Odszkodowanie wypłacone kontrahentowi może stanowić koszt uzyskania przychodu

Przepisy kodeksu cywilnego nakładają obowiązek prawidłowego wykonania zawartych między kontrahentami umów. Oznacza to, że w razie niewykonania bądź nienależytego wykonania umowy nierzetelny sprzedawca lub usługodawca musi naprawić szkodę, jaką poniósł jego klient w związku z takim zdarzeniem. Przedsiębiorcy mogą też decydować się na wypłatę odszkodowania w celu zachowania renomy i dobrych relacji z kontrahentem.

Ujęcie wypłaconego odszkodowania partnerowi handlowemu w kosztach uzyskania przychodów pozwoliłoby przedsiębiorcy uzyskać korzyść ekonomiczną, ale równocześnie zachować renomę firmy. Niestety, nie każde wypłacone odszkodowanie może być kosztem podatkowym na podstawie przepisów podatkowych, dlatego w wielu przypadkach automatyczne zaliczenie w koszty każdego wypłaconego odszkodowania może powodować spór z organami podatkowymi.

W ustawach o podatkach dochodowych możliwość ujęcia w kosztach uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań związanych z nienależytym wykonaniem umowy jest ograniczona. Kosztem nie są kary umowne i odszkodowania z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług. Określa to art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych albo art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Praktyka organów podatkowych pokazuje, że w przypadku kar umownych lub odszkodowań wynikających z innych tytułów mogą one, jeśli są związane z działalnością gospodarczą, stanowić koszt uzyskania przychodów. Przy takim rozumieniu kosztem podatkowym będą na przykład kary umowne z tytułu zwłoki spowodowanej nieterminowym wykonaniem robót.

Przy analizie skutków podatkowych wypłaconego kontrahentowi odszkodowania istotne jest ustalenie, czy dana usługa została wykonana wadliwie, czy też nie została w ogóle wykonana. Tak będzie np. w przypadku, gdy w trakcie wykonania usługi przewozowej przez przewoźnika doszło do uszkodzenia towarów wynikającego ze zdarzeń losowych. Jeśli więc to z przyczyn niezależnych od podatnika następuje zewnętrzna przeszkoda w wykonaniu usługi, to uznać należy, że usługa nie została wykonana.

W orzecznictwie przyjęty został pogląd, że wadliwie wykonana usługa to taka, która została wykonana w sposób niepełny, tj. nie zostały spełnione wszelkie obowiązki ciążące na przewoźniku, w tym obowiązek dostarczenia towaru do miejsca jego przeznaczenia w stanie niezmienionym czy nieuszkodzonym. Jeśli więc zlecona usługa nie została wykonana, nie można stosować zasady z art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT albo z art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy o PIT.

Wydatek związany z odszkodowaniem z tytułu niewykonania umowy przewozu może stanowić koszt uzyskania przychodu, w dacie jego poniesienia, jeśli zostały spełnione przesłanki w zakresie rozpoznania kosztów uzyskania przychodów wymienione w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT albo art. 22 ust. 1 ustawy o PIT (koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów). To właśnie zgodnie z interpretacją tych przepisów należy ustalić, czy poniesienie danego kosztu miało wpływ na możliwość powstania lub zwiększenia przychodu.

Przepisy kodeksu cywilnego dopuszczają możliwość odstąpienia od umowy jednej lub obu stronom w ciągu oznaczonego terminu. Ponadto przepisy kodeksu cywilnego przewidują, że jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

W orzecznictwie przyjęty został pogląd, że jeżeli z samej treści umowy nie wynika, aby strony w przypadku odstąpienia od umowy zobowiązane były do zapłacenia kar umownych, to zapłata ww. kwoty nie wynika więc z żadnego obowiązku umownego i nie może być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów. Kara umowna to zastrzeżenie w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy.

Podobnie kosztem uzyskania przychodu nie będzie kara umowna poniesiona z tytułu zerwania umowy, dyktowanego dążeniem do zapobieżenia stratom finansowym, grożącym w razie wykonania zobowiązania.

Dla strony otrzymującej odszkodowanie powstaje przychód podatkowy. Dla podatników CIT oraz prowadzących działalność gospodarczą kwota otrzymanego odszkodowania będzie podlegać opodatkowaniu, gdyż nie jest wyłączona ani zwolniona od opodatkowania.

Przepisy kodeksu cywilnego w zakresie skutków niewykonania zobowiązań określają, że usługodawca obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności.

Przepisy kodeksu cywilnego w zakresie skutków niewykonania zobowiązań określają, że usługodawca obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności.

Wypłata odszkodowania kontrahentowi ma na celu zachowanie prestiżu spółki i służy zabezpieczeniu źródła przychodu, dlatego wypłacone świadczenie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów.

Spółka wynajęła firmę przewozową w celu dostarczenia kontrahentowi produktu wytworzonego na specjalne zamówienie. Podczas wykonania usługi przewozowej miał miejsce wypadek, w wyniku którego towar został uszkodzony i nie dotarł na miejsce. Spółka zdecydowała się jednak na wypłatę odszkodowania kontrahentowi, aby zachować dobre relacje z kontrahentem.

Kosztem nie są odszkodowania i kary umowne z tytułu:

● wad dostarczonych towarów, wad wykonanych towarów i usług,

● zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad,

● zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych usług.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 76-77; art. 361; art. 395-396; art. 471; art. 483; art. 491-493 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1; art. 15 ust. 1; art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 10 ust. 1 pkt 3; art. 14; art. 23 ust 1 pkt 19 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).