Jak w ramach firmy rozliczać przychody kapitałowe

Rozliczenie podatkowe przychodów z instrumentów finansowych (papiery wartościowe, instrumenty pochodne) może sprawiać przedsiębiorcom wiele problemów. Organy podatkowe inaczej kwalifikują przychody uzyskiwane przez podatników prowadzących indywidualną działalność gospodarczą, czyli podatników PIT, a inaczej przychody uzyskiwane przez podatników CIT, czyli np. spółki kapitałowe.

Ocena przepisów podatkowych w zakresie przychodów kapitałowych dokonywana przez fiskusa jest niekorzystna dla podatników prowadzących indywidualną działalność gospodarczą (w tym w ramach spółek osobowych). Zdaniem urzędów skarbowych, jeżeli jednym z przedmiotów działalności przedsiębiorcy nie jest inwestowanie w instrumenty finansowe, to przychód uzyskany z lokowania środków pieniężnych na rynku kapitałowym stanowić będzie przychód z kapitałów pieniężnych.

Zgodnie z takim stanowiskiem przychód ten opodatkowany jest odrębnie 19-proc. stawką podatku i podlega wykazaniu w rocznym zeznaniu PIT-38. Dla przedsiębiorców lokujących środki finansowe czy też zawierających kontrakty służące zabezpieczeniu przychodów czy majątku jest to niekorzystna interpretacja. Korzyści, jakie mogliby uzyskać przedsiębiorcy rozliczając te przychody w ramach działalności gospodarczej, są oczywiste i jak najbardziej racjonalnie uzasadnione. Taki przedsiębiorca mógłby kumulować przychody i koszty z bieżącej działalności operacyjnej (produkcyjnej czy handlowej) z przychodami i kosztami z inwestycji kapitałowych, dzięki czemu mógłby np. wykazać wyższą zdolność kredytową dla innego rodzaju inwestycji.

Przepisy podatkowe nie uzależniają jednak wprost rozliczenia takich przychodów w ramach przychodów firmowych od prowadzenia działalności w zakresie obrotu instrumentami finansowymi (z czym związane jest uzyskanie zezwolenia na obrót instrumentami finansowymi). Powinien liczyć się przecież faktyczny zamiar, tj. rzeczywiste wykonywanie działalności w tym zakresie. Takie stanowisko, z korzyścią dla przedsiębiorców, potwierdzone jest jednak w orzecznictwie podatkowym.

Istotne jest to, że wszelkie transakcje na instrumentach finansowych dokonywane z udziałem środków firmowych przedsiębiorcy są rozliczane poprzez firmowy rachunek bankowy, który służy przedsiębiorcy do prowadzenia danej działalności gospodarczej.

Ustawa o PIT określa, że odsetki od wkładów oszczędnościowych i środków na rachunkach bankowych lub w innych formach oszczędzania, przechowywania lub inwestowanie stanowią przychody z kapitałów pieniężnych (rozliczenie w deklaracji PIT-38), z wyjątkiem środków pieniężnych związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą.

Zasada ta ma zastosowanie zarówno do przedsiębiorców opodatkowanych na zasadach ogólnych (według skali), jak i tych korzystających z opcji opodatkowania podatkiem liniowym. W przypadku podatników opodatkowanych w sposób ryczałtowy odsetki na firmowych rachunkach bankowych nadal traktowane są jako przychody z działalności. Zgodnie z ustawą o dochodowym podatku podlegają one jednak opodatkowaniu stawką ryczałtu w wysokości 3 proc. wartości odsetek.

Lokowanie firmowych środków pieniężnych, np. w instrumenty pochodne służące zabezpieczeniu wartości kontraktów handlowych czy też w akcje przedsiębiorstw mające walory typowe inwestycyjne, jest ściśle związane z przychodami z działalności poprzez zabezpieczenie źródła przychodów. Takie transakcje kapitałowe oparte na papierach wartościowych czy instrumentach pochodnych są niezbędne i gospodarczo uzasadnione w prowadzeniu działalności gospodarczej i dopisywane wyniki z tych transakcji do rachunku firmowego stanowią podstawę do rozliczenia tych przychodów w ramach działalności przedsiębiorcy.

Problemów z kwalifikacją podatkową przychodów ze zbycia instrumentów finansowych nie ma w przypadku spółek kapitałowych i innych podmiotów opodatkowanych podatkiem dochodowym od osób prawnych. Spółki, które lokują środki pieniężne w akcje czy instrumenty pochodne, uzyskiwane przychody opodatkowują na zasadach ogólnych, podobnie jak inne przychody związane z działalnością gospodarczą.

