Nabywca odpowiada za zaległości

Przedsiębiorstwo albo jego zorganizowana część jest szczególnym przedmiotem obrotu na rynku. Przepisy podatkowe dla potrzeb rozliczenia czynności związanych z przedsiębiorstwem odwołują się do definicji przedsiębiorstwa przyjętej w kodeksie cywilnym. Zgodnie z tym przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej, natomiast zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa jest finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych.

Skutki podatkowe z tytułu objęcia udziałów w spółce w zamian za wkład w postaci przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części uzależnione są od tego, czy nabyte przedsiębiorstwo zostanie wniesione aportem do spółki kapitałowej (powstaje przychód z objęcia udziałów) albo spółki osobowej (wniesienie wkładu niepieniężnego nie powoduje powstania przychodu).

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) oraz art. 21 ust. 1 pkt 109 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) przychodem jest nominalna wartość udziałów (akcji) w spółce kapitałowej (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjna, europejska) albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. Oznacza to, że otrzymanie udziałów w zamian za wkład niepieniężny podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym, a przychodem jest nominalna wartość objętych udziałów. Wniesienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części nie jest jednak wyłączone z tego przepisu, ale nie będzie stanowiło przychodu podatkowego.

Przychód ten powstanie dopiero w wyniku ewentualnego późniejszego zbycia udziałów lub akcji. Wtedy koszt ustala się zgodnie z przepisem art. 15 ust. 1k pkt 2 ustawy o CIT albo art. 22 ust. 1f pkt 2 ustawy o PIT w wartości przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, wynikającej z ksiąg przedsiębiorstwa, określonej na dzień objęcia tych udziałów (akcji), wkładów nie wyższej jednak niż ich wartość nominalna z dnia objęcia.

Ta zasada rozpoznania przychodu nie będzie mieć jednak zastosowania w przypadku wkładów niepieniężnych (w tym przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części) do spółek handlowych nieposiadających osobowości prawnej, tj. spółek osobowych (spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna) albo spółki cywilnej.

Wniesienie aportem przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części do spółki kapitałowej skutkuje podwyższeniem kapitału zakładowego, a tym samym oznacza zmianę umowy spółki i powinno podlegać opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC). Podstawą opodatkowania jest wartość, o którą podwyższono kapitał zakładowy, przy zawarciu umowy - wartość kapitału zakładowego. Stawka podatku wynosi 0,5 proc.

Istotne jest jednak to, że z początkiem 2009 roku PCC nie podlegają czynności restrukturyzacyjne spółek kapitałowych. Chodzi o umowy spółki i ich zmiany związane z łączeniem spółek kapitałowych, przekształceniem spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową oraz wniesieniem do spółki kapitałowej, w zamian za jej udziały lub akcje - oddziału spółki kapitałowej. W praktyce pewne wątpliwości mogą jednak powstawać w związku z tym, że przepisy o PCC nie definiują oddziału, a zatem nie jest do końca jasne, czy to wyłączenie od PCC obejmuje również wniesienie aportem przedsiębiorstwa.

Problematyczne może być także powstanie obowiązku w zakresie opodatkowania PCC, jaki ciąży na kupującym przy umowach sprzedaży. Przy tym trzeba mieć jednak na uwadze, że do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części nie stosuje się ustawy o VAT - określa to art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Tym samym w konsekwencji nie ma zastosowania wyłączenie z art. 2 pkt 4 ustawy o PCC, na podstawie którego PCC nie obciąża czynności opodatkowanych VAT. Tak więc umowa sprzedaży rzeczy i praw (zbycie przedsiębiorstwa) będzie obciążona 2-proc. stawką podatku. Ewentualna sprzedaż poszczególnych składników majątkowych byłaby zwolniona z PCC, ale wówczas podlegałaby opodatkowaniu VAT.

Nominalna wartość udziałów (akcji) objętych w zamian za wkład niepieniężny w postaci przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w spółce kapitałowej nie stanowi przychodu do opodatkowania w dniu objęcia

Istotne jest również, że zgodnie z przepisami ustawy Ordynacja podatkowa (art. 112 ustawy) w części dotyczącej odpowiedzialności podatkowej nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach.

Zakres odpowiedzialności nabywcy nie obejmuje przy tym należności wymienionych w art. 107 par. 2 pkt 1 (czyli podatków niepobranych oraz pobranych, a niewpłaconych przez płatników lub inkasentów), a także odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz oprocentowania, o którym mowa w art. 107 par. 2 pkt 3 (czyli niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz oprocentowanie tych zaliczek), powstałych po dniu nabycia.

Przepisów o odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części nie stosuje się do nabycia w postępowaniu egzekucyjnym oraz upadłościowym.

jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

● oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

● własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

● prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

● wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

● koncesje, licencje i zezwolenia;

● patenty i inne prawa własności przemysłowej;

● majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

● tajemnice przedsiębiorstwa;

● księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 55 ust. 1, 2; art. 75 ust. 1 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 112 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Art. 4a pkt 2, 3, 4; art. 12 ust. 1 pkt 7 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 5a pkt 2, 3, 4; art. 21 ust. 1 pkt 109 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Art. 2 pkt 4 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm.).

Art. 6 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz 535, z późn. zm.).