Podmiot użyczający nie płaci podatku dochodowego

Przedsiębiorcy często zawierają umowy użyczenia, których przedmiotem są rzeczy wchodzące w skład majątku firmowego, zarówno rzeczy ruchome (np. samochód), jak i nieruchomości (np. pomieszczenie w budynku udostępnione na magazyn lub ściana budynku udostępniona pod reklamę).

Umowa użyczenia została uregulowana w kodeksie cywilnym, który nie nakłada na tę umowę żadnych szczególnych wymogów co do formy zawarcia takiej umowy. Umowa taka może być więc zawarta w dowolnej formie. Jednak zawierając umowę użyczenia, dla celów dowodowych w przypadku sporu z organami podatkowymi warto zawrzeć ją w formie pisemnej.

W umowie użyczenia zobowiązanym do spełnienia świadczenia jest tylko użyczający.

Zawarcie umowy użyczenia nie skutkuje jednak obowiązkiem zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC), ponieważ umowa ta nie została wymieniona wśród czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem.

Zwrócić jednak trzeba uwagę, że PCC podlega ją umowa spółki oraz zmiana umowy spółki. Przy spółce osobowej za zmianę umowy uważa się wniesienie lub podwyższenie wkładu, którego wartość powoduje zwiększenie majątku spółki, albo podwyższenie kapitału zakładowego, pożyczkę udzieloną spółce przez wspólnika, dopłaty oraz oddanie przez wspólnika spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania. Natomiast przy spółce kapitałowej są to podwyższenie kapitału zakładowego z wkładów lub ze środków spółki oraz dopłaty. Stawka podatku od umowy spółki wynosi 0,5 proc.

Przy oddaniu spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania podstawę opodatkowania stanowi roczna wartość nieodpłatnego używania, którą przyjmuje się w wysokości 4 proc. wartości rynkowej rzeczy lub prawa majątkowego oddanego do nieodpłatnego używania. W przypadku oddania spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania na czas nieokreślony podstawę opodatkowania może stanowić zgodnie z oświadczeniem podatnika: wartość świadczeń za lat 10 albo wartość świadczeń należnych w miarę wykonywania umowy.

Z początkiem 2009 roku zmienione zostały zasady opodatkowania udostępnienia nieruchomości do nieodpłatnego używania. Obecnie taka czynność nie skutkuje powstaniem przychodu dla podmiotu użyczającego nieruchomość - dotyczy to zarówno podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, jak i podatników podatku dochodowego od osób prawnych. Przy takiej czynności przychód powstanie natomiast po stronie podmiotu użytkującego cudzą nieruchomość, otrzymującego nieodpłatne świadczenie.

Istotne jest, że zniesienie regulacji, która nakazywała rozpoznawanie przychodu z tytułu nieodpłatnego udostępnienia nieruchomości, powoduje wyłączenie z kosztów podatkowych odpisów amortyzacyjnych za okres, w którym nieruchomość została przekazana do nieodpłatnego użytkowania.

Do końca 2008 r. nieodpłatnie użyczenie nieruchomości powodowało powstanie przychodu zarówno po stronie użytkownika, jak i właściciela (użyczającego). Za przychód z nieruchomości odstąpionych bezpłatnie w całości lub w części do używania innym osobom fizycznym i prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej uważa się wartość czynszową stanowiącą równowartość czynszu, jaki przysługiwałby od tych osób w razie zawarcia umowy najmu lub dzierżawy nieruchomości.

Do rozliczenia kosztów uzyskania przychodów od rzeczy ruchomych będących przedmiotem użyczenia zastosowanie będzie mieć generalna zasada rozpoznawania kosztów podatkowych. Otóż kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w ustawach o podatkach dochodowych. Tak będzie, jeśli użyczenie służy wykonywanej działalności i w efekcie generowaniu lub zabezpieczeniu źródła przychodów. Sytuacja taka może powstać wtedy, gdy spółka użycza daną rzecz kontrahentowi lub innemu podmiotowi, z którym współpracuje w celu świadczenia usług na rzecz jej klientów.

W takiej sytuacji gdy przedmiotem użyczenia są rzeczy ruchome nieujęte w ewidencji środków trwałych, podatnik nie traci prawa do odliczenia od przychodu wydatków na ich nabycie, nawet jeśli ta rzecz stała się przedmiotem użyczenia w niewielkim odstępie czasu od zakupu.

W sytuacji natomiast gdy przedmiot użyczenia jest środkiem trwałym, który jest w trakcie amortyzacji, powstaje wątpliwość, czy możliwe jest kontynuowanie amortyzacji, jeśli podatnik przestał tę rzecz użytkować. Jednym z warunków dokonywania amortyzacji jest bowiem wykorzystanie środków trwałych na cele związane z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą. Dlatego kontynuacja odpisów amortyzacyjnych od przedmiotów użyczenia może zostać zakwestionowana przez organy podatkowe.

W przypadku np. użyczenia nieruchomości nie będzie możliwe ujęcie w kosztach podatkowych odpisów amortyzacyjnych od nieruchomości za miesiące, w których była ona oddawana do nieodpłatnego używania. Możliwe jest jednak kontynuowanie amortyzacji, jeśli użyczający wykazałby, że użyczenie jest powiązane z jego działalnością i wpływa na uzyskanie przychodu. Organy podatkowe mogą to jednak zakwestionować.

Inną kwestią jest rozliczenie drugiej strony umowy użyczenia, tj. korzystającego. Osoba, która użytkuje rzecz lub nieruchomość na podstawie użyczenia, musi zapłacić podatek dochodowy od tzw. nieodpłatnego świadczenia.

Jeżeli przedmiotem świadczeń jest udostępnienie lokalu lub budynku, to wartość pieniężną takiego świadczenia ustala się według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu lub budynku. W innych przypadkach wartość tę ustala się na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia.

Użyczenie polega na nieodpłatnym przekazaniu innemu podmiotowi rzeczy do czasowego z niej korzystania przy zastrzeżeniu obowiązku jej zwrotu. Zgodnie z umową użyczenia uregulowaną w kodeksie cywilnym użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy.

Skutki podatkowe użyczenia

Użyczający nieruchomość:

● nie uzyskuje przychodu;

● nie zalicza do kosztów podatkowych odpisów amortyzacyjnych za okres udostępnienia;

Korzystający z nieruchomości:

● uzyskuje przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia.

Przedsiębiorca zamierza użyczyć lokal jednemu ze swoich zagranicznych kontrahentów. Czy może ująć w kosztach wydatki związane z utrzymaniem tego lokalu?

Jeśli użyczenie lokalu nie powoduje powstania przychodu dla użyczającego, to wydatki związane z jego utrzymaniem nie powinny stanowić kosztów uzyskania przychodów.

Kosztem podatkowym mogą być jednak wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Przedsiębiorca powinien więc zanalizować, czy wydatki związane z utrzymaniem lokalu pozostającego w użyczeniu mieszczą się w definicji wydatków kwalifikujących się do kosztów podatkowych. W przypadku jednak udostępnianego nieodpłatnie lokalu kontrahentowi warunek jest spełniony - podmiot, który będzie korzystać bezpłatnie z lokalu, jest związany gospodarczo z przedsiębiorcą, współpracuje z nim w celu generowania jakiejś części przychodu.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 710 - 719 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 11 ust. 2a, art. 22a ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 15 ust. 1, art. 16a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 1 ust. 1 lit. k), art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. e), art. 6 ust. 6 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm.).