczeniu za kwartał, w którym rozpoczęto ewidencjonowanie, lub w rozliczeniu za następne kwartały. Kwota dokonanego w danym okresie rozliczeniowym odliczenia, z tytułu nabycia kas, nie może być wyższa od kwoty różnicy między podatkiem należnym a podatkiem naliczonym.

Podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej muszą liczyć się także z pewnymi ograniczeniami w zakresie swobody wyboru rozliczeń podatkowych. Nie mają oni możliwości opłacania uproszczonych zaliczek na podatek dochodowy, przedsiębiorcy, którzy chcą świadczyć usługi na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, nie mogą wybrać podatku liniowego lub ryczałtu.

Zgodnie z art. 44 ust. 6e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisy o zaliczkach uproszczonych nie mają zastosowania do podatników, którzy po raz pierwszy podjęli działalność w roku podatkowym albo w roku poprzedzającym rok podatkowy.

Ograniczenie to wynika stąd, że dla osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą za podstawę do wyliczenia uproszczonych zaliczek zasadniczo przyjmuje się dochód wykazany w zeznaniu złożonym w roku ubiegłym. Z tej formy opłacania zaliczek mogą zatem korzystać podatnicy już prowadzący działalność, którzy w poprzednim roku podatkowym wykazali dochód.

Osoby zakładające firmę, które chcą świadczyć usługi odpowiadające czynnościom, które wykonywały na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, nie mogą natomiast rozliczać się podatkiem liniowym. Zgodnie z obowiązującymi art. 9a ust. 3 ustawy o PIT nie można stosować 19-proc. stawki do opodatkowania przychodów ze świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, odpowiadających czynnościom, które podatnik lub co najmniej jeden ze wspólników:

● wykonywał w roku poprzedzającym rok podatkowy, lub

● wykonywał lub wykonuje w roku podatkowym w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy.

Identyczne ograniczenie funkcjonuje w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w odniesieniu do ryczałtu ewidencjonowanego. Zgodnie z art. 8 ust. 6 tej ustawy wyłącza z tej formy opodatkowania podatników rozpoczynających działalność samodzielnie lub w formie spółki, jeżeli podatnik lub co najmniej jeden ze wspólników, przed rozpoczęciem działalności w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym rok podatkowy, wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności podatnika lub spółki. Ograniczeń takich nie ma w przypadku karty podatkowej.

Warto wskazać, że Sejm pracuje nad projektem ustawy łagodzącej istniejące ograniczenia, ale tylko w przypadku wyboru podatku liniowego. Zakłada on uchylenie zakazu stosowania liniowego PIT przez podatników będących pracownikami w poprzednim roku podatkowym, pozostawiając jednocześnie regulację o niemożności zastosowania takiego sposobu opodatkowania przez podatników, którzy przechodzą na tzw. samozatrudnienie i świadczą usługi na rzecz firmy w bieżącym roku podatkowym.