Dla podatników CIT przychodem są otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym również różnice kursowe. W przypadku papierów wartościowych przychód powstaje dopiero w momencie ich odpłatnego zbycia. Wtedy też rozpoznawany jest koszt uzyskania przychodu związany z nabyciem zbywanych papierów wartościowych (zakup akcji czy certyfikatów depozytowych jest więc kosztem odroczonym). Podobnie w przypadku odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych.

W przypadku lokowania środków spółki w papiery dłużne, np. obligacje, przychodem z tytułu ich wykupu przez emitenta są otrzymane pieniądze, wartości pieniężne w pełnej kwocie uzyskanej z tego tytułu.

W praktyce podatnicy największe problemy mają z określeniem momentu powstania przychodu z transakcji na pochodnych instrumentach finansowych. Ustawa o CIT definiuje instrumenty pochodne jako prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny walorów bazowych: towarów, walut obcych, waluty polskiej, złota dewizowego, platyny dewizowej lub papierów wartościowych, albo od wysokości stóp procentowych lub indeksów, a w szczególności opcje i kontrakty terminowe.

Pochodne instrumenty finansowe podzielić można na rzeczywiste oraz nierzeczywiste instrumenty finansowe. Instrumenty rzeczywiste rozliczane są poprzez fizyczną dostawę instrumentu bazowego (waluty, towary, surowce), natomiast instrumenty nierzeczywiste (w tym będące przedmiotem obrotu na rynku regulowanym) poprzez różnicę między ceną umowną a ceną rzeczywistą instrumentu bazowego.

Za datę powstania przychodu do opodatkowania podatkiem CIT uważa się dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności.

Praktyka interpretacyjna organów podatkowych pokazuje jednak, że w zakresie rozliczenia instrumentów pochodnych podatnicy nie mają pewności, kiedy powstaje przychód do opodatkowania. Co do zasady jednak dla spółki przychód powinien powstać w dniu ostatecznego rozliczenia kontraktu (wartość zamknięcia transakcji), w tym samym dniu rozpoznane zostaną też koszty uzyskania przychodów (wartość zawarcia transakcji).

W przypadku lokowania środków spółki w papiery dłużne, np. obligacje, przychodem z tytułu ich wykupu przez emitenta są otrzymane pieniądze, wartości pieniężne w pełnej kwocie uzyskanej z tego tytułu

Przykładowe papiery wartościowe: akcje, prawa poboru, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, obligacje, certyfikaty inwestycyjne

Przykładowe instrumenty pochodne: kontrakt forward, kontrakt futures, opcja, kontrakt swap

Kiedy powstaje przychód z transakcji na instrumentach pochodnych

● Zbycie pochodnego instrumentu finansowego

● Realizacja prawa wynikająca z instrumentu

● Rezygnacja z prawa wynikająca z instrumentu

Spółka posiada w portfelu 10 tys. akcji pewnej spółki giełdowej. W celu zabezpieczenia wartości portfela przed krótkoterminowym spadkiem cen spółka otwiera krótką pozycję i sprzedaje 10 kontraktów terminowych (na kontrakt akcyjny przypada 100 akcji danej spółki). Stawka podatku CIT wynosi 19 proc.

20 zł - rynkowa cena akcji

22 zł - kurs kontraktu z wykonaniem za 3 miesiące (otwarcie krótkiej pozycji i sprzedaż kontraktów)

200 000 zł - wartość portfela akcji

17 zł - rynkowa cena akcji

18 zł - kurs kontraktu terminowego (zamknięcie krótkiej pozycji i odkupienie kontraktu)

170 000 zł - wartość portfela akcji

(22 zł - 18 zł) x 10 x 1000 = 40 000 zł (zyski z kontraktów)

170 000 zł - 200 000 zł = - 30 000 zł (wirtualna strata z akcji)

40 000 zł x 19 proc. = 7600 zł

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 14 ust. 2 pkt 5; art. 17 ust. 1 pkt 2; art. 30b ust. 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1 pkt 5 lit e) ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 1998 r. nr 144, poz. 930 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1 pkt 1, ust. 3a; art. 15 ust. 1; art. 15a; art. 16 ust. 1 pkt 8, 8b; art. 16 ust. 1b ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).